સમાજવાદી પાર્ટીના વરિષ્ઠ નેતા આઝમ ખાનને શનિવારે રામપુર જિલ્લા જેલમાંથી મુક્ત થયાના થોડી જ મિનિટોમાં એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટ (ED) દ્વારા ફરીથી અટકાયતમાં લેવામાં આવ્યા હતા. ડબલ પાન કાર્ડ કેસમાં અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટે તેમની સજા સ્થગિત કરીને જામીન આપ્યા બાદ તેઓ લગભગ 11 મહિના પછી જેલમાંથી બહાર આવી રહ્યા હતા. જોકે, જેલના દરવાજે પહેલેથી જ હાજર EDની ટીમે તેમને જૌહર યુનિવર્સિટી સાથે સંબંધિત કથિત મની લોન્ડરિંગ કેસમાં પૂછપરછ માટે અટકાયતમાં લીધા હતા. આ ઘટનાને પગલે રાજકીય વર્તુળોમાં ચર્ચા શરૂ થઈ છે. જેલમાંથી બહાર નીકળતી વખતે આઝમ ખાને ઉત્તર પ્રદેશ સરકાર અને તપાસ એજન્સીઓ સામે આકરા પ્રહાર કરતાં સવાલ કર્યો હતો કે શું તેમને મુસ્લિમ હોવાના કારણે સજા મળી રહી છે?
આઝમ ખાને પોતાની અટકાયત દરમિયાન ભાવુક થતાં કહ્યું હતું કે, “કહેવા માટે શું બાકી છે? હું શું કહી શકું? કાયદો અસ્તિત્વમાં નથી. શું આ મુસ્લિમ હોવા માટે સજા છે? અમારી ભૂલ એ હતી કે એક મુસ્લિમે યુનિવર્સિટી બનાવી. આ અમારો ગુનો છે. અમે બાળકો માટે શાળાઓ બનાવી. શું આ અમારો ગુનો છે?” તેમના આ નિવેદનથી સમગ્ર મામલો ફરી રાજકીય ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવ્યો છે. આઝમ ખાને જૌહર યુનિવર્સિટીની સ્થાપનાને લઈને પોતાની સામે થઈ રહેલી કાર્યવાહી અંગે નારાજગી વ્યક્ત કરી હતી.
સમાજવાદી પાર્ટીએ પણ આઝમ ખાનની મુક્તિ બાદ તરત જ ED દ્વારા કરવામાં આવેલી અટકાયતને લઈને સરકાર પર નિશાન સાધ્યું છે. સપાના પ્રવક્તા ફખરુલ હસન ચાંદે કહ્યું હતું કે, “બાબા સાહેબ કહેતા હતા કે બંધારણ સારું કે ખરાબ નથી, પરંતુ તેને લાગુ કરનારા લોકો સારા કે ખરાબ હોય છે.” તેમણે આરોપ લગાવ્યો હતો કે સરકાર સતત આઝમ ખાન સામે કેસ દાખલ કરીને તેમને જેલમાં રાખવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, આઝમ ખાન શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ સ્થાપિત કરવા માટે કામ કરતા રહ્યા છે, પરંતુ તેમની સામે વારંવાર કાર્યવાહી કરવામાં આવી રહી છે.
ફખરુલ હસન ચાંદે વધુમાં આરોપ લગાવ્યો હતો કે આઝમ ખાન સામે ખોટા કેસ દાખલ કરીને તપાસ એજન્સીઓનો દુરુપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે. તેમણે કહ્યું હતું કે આઝમ ખાન સાથે થઈ રહેલા વર્તનને સમગ્ર દેશ અને દુનિયા જોઈ રહી છે. સપાના પ્રવક્તાએ આ કાર્યવાહીને નિંદનીય ગણાવીને કાયદા અને બંધારણના ઉલ્લંઘનનો પણ આરોપ લગાવ્યો હતો. જોકે, આ તમામ આરોપો રાજકીય પક્ષ દ્વારા કરવામાં આવેલા નિવેદનો છે.
