ગુજરાતની ઓળખ અને ગૌરવ સમાન એશિયાટિક સિંહોને નજીકથી જોવા માટે દર વર્ષે મોટી સંખ્યામાં પ્રવાસીઓ ગીર તરફ આવે છે. ગીર નેશનલ પાર્ક અને આસપાસના વિસ્તારોમાં સફારી કરીને સિંહ દર્શન કરવાનો અનુભવ પ્રવાસીઓ માટે ખાસ આકર્ષણનું કેન્દ્ર છે. જોકે, આગામી પ્રવાસી સીઝનમાં ગીર સફારીનો આ અનુભવ થોડો મોંઘો બની શકે છે. વન વિભાગ દ્વારા લગભગ 11 વર્ષ બાદ સફારી પરમિટની ફીમાં મોટો વધારો કરવાની તૈયારી કરવામાં આવી રહી છે. હાલ આ અંગેની દરખાસ્ત અંતિમ તબક્કામાં હોવાનું જાણવા મળે છે. નવા પ્રસ્તાવ મુજબ સામાન્ય ઓનલાઇન સફારી પરમિટની ફી લગભગ બમણી થઈ શકે છે. જોકે, અંતિમ નિર્ણય અને નવા દર સત્તાવાર મંજૂરી બાદ જ સ્પષ્ટ થશે. પ્રવાસીઓની વધતી સંખ્યા, સફારીનું સંચાલન, જંગલ વિસ્તારની જાળવણી અને આવકમાં વધારો જેવા કારણોને ધ્યાનમાં રાખીને આ ફેરફારની તૈયારી કરવામાં આવી રહી છે.
ગીર નેશનલ પાર્ક ચોમાસા દરમિયાન પ્રવાસીઓ માટે બંધ રહે છે. દર વર્ષે 15 જૂનથી સફારી સીઝન પૂર્ણ થાય છે અને ચોમાસા દરમિયાન જંગલમાં પ્રવાસીઓની અવરજવર પર નિયંત્રણ રહે છે. હવે આગામી સીઝન માટે ગીર ફરીથી ખુલવાની તૈયારી છે અને આ વખતે પ્રવાસીઓને નવા ફી માળખાનો સામનો કરવો પડી શકે છે. આગામી પ્રવાસી સીઝન 16 ઓક્ટોબરથી શરૂ થવાની છે. સૌથી મોટો ફેરફાર સામાન્ય સફારી પરમિટની ફીમાં જોવા મળી શકે છે. હાલમાં 6 સીટર સફારી માટે ઓનલાઇન પરમિટ ફી 800 રૂપિયા છે. પ્રસ્તાવ મુજબ આ ફી વધારીને આશરે 1800 રૂપિયા કરવામાં આવી શકે છે. એટલે કે પ્રવાસીઓએ માત્ર પરમિટ માટે જ હાલની સરખામણીમાં 1000 રૂપિયા જેટલા વધુ ચૂકવવા પડી શકે છે.
વિદેશી પ્રવાસીઓ માટે પણ પરમિટ ફીમાં વધારો થવાની શક્યતા છે. હાલમાં વિદેશી પ્રવાસીઓ પાસેથી આશરે 80 ડોલર એટલે કે લગભગ 7600 રૂપિયા પરમિટ ફી લેવામાં આવે છે. નવા પ્રસ્તાવ મુજબ આ ફી વધારીને 125 ડોલર એટલે કે આશરે 11,800 રૂપિયા કરવાની વિચારણા ચાલી રહી છે. આથી વિદેશી પ્રવાસીઓ માટે ગીર સફારીનો ખર્ચ પણ નોંધપાત્ર રીતે વધી શકે છે. અહીં એ સમજવું જરૂરી છે કે પરમિટ ફી સફારીના કુલ ખર્ચનો એકમાત્ર ભાગ નથી. પ્રવાસીઓને ગાઇડ અને સફારી વાહન માટે અલગથી પણ રૂપિયા ચૂકવવા પડે છે. હાલમાં ગાઇડ માટે આશરે 400 રૂપિયા અને સફારી વાહન માટે લગભગ 6200 રૂપિયા સુધીનો ખર્ચ થાય છે. એટલે પરમિટના નવા દર લાગુ થયા બાદ સમગ્ર સફારીનો કુલ ખર્ચ પણ વધી શકે છે.
