ભારતમાં કોકરોચ જનતા પાર્ટીના ઉદય પછી બે યુવાન નેતાઓ ઉપર આખા દેશની નજર છે. તેમાંના એક કોકરોચ જનતા પાર્ટીના સ્થાપક અભિજિત દિપ્કે છે; તો બીજાં નેહા બોરા છે. AISA નાં રાષ્ટ્રીય પ્રમુખ નેહા બોરા દિલ્હીના જંતરમંતર પર મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશકુમારના રાજીનામાની માંગણી સાથે ચાલી રહેલા વિરોધ પ્રદર્શનમાં એક અગ્રણી વ્યક્તિત્વ છે. નેહા બોરા અગાઉ વિદ્યાર્થી આંદોલનોમાં સામેલ થવાને કારણે સમાચારમાં રહી ચૂક્યાં છે. તેમણે કોકરોચ જનતા પાર્ટી સાથે સંકળાયેલા વિરોધ પ્રદર્શન દરમિયાન સક્રિય ભૂમિકા ભજવી હતી.
પોલીસ સાથેની તેમની અથડામણ અને ભાષણોના વીડિયો સોશ્યલ મીડિયા પર ફરતા થઈ રહ્યા છે. જુલાઈ ૨૦૨૬ માં નેહા AISA ના ત્રણ વિદ્યાર્થી નેતાઓમાંની એક હતી, જેમણે NEET પરીક્ષાઓ સંબંધિત મુદ્દાઓના વિરોધમાં જંતરમંતર ખાતે ૨૩ દિવસની ભૂખ હડતાળનું નેતૃત્વ કર્યું હતું. નેહા બોરાની સક્રિયતાનો અંદાજ એ હકીકત પરથી લગાવી શકાય છે કે વિદ્યાર્થી વિરોધ પ્રદર્શન દરમિયાન, તે અસંખ્ય વિપક્ષી નેતાઓને મળી હતી. આનાથી નેહા બોરા કોણ છે, તે ક્યાંથી આવે છે અને તે JNU માં શું સંશોધન કરી રહી છે તે જાણવામાં લોકોમાં રસ જાગ્યો છે.
સોમવારે દિલ્હીના રસ્તાઓ પર પ્રિયંકા ગાંધી અને રાહુલ ગાંધી સાથે હાથમાં હાથ નાખીને કૂચ કરનારી નેહા બોરા એકમાત્ર યુવા નેતા હતી. નેહા બોરાએ છેલ્લા ચાર મહિનામાં સખત મહેનત કરીને આ સ્થાન મેળવ્યું છે. કોંગ્રેસના વિદ્યાર્થી અને યુવા પાંખનો કોઈ પણ નેતા નેહાને કટાક્ષ કરી કહી શકે છે કે તેઓ આ સ્થાન હાંસલ કેમ ન કરી શક્યાં. ૨૦૧૫-૨૦૧૬ની જવાહરલાલ નહેરુ યુનિવર્સિટી વિદ્યાર્થી સંઘની ચૂંટણીમાં શેહલા રશીદ ભારતીય કમ્યુનિસ્ટ પાર્ટી (માર્ક્સવાદી-લેનિનવાદી) લિબરેશનની વિદ્યાર્થી પાંખ ઓલ ઈન્ડિયા સ્ટુડન્ટ્સ યુનિયન (AISA) તરફથી ઉપ-પ્રમુખ તરીકે ચૂંટાઈ આવ્યાં હતાં. હાલમાં નેહા બોરા AISA નાં પ્રમુખ છે. ભારતીય કોમ્યુનિસ્ટ પાર્ટીની વિદ્યાર્થી પાંખ ઓલ ઈન્ડિયા સ્ટુડન્ટ્સ ફેડરેશનના કન્હૈયા કુમારે પ્રમુખપદ જીત્યું હતું. પાછળથી કન્હૈયા કુમાર કોંગ્રેસમાં જોડાયો હતો. હવે નેહા બોરા રાહુલ ગાંધીની નજીક આવી હોવાથી તેની પણ કન્હૈયા કુમારની જેમ કોંગ્રેસમાં જોડાવાની સંભાવના વધી ગઈ છે.
જુલાઈમાં જંતરમંતર પર વિરોધ પ્રદર્શન સમાપ્ત થયા પછી રાહુલ ગાંધીએ પાછળથી ડાબેરી સંગઠનોના કાર્યકરો સાથે મુલાકાત કરી હતી. નેહા બોરા પણ તેમાં સામેલ હતી. તે પછી પણ રાહુલે CJP નેતાઓથી અંતર જાળવી રાખ્યું હતું. રાહુલ ગાંધી નેહા પર આટલું ધ્યાન કેમ આપી રહ્યા છે? અભિજીત મજુમદાર કહે છે કે તેમની પાસે બીજો કોઈ વિકલ્પ નથી. કોંગ્રેસ શરૂઆતમાં CJP ને એક ખતરા તરીકે જોતી હતી. અણ્ણા હજારેના આંદોલનનો અનુભવ કોંગ્રેસના મનમાંથી ભૂલાયો નથી. અભિજીત દિપ્કે અને આશુતોષ રાણા AAP માં જોડાઈ રહ્યા છે.
