યુવાનોને સંસદીય પ્રક્રિયા અને લોકશાહી વ્યવસ્થાની સમજ મળે તે માટે સંસદીય બાબતોના મંત્રાલયે નેશનલ યુથ પાર્લામેન્ટ સ્કીમ એટલે કે NYPSના વેબ પોર્ટલનું અપગ્રેડેડ વર્ઝન લોન્ચ કર્યું છે. આ નવા પોર્ટલને NYPS 2.0 નામ આપવામાં આવ્યું છે. અગાઉનું પોર્ટલ માત્ર માન્યતા પ્રાપ્ત શૈક્ષણિક સંસ્થાઓના વિદ્યાર્થીઓ પૂરતું મર્યાદિત હતું, જ્યારે NYPS 2.0ને વધુ વ્યાપક બનાવવામાં આવ્યું છે. હવે દેશની તમામ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ ઉપરાંત વિવિધ જૂથો અને સામાન્ય નાગરિકો પણ તેમાં જોડાઈ શકે છે. NYPS 2.0નું લોન્ચિંગ 11 સપ્ટેમ્બર 2024ના રોજ કરવામાં આવ્યું હતું. ત્યારથી આ પોર્ટલ પર મોટી સંખ્યામાં સંસ્થાઓ, જૂથો અને વ્યક્તિગત નાગરિકોએ નોંધણી કરાવી છે. 21 જુલાઈ 2026 સુધીના આંકડા મુજબ, પોર્ટલ પર કુલ 4,939 સંસ્થાકીય નોંધણીઓ થઈ છે. આ સંસ્થાઓ દ્વારા 1,611 યુથ પાર્લામેન્ટ સેશન અથવા કાર્યક્રમોનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે, જેમાં કુલ 54,518 વિદ્યાર્થીઓએ ભાગ લીધો છે.
આ ઉપરાંત જૂથ કેટેગરી હેઠળ પણ મોટી સંખ્યામાં લોકો જોડાયા છે. આ મોડમાં 732 નોંધણીઓ થઈ છે અને અત્યાર સુધીમાં 26 કાર્યક્રમોનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે. આ કાર્યક્રમોમાં 982 નાગરિકો અને વિદ્યાર્થીઓએ ભાગ લીધો છે. વ્યક્તિગત ભાગીદારી હેઠળ 48,291 નાગરિકો અને વિદ્યાર્થીઓ સીધા પોર્ટલ સાથે જોડાયા છે. આમ, સંસ્થાકીય, જૂથ અને વ્યક્તિગત ભાગીદારીને મળીને NYPS 2.0 સાથે જોડાયેલા કુલ ભાગ લેનારાઓની સંખ્યા 1,03,791 થઈ છે. આ આંકડા દર્શાવે છે કે નવી વ્યવસ્થામાં યુવાનો અને સામાન્ય નાગરિકોમાં સંસદીય પ્રવૃત્તિઓ પ્રત્યે રસ વધી રહ્યો છે. યુથ પાર્લામેન્ટનો મુખ્ય હેતુ યુવાનોને સંસદીય લોકશાહી, ચર્ચા-વિચારણા, નીતિ નિર્માણ અને લોકશાહી પ્રક્રિયાની વ્યવહારુ સમજ આપવાનો છે. આ પ્રકારના કાર્યક્રમોમાં વિદ્યાર્થીઓ સંસદની જેમ ચર્ચા કરે છે, વિવિધ મુદ્દાઓ પર પોતાના વિચારો રજૂ કરે છે અને પ્રશ્નોત્તરી તથા ચર્ચા દ્વારા લોકશાહી પદ્ધતિને સમજવાનો પ્રયાસ કરે છે.
NYPS 2.0માં સામાન્ય નાગરિકો માટે પણ ભાગ લેવાની તક આપવામાં આવી હોવાથી તેનો વ્યાપ અગાઉની સરખામણીમાં ઘણો વધી ગયો છે. હવે માત્ર ચોક્કસ સંસ્થાઓના વિદ્યાર્થીઓ જ નહીં, પરંતુ વિવિધ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ, જૂથો અને વ્યક્તિગત રીતે રસ ધરાવતા નાગરિકો પણ આ કાર્યક્રમ સાથે જોડાઈ શકે છે. આથી દેશના અલગ-અલગ વિસ્તારોમાં યુથ પાર્લામેન્ટ જેવી પ્રવૃત્તિઓને પ્રોત્સાહન મળવાની શક્યતા છે. સંસદીય બાબતોના મંત્રાલયે આ પોર્ટલનો વ્યાપ વધારવા માટે દેશના રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો સાથે પણ સંપર્ક વધાર્યો છે. મંત્રાલયે તમામ રાજ્ય સરકારો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોના વહીવટીતંત્રોને પત્ર લખીને NYPS 2.0 અંગે માહિતી પહોંચાડવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. આ ઉપરાંત રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોની વિધાનસભાઓને પણ આ પહેલ સાથે જોડાવા માટે માહિતી આપવામાં આવી છે.