વન વિભાગ માત્ર સામાન્ય સફારી પરમિટમાં ફેરફાર કરવા પૂરતું જ સીમિત નથી. પ્રવાસીઓ માટે નવા પ્રકારના સફારી વિકલ્પો પણ રજૂ કરવાની તૈયારી થઈ રહી છે. તેમાં તત્કાલ અને પ્રીમિયમ પરમિટનો સમાવેશ થાય છે. આવી પરમિટ માટે પ્રવાસીઓને સામાન્ય સફારી કરતાં ઘણો વધારે ખર્ચ કરવો પડી શકે છે. પ્રસ્તાવિત ચાર્જ 20 હજાર રૂપિયાથી વધુથી શરૂ થવાની શક્યતા છે. આ પ્રકારની પ્રીમિયમ સુવિધાનો હેતુ એવા પ્રવાસીઓને વિકલ્પ આપવાનો છે, જેઓ સામાન્ય બુકિંગની રાહ જોયા વગર અથવા વધુ વિશેષ અનુભવ સાથે સફારી કરવા માગે છે. જોકે, આ સુવિધા સામાન્ય પ્રવાસીઓ માટે મોંઘી સાબિત થઈ શકે છે. અંતિમ ફી અને નિયમો અંગે સત્તાવાર નિર્ણય થયા બાદ જ સ્પષ્ટતા થશે.
આ ઉપરાંત ગીરમાં 8 સીટર સફારી વાહનો શરૂ કરવાની પણ વિચારણા થઈ રહી છે. આ વાહનો શેરિંગ મોડલ પર ચલાવી શકાય છે. એટલે એક જ વાહનમાં બે કે ત્રણ અલગ-અલગ પ્રવાસી જૂથો સાથે સફારી કરી શકે તેવી વ્યવસ્થા ઊભી થઈ શકે છે. આ મોડલનો હેતુ વધુ પ્રવાસીઓને સફારીનો અનુભવ આપવાનો અને વાહનોના ઉપયોગને વધુ વ્યવસ્થિત બનાવવાનો હોઈ શકે છે. 8 સીટર વાહનો માટેની પરમિટ ફી 2000 રૂપિયાથી વધુ રાખવાની સંભાવના વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. જોકે, આ વ્યવસ્થા કાયમી રહેશે કે પછી પ્રાયોગિક ધોરણે જ અમલમાં આવશે તે પ્રવાસીઓના પ્રતિસાદ અને વ્યવહારિક અનુભવ પર આધાર રાખશે.
ગીરમાં લાંબો સમય વિતાવવા માગતા પ્રવાસીઓ માટે પણ એક ખાસ પેકેજની યોજના છે. બર્ડવોચિંગ સહિત લગભગ 6 કલાકની મોર્નિંગ સફારીનો પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવ્યો છે. આ ખાસ સફારી માટે 50 હજાર રૂપિયાથી વધુ ફી થઈ શકે છે. સામાન્ય સફારીની સરખામણીમાં આ પેકેજ ખૂબ જ મોંઘું હશે, પરંતુ જંગલ અને વન્યજીવનને લાંબા સમય સુધી નજીકથી નિહાળવા માગતા પ્રવાસીઓ માટે તે ખાસ અનુભવ બની શકે છે. આ ખાસ સફારીમાં માત્ર સિંહ દર્શન નહીં, પરંતુ બર્ડવોચિંગ જેવી પ્રવૃત્તિઓને પણ સામેલ કરવામાં આવી શકે છે. એટલે પ્રકૃતિ અને વન્યજીવનમાં ખાસ રસ ધરાવતા પ્રવાસીઓ માટે આ એક અલગ પ્રકારનો અનુભવ બની શકે છે.
દેવળિયા સફારી પાર્ક માટે પણ નવા પ્રકારના પેકેજની વિચારણા કરવામાં આવી રહી છે. તેમાં એસી બસ રાઇડ, ટ્રેકિંગ અને બર્ડવોચિંગ જેવી પ્રવૃત્તિઓ સામેલ થઈ શકે છે. આ પેકેજ માટે પ્રતિ વ્યક્તિ આશરે 1500 રૂપિયા ખર્ચ થવાની શક્યતા છે. જો આ પ્રસ્તાવને મંજૂરી મળે તો દેવળિયા આવતા પ્રવાસીઓને પણ સફારી સિવાયની વધારાની પ્રવૃત્તિઓનો વિકલ્પ મળી શકે છે.
ફી વધારાની ચર્ચા વચ્ચે પ્રવાસીઓ માટે એક રાહતના સમાચાર પણ છે. વ્યક્તિગત કેમેરા માટે લેવામાં આવતી અલગ ફી નાબૂદ કરવાની દરખાસ્ત કરવામાં આવી છે. હાલમાં વ્યક્તિગત કેમેરા માટે આશરે 200 રૂપિયા અલગથી ચૂકવવા પડે છે. જોકે, હવે મોટાભાગના પ્રવાસીઓ મોબાઇલ ફોનથી ફોટોગ્રાફી કરતા હોવાથી પ્રોફેશનલ કેમેરા અથવા અન્ય ખાસ સાધનો સાથે આવતા પ્રવાસીઓની સંખ્યા ઓછી હોવાનું માનવામાં આવે છે. તેથી વ્યક્તિગત કેમેરા ફી દૂર કરવાની વિચારણા કરવામાં આવી રહી છે. બીજી તરફ કોમર્શિયલ શૂટિંગ માટે ખર્ચ વધવાની શક્યતા છે. વાઇલ્ડલાઇફ ડોક્યુમેન્ટ્રી, ફિલ્મો અને ટીવી સિરિયલોના શૂટિંગ માટે લેવામાં આવતી ફીમાં લગભગ 40 ટકા વધારો થઈ શકે છે. એટલે ગીરના જંગલમાં વ્યાવસાયિક રીતે શૂટિંગ કરવા માગતી કંપનીઓ અને પ્રોડક્શન હાઉસ માટે ખર્ચ વધી શકે છે.