કોંગ્રેસને શંકા છે કે CJP પાછળ RSSનો હાથ છે. આ પરિસ્થિતિમાં રાહુલને નેહા અને અન્ય સામ્યવાદી યુવાનોને સાથે રાખવામાં કોઈ ખતરો દેખાતો ન હતો. તેમને લાગ્યું કે નેહા જે રીતે પોતાનો અવાજ ઉઠાવી રહી હતી તેની સાથે તાલમેળ સાધવો જરૂરી છે. કોંગ્રેસ પોતાની અંદર નેહા બોરા કે કન્હૈયા કુમાર જેવા યુવા નેતાઓ કેમ પેદા કરી શકતી નથી? દિલ્હી યુનિવર્સિટીના પ્રોફેસર અને રાજકીય વિશ્લેષક અપૂર્વાનંદ કહે છે કે આઝાદી પછી છેલ્લાં ૬૦-૭૦ વર્ષથી કોંગ્રેસ પાર્ટી શાસક પક્ષ રહી છે. તેથી એવું કહેવામાં કોઈ વાંધો નથી કે કોંગ્રેસ સંઘર્ષનો પક્ષ નથી.
તેને ક્યારેય કોઈ પણ વસ્તુ માટે સંઘર્ષ કરવો પડ્યો નથી. હંમેશા જોવા મળ્યું છે કે જો તમે સત્તામાં હો છો, તો તમારી બુદ્ધિ ઓછી વિકસિત થાય છે. જ્યારે તમે સંઘર્ષ કરો છો, ત્યારે તમારી બુદ્ધિ વધુ તીક્ષ્ણ બને છે. પ્રોફેસર અપૂર્વાનંદ કહે છે કે તમે સોવિયેત યુનિયનના ઇતિહાસમાંથી પણ આ જોઈ શકો છો. સોવિયેત યુનિયનમાં કોમ્યુનિસ્ટ પાર્ટી સત્તામાં આવી તે પહેલાં ૧૯૦૫ થી ૧૯૧૭ સુધી બધા લેખકો, કવિઓ અને કલાકારો કોમ્યુનિસ્ટ પાર્ટીના સભ્યો હતા અને સરકારના વિરોધી હતા.
કોકરોચ જનતા પાર્ટીના સ્થાપક અભજિત દિપ્કે અને નેહા બોરાની આંદોલન કરવાની પદ્ધતિમાં પણ ફરક છે. અભિજિત દિપ્કે અને તેમના સાથીદારો મોટા ભાગે પ્રેસ કોન્ફરન્સો અને સોશ્યલ મીડિયાનાં નિવેદનો દ્વારા પોતાનું આંદોલન ચલાવે છે, જ્યારે નેહા બોરા જમીન પર ઊતરીને આંદોલન ચલાવે છે. અભિજીત દિપ્કેએ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશકુમારના રાજીનામાની માંગણી સાથે ૧૦ ઓક્ટોબરથી દિલ્હીમાં વિરોધ પ્રદર્શનની જાહેરાત કરી હતી.
દિપ્કે તેના બે મિત્રો સૌરવ દાસ અને આશુતોષ રંકા સાથે મુંબઈથી દિલ્હી આવી રહ્યો હતો, પરંતુ દિલ્હી એરપોર્ટ પર જ તેને ફ્લાઇટમાંથી જ રોકી લેવામાં આવ્યો હતો. બીજી તરફ, જ્યારે પોલીસે પ્રદર્શનકારીઓને જંતરમંતર સુધી પહોંચતાં અટકાવ્યા, ત્યારે નેહા બોરાએ તેમને ૧૦ કિલોમીટર દૂર સ્થિત દિલ્હી હાટમાં ફરીથી ભેગા થવા અપીલ કરી હતી. CJP નું ટોચનું નેતૃત્વ દરરોજ નવી જાહેરાતો કરી રહ્યું છે, પરંતુ તે નેહા બોરાની જેમ રસ્તા પર ઊતરવામાં સફળ રહ્યું નથી. વરિષ્ઠ પત્રકાર નિખિલ વાગલેએ લખ્યું છે કે CJP એ રાહુલ ગાંધીની સુપ્રીમ કોર્ટ તરફની કૂચમાં જોડાવું જોઈએ. ભ્રામક રાજકારણ રમવાનું બંધ કરો અને નેહા બોરાની જેમ લડો.
નેહા બોરા મૂળ ઉત્તરાખંડના ખાટીમાની રહેવાસી છે. તેમનો પરિવાર લશ્કરી પૃષ્ઠભૂમિમાંથી આવે છે. નેહાના પિતા ભારતીય સેનામાં સેવા આપે છે. પરિણામે, તેમનું બાળપણ દેશના વિવિધ ભાગોમાં વિતાવ્યું હતું. તેમણે પ્રારંભિક શિક્ષણ પશ્ચિમ બંગાળના સિલિગુડીમાં આવેલી દિલ્હી પબ્લિક સ્કૂલમાં મેળવ્યું હતું. ત્યાર બાદ તેમણે દિલ્હી યુનિવર્સિટીની હિન્દુ કોલેજમાંથી સમાજશાસ્ત્રમાં ડિગ્રી મેળવી.
