15 ઓગસ્ટના રોજ લાલ કિલ્લાની પ્રાચીર પરથી વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ આપેલા સ્વતંત્રતા દિવસના સંબોધન પછી સોશિયલ મીડિયા પર એક નવો રાજકીય ટ્રેન્ડ જોવા મળી રહ્યો છે. વડાપ્રધાને પોતાના ભાષણમાં દેશમાંથી હથિયારબંધ નક્સલવાદી હિંસા સામેની લડાઈનો ઉલ્લેખ કરતાં કહ્યું હતું કે જંગલોમાં હથિયાર ઉઠાવનારા નક્સલીઓ સામે દેશે મોટી સફળતા મેળવી છે, પરંતુ હજુ પણ કેટલાક એવા લોકો છે જે વિચારધારા અને માનસિકતા દ્વારા દેશમાં અશાંતિ ફેલાવવાનો પ્રયાસ કરે છે. આવા લોકોને તેમણે ‘દિમાગી નક્સલ’ શબ્દથી સંબોધ્યા હતા. વડાપ્રધાનના આ શબ્દપ્રયોગ બાદ સોશિયલ મીડિયા પર ચર્ચા શરૂ થઈ હતી. કેટલાક લોકોએ આ નિવેદનને રાજકીય વ્યંગ તરીકે આગળ ધપાવ્યું, જ્યારે કેટલાક યુઝર્સે આ શબ્દને લઈને પોતાની અસહમતિ પણ વ્યક્ત કરી. આ વચ્ચે Instagram પર ‘Dimagi Naxal Party’ નામનું નવું પેજ સામે આવ્યું છે. પેજ શરૂ થયાના થોડા જ સમયમાં તેને મોટી સંખ્યામાં લોકોનો પ્રતિસાદ મળ્યો હોવાનું જણાવવામાં આવી રહ્યું છે. ઉપલબ્ધ માહિતી પ્રમાણે માત્ર 24 કલાકની અંદર જ આ પેજ પર 1.8 લાખથી વધુ ફોલોઅર્સ જોડાઈ ગયા છે.
સોશિયલ મીડિયા પર કોઈ રાજકીય નિવેદન સામે આવતાં જ તેને કેન્દ્રમાં રાખીને નવા મીમ, પેજ, હેશટેગ અને વ્યંગાત્મક અભિયાન શરૂ થવું હવે સામાન્ય બની ગયું છે. ‘દિમાગી નક્સલ પાર્ટી’ નામનું આ પેજ પણ તે જ પ્રકારના ટ્રેન્ડનો એક ભાગ હોવાનું માનવામાં આવી રહ્યું છે. જોકે, આ પેજ પાછળ કોણ છે અને તેને ચોક્કસ વ્યક્તિ અથવા સંગઠને બનાવ્યું છે કે નહીં તેની હાલમાં સ્પષ્ટ માહિતી સામે આવી નથી. આ નવા ટ્રેન્ડની સરખામણી અગાઉ બનેલા ‘કોકરોચ જનતા પાર્ટી’ એટલે કે CJP સાથે પણ કરવામાં આવી રહી છે. થોડા સમય પહેલાં ચીફ જસ્ટિસ ઓફ ઇન્ડિયા સાથે જોડાયેલા એક કથિત નિવેદનને લઈને સોશિયલ મીડિયામાં ભારે ચર્ચા થઈ હતી. તે સમયે ‘Cockroach Janta Party’ નામનું એક સોશિયલ મીડિયા હેન્ડલ શરૂ થયું હતું અને થોડા જ દિવસોમાં તે ખૂબ ઝડપથી લોકપ્રિય બન્યું હતું. હવે ‘દિમાગી નક્સલ પાર્ટી’ના નામે શરૂ થયેલા પેજને પણ લોકો તે જ પ્રકારની ઓનલાઈન રાજકીય સટાયર પ્રવૃત્તિ સાથે જોડીને જોઈ રહ્યા છે.