ગીર સફારીમાં ફી વધારવાની આ તૈયારી પાછળ પ્રવાસીઓની સતત વધતી સંખ્યા પણ એક મોટું કારણ છે. સિંહોને તેમના કુદરતી નિવાસસ્થાનમાં જોવા માટે દેશ-વિદેશમાંથી લોકો ગીર આવે છે. ગીર એશિયાટિક સિંહોનું એકમાત્ર કુદરતી નિવાસસ્થાન છે, તેથી તેનું મહત્વ માત્ર ગુજરાત પૂરતું સીમિત નથી. સમગ્ર વિશ્વમાં ગીરને એશિયાટિક સિંહોના મહત્વપૂર્ણ ઘર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
સિંહોની સંખ્યા પણ છેલ્લા વર્ષોમાં વધતી રહી છે. વર્ષ 2025માં યોજાયેલી 16મી સિંહ વસ્તી ગણતરી મુજબ ગુજરાતમાં એશિયાટિક સિંહોની સંખ્યા 891 નોંધાઈ હતી. રસપ્રદ બાબત એ છે કે ગીર વિસ્તાર કરતાં અમરેલી જિલ્લામાં સિંહોની સંખ્યા વધુ નોંધાઈ હતી. આથી હવે સિંહોનો વિસ્તાર પણ પરંપરાગત ગીર વિસ્તારની બહાર સુધી ફેલાતો જોવા મળે છે. સિંહોની સંખ્યા વધવાની સાથે તેમની સુરક્ષા, જંગલ વ્યવસ્થાપન અને પ્રવાસન વચ્ચે સંતુલન જાળવવું પણ જરૂરી બની ગયું છે. એક તરફ પ્રવાસીઓને સિંહ દર્શનનો અનુભવ કરાવવો છે અને બીજી તરફ વન્યજીવનને કોઈ નુકસાન ન થાય તેની પણ કાળજી રાખવી પડે છે. પ્રવાસીઓની સંખ્યા વધે તેમ વાહનોની અવરજવર, જંગલ પરનો દબાણ અને વ્યવસ્થાપન ખર્ચ પણ વધે છે.
આ સમગ્ર પરિસ્થિતિમાં સફારી પરમિટ ફીમાં વધારો કરીને આવક વધારવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો હોવાનું માનવામાં આવે છે. જોકે, પ્રવાસીઓ માટે મુખ્ય સવાલ એ રહેશે કે વધેલી ફી સામે તેમને કેટલી નવી સુવિધાઓ અને વધુ સારો અનુભવ મળે છે. જો નવા દરને મંજૂરી મળે તો આગામી પ્રવાસી સીઝનમાં ગીર સફારીનું બજેટ બનાવતા પ્રવાસીઓએ અગાઉ કરતાં વધુ ખર્ચ ગણતરીમાં લેવો પડશે. સામાન્ય સફારીથી લઈને પ્રીમિયમ પરમિટ અને લાંબી મોર્નિંગ સફારી સુધી અનેક વિકલ્પો ઉપલબ્ધ થઈ શકે છે. એટલે ગીર આવતા પ્રવાસીઓ પાસે પોતાની જરૂરિયાત અને બજેટ પ્રમાણે પસંદગી કરવાની વધુ તકો રહેશે.
એકંદરે, 11 વર્ષ બાદ ગીર સફારીની ફીમાં મોટો ફેરફાર થવાની તૈયારી છે. સામાન્ય પરમિટની ફી વધવાની સાથે પ્રીમિયમ અને ખાસ સફારી જેવા નવા વિકલ્પો ઉમેરાઈ શકે છે, જ્યારે વ્યક્તિગત કેમેરા ફી દૂર થવાની રાહત મળી શકે છે. હવે અંતિમ નિર્ણય અને સત્તાવાર નવા દર જાહેર થાય તેની રાહ જોવાઈ રહી છે. સિંહ દર્શન માટે દેશ-વિદેશથી ગીર આવનારા પ્રવાસીઓ માટે આગામી સફારી સીઝન અનુભવની સાથે ખર્ચની દૃષ્ટિએ પણ નવી બની શકે છે.