ત્યાર બાદ તેમણે ડૉ. બી.આર. આંબેડકર યુનિવર્સિટીમાંથી માસ્ટર ડિગ્રી મેળવી અને બાદમાં સંશોધન માટે જેએનયુમાં પ્રવેશ મેળવ્યો હતો. નેહા બોરા જવાહરલાલ નહેરુ યુનિવર્સિટી (JNU) માં પીએચડી સ્કોલર છે અને સ્કૂલ ઓફ આર્ટ્સ એન્ડ એસ્થેટિક્સમાં થિયેટર અને પર્ફોર્મન્સ સ્ટડીઝમાં સંશોધન કરી રહી છે. કોલેજના દિવસોમાં, તે “સાંગવારી’નામના થિયેટર ગ્રુપની સભ્ય હતી. શેરી નાટકો દ્વારા તેણીએ સામાજિક મુદ્દાઓ અને સામાન્ય લોકોના મુદ્દાઓની ઊંડી સમજ મેળવી હતી.
નેહા બોરાએ NEET અને અન્ય પરીક્ષા પ્રણાલીઓ સામે વિરોધ પ્રદર્શન દરમિયાન જંતરમંતર ખાતે ૨૩ દિવસની ભૂખ હડતાળનું નેતૃત્વ કર્યું હતું. તેમની સાથે AISA ના અન્ય વિદ્યાર્થી નેતાઓ પણ જોડાયા હતા. વિપક્ષી સાંસદો, સામાજિક કાર્યકરો અને અન્ય જાહેર હસ્તીઓની અપીલ બાદ ૨૩મા દિવસે ભૂખ હડતાળ પાછી ખેંચી લેવામાં આવી હતી, જેમાં અન્ય માધ્યમો દ્વારા આંદોલન ચાલુ રાખવાનો ઠરાવ કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યાર બાદ નેહા બોરા વિદ્યાર્થી આંદોલનોમાં એક અગ્રણી વ્યક્તિ તરીકે ઉભરી આવી હતી. હવે, મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશકુમારના રાજીનામાંની માંગણી સાથે જંતરમંતર પર ચાલી રહેલા વિરોધ પ્રદર્શનમાં નેહાની ભાગીદારીએ તેમને ફરીથી ચર્ચામાં લાવ્યાં છે.
જેએનયુમાં સામ્યવાદી પક્ષોના વિદ્યાર્થી સંગઠનોના નેતાઓનું કોંગ્રેસમાં જોડાવું એ કોઈ નવી વાત નથી પરંતુ શેહલા રશીદનું વલણ આશ્ચર્યજનક હતું. શેહલા AISA થી અલગ થઈ ગઈ અને બાદમાં નરેન્દ્ર મોદીની સરકાર પ્રત્યે સહાનુભૂતિ ધરાવતી બની હતી. આવી સ્થિતિમાં પ્રશ્ન એ ઊભો થાય છે કે કોંગ્રેસમાં જોડાવા બાબતમાં નેહા બોરાનું વલણ શું હશે? બીજો પ્રશ્ન એ છે કે કોંગ્રેસ નેહા બોરા પર આટલું બધું ધ્યાન કેમ આપી રહી છે? તેઓ કોકરોચ જનતા પાર્ટીના અભિજિત દિપ્કે પ્રત્યે નેહા બોરા જેટલું ધ્યાન આપી રહ્યા નથી.
ત્રીજો પ્રશ્ન એ છે કે કોંગ્રેસ પાર્ટીમાંથી કોઈ નેહા બોરા કે કન્હૈયા કુમાર કેમ ઊભરી રહ્યા નથી? સીપીઆઈ (એમ) ના પોલિટબ્યુરોના સભ્ય અને નક્સલ ચળવળના પિતા ચારુ મજુમદારના પુત્ર અભિજીત મજુમદાર કહે છે કે નેહા બોરા ફક્ત તે જ કામ કરી રહી છે, જેના પર પાર્ટીમાં સંમતિ છે. નેહા બોરા પ્રિયંકા ગાંધીના ખભા પર હાથ રાખીને ચાલી રહી છે, તેનો અર્થ એ નથી કે નેહા કાલે કોંગ્રેસમાં જોડાશે. પાર્ટીને નેહા વિશે બિલકુલ ડર નથી. નેહા બોરાને સાંભળીને તમને ક્યારેય એવું લાગશે નહીં કે તે પોતાનો પ્રચાર કરી રહી છે. તે ફક્ત સામ્યવાદી ચળવળના વારસાને આગળ ધપાવી રહી છે.
– આ લેખમાં પ્રગટ થયેલાં વિચારો લેખકનાં પોતાના છે.