દેશની વિવિધ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ સુધી પણ આ પોર્ટલની માહિતી પહોંચાડવામાં આવી રહી છે. આ માટે CBSE અને CISCE જેવા શૈક્ષણિક બોર્ડનો પણ સંપર્ક કરવામાં આવ્યો છે. વિદ્યાર્થીઓ સુધી આ યોજના અંગે વધુ માહિતી પહોંચે તે માટે સંસદ ટીવી પર સમયાંતરે પબ્લિસિટી વીડિયો અને ટ્યુટોરીયલ પણ પ્રસારિત કરવામાં આવે છે. આ માધ્યમથી યુવાનોને પોર્ટલ પર નોંધણી કરવાની અને યુથ પાર્લામેન્ટ કાર્યક્રમોમાં ભાગ લેવાની પ્રક્રિયા સમજાવવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત વિવિધ મંત્રાલયોની કન્સલ્ટેટિવ કમિટીઓ અંગેની માહિતી માટે પણ ડિજિટલ વ્યવસ્થાનો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે. સંસદીય બાબતોના મંત્રાલયના કન્સલ્ટેટિવ કમિટી મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ એટલે કે CCMS પોર્ટલ પર વિવિધ મંત્રાલયો માટે રચાયેલી 42 કન્સલ્ટેટિવ કમિટીઓની વિગતો ઉપલબ્ધ છે. આ પોર્ટલ પર સંબંધિત માહિતી સરળતાથી મેળવી શકાય છે.
મંત્રાલય દ્વારા CCMS પોર્ટલને પણ જરૂરિયાત મુજબ સમયાંતરે અપગ્રેડ કરવામાં આવ્યું છે. ભાગીદારો અને સંબંધિત સંસ્થાઓની જરૂરિયાતને ધ્યાનમાં રાખીને ડિજિટલ સિસ્ટમમાં ફેરફાર કરવામાં આવ્યા છે. આથી કન્સલ્ટેટિવ કમિટીઓ સાથે જોડાયેલી કામગીરી અને માહિતીના સંચાલનમાં ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ વધુ અસરકારક બની રહ્યો છે.સરકારનું માનવું છે કે ટેકનોલોજીના ઉપયોગથી યુવાનોને લોકશાહી પ્રક્રિયા સાથે વધુ સરળતાથી જોડવામાં આવી શકે છે. ખાસ કરીને ડિજિટલ માધ્યમથી દેશના અલગ-અલગ ભાગોમાં રહેતા વિદ્યાર્થીઓ અને નાગરિકો સુધી માહિતી પહોંચાડવી સરળ બની છે. NYPS 2.0 પણ આ દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું માનવામાં આવે છે.
આ સમગ્ર માહિતી સંસદીય બાબતોના રાજ્યમંત્રી ડૉ. એલ. મુરુગને રાજ્યસભામાં આપેલા લેખિત જવાબમાં રજૂ કરી હતી. તેમણે NYPS 2.0ની નોંધણીઓ અને કાર્યક્રમોની વિગતો સાથે મંત્રાલય દ્વારા પોર્ટલના આઉટરીચ માટે કરવામાં આવી રહેલા પ્રયાસોની માહિતી પણ આપી હતી. NYPS 2.0ને દેશના યુવાનોને સંસદીય વ્યવસ્થા સાથે જોડવાનું એક ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ કહી શકાય. જૂના પોર્ટલની સરખામણીમાં તેની પહોંચ હવે ઘણી વિશાળ છે. 21 જુલાઈ 2026 સુધીમાં એક લાખથી વધુ વિદ્યાર્થીઓ અને નાગરિકો તેની વિવિધ કેટેગરી સાથે જોડાઈ ચૂક્યા છે. આવનારા સમયમાં વધુ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ, યુવા જૂથો અને નાગરિકો જોડાય તો યુથ પાર્લામેન્ટ કાર્યક્રમોનો વ્યાપ દેશભરમાં વધુ વધવાની શક્યતા છે.