‘કોકરોચ જનતા પાર્ટી’ના કિસ્સામાં તેના નિર્માતા તરીકે અભિજિત દીપકેએ જાહેરમાં જવાબદારી સ્વીકારી હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું હતું. જોકે, ‘દિમાગી નક્સલ પાર્ટી’ના નવા પેજના મામલે અત્યાર સુધી કોઈ વ્યક્તિ અથવા ગ્રુપે જાહેરમાં તેની જવાબદારી સ્વીકારી નથી. આ કારણે પેજ પાછળ કોણ છે, તેનું સંચાલન કોણ કરે છે અને તેનો ચોક્કસ ઉદ્દેશ શું છે તે અંગે સોશિયલ મીડિયા પર અનેક પ્રકારની અટકળો ચાલી રહી છે. આ પેજ માત્ર Instagram પૂરતું મર્યાદિત નથી રહેતું. સોશિયલ મીડિયા પર મળતી માહિતી પ્રમાણે X અને Facebook પર પણ ‘Dimagi Naxal Party’ નામથી અલગ-અલગ એકાઉન્ટ અથવા પેજ બનાવવામાં આવી રહ્યા છે. આથી સ્પષ્ટ થાય છે કે આ નામે બનાવાયેલો ટ્રેન્ડ ઝડપથી બીજા પ્લેટફોર્મ પર પણ ફેલાઈ રહ્યો છે. જોકે, આમાંથી કયા એકાઉન્ટ સત્તાવાર છે અને કયા માત્ર અન્ય યુઝર્સ દ્વારા બનાવવામાં આવ્યા છે તેની પણ હાલમાં કોઈ સ્પષ્ટતા નથી.
Reddit પર થતી ચર્ચાઓમાં ‘Dimagi Naxal Party’ સાથે ‘Think | Research | Resist’ જેવા શબ્દો જોડાઈ રહ્યા હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે. આ પ્રકારના શબ્દપ્રયોગને ધ્યાનમાં લેતાં સોશિયલ મીડિયા યુઝર્સ આ પેજને રાજકીય સટાયર એટલે કે વ્યંગાત્મક અભિયાન તરીકે જોઈ રહ્યા છે. તેનો અર્થ એવો થઈ શકે છે કે પેજ પાછળના લોકો કોઈ રાજકીય નિવેદનનો સીધો જવાબ આપવાને બદલે તેને વ્યંગ અને સોશિયલ મીડિયા મીમના સ્વરૂપમાં રજૂ કરી રહ્યા છે. આ પ્રકારના સોશિયલ મીડિયા ટ્રેન્ડમાં સૌથી મહત્વનું પાસું તેની ઝડપ છે. કોઈ રાજકીય ભાષણ અથવા નિવેદન જાહેર થયા પછી થોડા કલાકોમાં જ તેના પરથી મીમ પેજ, સટાયર એકાઉન્ટ અથવા નવા હેશટેગ ઉભા થઈ જાય છે. ત્યારબાદ ફોલોઅર્સ ઝડપથી વધે છે અને મુદ્દો સોશિયલ મીડિયા ચર્ચાથી આગળ વધીને સમાચાર અને રાજકીય ચર્ચાનો ભાગ બની જાય છે. ‘દિમાગી નક્સલ પાર્ટી’ના પેજ સાથે પણ આવું જ જોવા મળી રહ્યું હોવાનું કહેવામાં આવી રહ્યું છે.
વડાપ્રધાન મોદીના મૂળ નિવેદનનો સંદર્ભ નક્સલવાદ સામેની લડાઈ સાથે જોડાયેલો હતો. તેમણે કહ્યું હતું કે દેશે હિંસક નક્સલવાદ સામે મોટી સફળતા મેળવી છે, પરંતુ માત્ર હથિયારબંદ સંગઠનોને નાબૂદ કરવાથી કામ પૂરું થતું નથી અને એવી વિચારધારા સામે પણ લડવું પડશે જે દેશના યુવાનોને અથવા સમાજના કેટલાક વર્ગોને પ્રભાવિત કરવાનો પ્રયાસ કરે છે. આ જ વાતમાં ઉપયોગ કરાયેલા ‘દિમાગી નક્સલ’ શબ્દ પર હવે સોશિયલ મીડિયા પર રાજકીય વ્યંગ રચાઈ રહ્યું છે. સોશિયલ મીડિયા પર કોઈ શબ્દ કેટલો ઝડપથી લોકપ્રિય બને છે તે હવે માત્ર રાજકીય પક્ષો અથવા મોટી સંસ્થાઓ નક્કી કરતી નથી. સામાન્ય યુઝર્સ પણ પોતાના પેજ, મીમ અને ડિજિટલ અભિયાન દ્વારા કોઈ શબ્દ અથવા મુદ્દાને નવી ઓળખ આપી શકે છે. ‘દિમાગી નક્સલ પાર્ટી’ નામનું પેજ પણ આ જ ડિજિટલ રાજકારણના નવા સ્વરૂપનું ઉદાહરણ બની રહ્યું છે.
અહીં એક મહત્વની બાબત એ પણ છે કે સોશિયલ મીડિયા પર ફોલોઅર્સની સંખ્યા વધવી એટલે તે પેજને કોઈ સત્તાવાર રાજકીય સંગઠન તરીકે માન્યતા મળી ગઈ હોય એવો અર્થ નથી. હાલ આ નામનું કોઈ સત્તાવાર રાજકીય પક્ષ તરીકે નોંધાણું થયું છે કે નહીં, તે અંગે પણ કોઈ સ્પષ્ટ માહિતી સામે આવી નથી. તેથી તેને હાલ સોશિયલ મીડિયા આધારિત રાજકીય સટાયર અથવા ઓનલાઈન અભિયાન તરીકે જોવું વધુ યોગ્ય રહેશે. આવા પેજને મોટી સંખ્યામાં ફોલોઅર્સ મળવા પાછળ રાજકીય ચર્ચા ઉપરાંત વ્યંગ, મીમ અને યુવાનોની સોશિયલ મીડિયા પરની સક્રિયતા પણ મોટી ભૂમિકા ભજવી શકે છે. ખાસ કરીને Instagram જેવા પ્લેટફોર્મ પર ટૂંકા વીડિયો, મીમ અને આકર્ષક પોસ્ટ દ્વારા કોઈ નામ થોડા કલાકોમાં વાયરલ બની શકે છે. એક યુઝરથી બીજા યુઝર સુધી કન્ટેન્ટ પહોંચતા તેને લાખો લોકો સુધી પહોંચવામાં ખૂબ ઓછો સમય લાગે છે.
‘દિમાગી નક્સલ પાર્ટી’ પેજની ઝડપથી વધતી લોકપ્રિયતા બતાવે છે કે રાજકીય ભાષણના એક શબ્દને પણ સોશિયલ મીડિયા પર કેવી રીતે નવા અર્થ અને વ્યંગાત્મક સ્વરૂપમાં રજૂ કરી શકાય છે. હજુ સુધી આ પેજ પાછળ કોણ છે, તેનો અંતિમ હેતુ શું છે અને તે આગળ કઈ પ્રકારની સામગ્રી રજૂ કરશે તે સ્પષ્ટ નથી. પરંતુ માત્ર 24 કલાકમાં 1.8 લાખથી વધુ ફોલોઅર્સ મળ્યા હોવાનો દાવો તેને સોશિયલ મીડિયા પર ઝડપથી ઉભરી આવેલા નવા ટ્રેન્ડમાં સ્થાન આપે છે. આ સાથે ‘કોકરોચ જનતા પાર્ટી’ જેવા અગાઉના ડિજિટલ ટ્રેન્ડનો ઉલ્લેખ પણ ફરીથી થવા લાગ્યો છે. બંને કિસ્સામાં એક જાહેર નિવેદન સોશિયલ મીડિયા પર વ્યંગાત્મક નામ અને ડિજિટલ અભિયાનમાં ફેરવાયું છે. આ ઘટના એ પણ બતાવે છે કે આજે રાજકીય ચર્ચા માત્ર મંચો, સંસદ કે સમાચાર ચેનલો સુધી મર્યાદિત નથી રહી. Instagram, X, Facebook અને Reddit જેવા પ્લેટફોર્મ પણ રાજકીય સંવાદ અને વિરોધ વ્યક્ત કરવાના મહત્વના માધ્યમ બની ગયા છે.
હાલ માટે ‘દિમાગી નક્સલ પાર્ટી’ કોઈ સત્તાવાર રાજકીય પક્ષ છે તેવું કહેવું યોગ્ય નહીં બને. તે સોશિયલ મીડિયા પર ઉભું થયેલું એક નવું નામ છે, જે વડાપ્રધાનના ‘દિમાગી નક્સલ’ શબ્દપ્રયોગ બાદ ઝડપથી લોકપ્રિય બન્યું છે. આગામી દિવસોમાં પેજના સર્જકો જાહેરમાં આવે છે કે નહીં, તેની સામગ્રી કઈ દિશામાં જાય છે અને તે માત્ર વ્યંગ પૂરતું રહે છે કે કોઈ મોટું ડિજિટલ અભિયાન બને છે તે જોવાનું રહેશે.