જેલ વહીવટીતંત્રના સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, આઝમ ખાન અને તેમના પુત્ર અબ્દુલ્લાને શનિવારે સાંજે જેલમાંથી મુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા. તેમની મુક્તિ સમયે જેલની બહાર મોટી સંખ્યામાં સમર્થકો એકઠા થયા હતા. સમર્થકો દ્વારા આઝમ ખાનના સમર્થનમાં અને ED વિરુદ્ધ સૂત્રોચ્ચાર કરવામાં આવ્યા હતા. જેલમાંથી બહાર નીકળ્યા બાદ EDની ટીમે આઝમ ખાનને જૌહર યુનિવર્સિટી સાથે સંબંધિત કથિત મની લોન્ડરિંગ કેસમાં પૂછપરછ માટે અટકાયતમાં લીધા હતા. તેમના પુત્ર અબ્દુલ્લાએ જોકે મીડિયાના પ્રશ્નોના જવાબ આપવાનું ટાળ્યું હતું.
EDના અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, આઝમ ખાન સામે પ્રિવેન્શન ઓફ મની લોન્ડરિંગ એક્ટ (PMLA) હેઠળ કાર્યવાહી થઈ શકે છે. એજન્સી તેમને ગાઝિયાબાદની વિશેષ કોર્ટમાં રજૂ કરીને કસ્ટડીની માંગ કરી શકે છે. 28 ઓક્ટોબરના રોજ EDએ જૌહર યુનિવર્સિટીની જમીન અને ઇમારતો જપ્ત કરી હતી. એજન્સીએ આરોપ લગાવ્યો હતો કે જાહેર માળખાકીય સુવિધાઓ અને જનકલ્યાણ માટે ફાળવવામાં આવેલા સરકારી ભંડોળનો ઉપયોગ ખાનગી શૈક્ષણિક સંસ્થા જૌહર યુનિવર્સિટીના નિર્માણ માટે કરવામાં આવ્યો હતો. આ મામલે તપાસ આગળ વધી રહી છે.
આઝમ ખાન અને તેમના પુત્ર અબ્દુલ્લા સામેનો ડબલ પાન કાર્ડ કેસ પણ તેમની કાનૂની મુશ્કેલીઓનું મુખ્ય કારણ રહ્યો છે. નવેમ્બર 2025માં રામપુરની સાંસદ-ધારાસભ્ય વિશેષ અદાલતે બંનેને અબ્દુલ્લા દ્વારા કથિત રીતે બે અલગ-અલગ પાન કાર્ડનો ઉપયોગ કરવા અને બનાવવાના કેસમાં સાત વર્ષની કેદની સજા ફટકારી હતી. ત્યારથી બંને રામપુર જેલમાં બંધ હતા. ત્યારબાદ ફરિયાદ પક્ષે સજા વધારવા માટે અપીલ કરી હતી, જેના પગલે સાત વર્ષની સજાને વધારીને 10 વર્ષ અને 50 હજાર રૂપિયાના દંડને પાંચ લાખ રૂપિયા કરવાની માંગ કરવામાં આવી હતી.
આ મામલે અદાલતે અબ્દુલ્લાની સાત વર્ષની સજાને યથાવત રાખી હતી, જ્યારે દંડની રકમ 50 હજાર રૂપિયાથી વધારીને સાડા ત્રણ લાખ રૂપિયા કરી હતી. આઝમ ખાન અને તેમના પુત્રએ આ નિર્ણયને અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટમાં પડકાર્યો હતો. ગુરુવારે હાઈકોર્ટે બંનેની સજા સ્થગિત કરીને જામીન આપ્યા હતા. જોકે, કોર્ટે તેમની સજાને રદ કરી નહોતી. આ નિર્ણય બાદ આઝમ ખાનની જેલમાંથી મુક્તિનો માર્ગ ખુલ્યો હતો, પરંતુ મુક્તિના થોડા સમય બાદ જ EDની કાર્યવાહીથી તેમની મુશ્કેલીઓ ફરી વધી છે.
આઝમ ખાનની મુક્તિ બાદ તરત જ થયેલી અટકાયતને કારણે ઉત્તર પ્રદેશના રાજકારણમાં ફરી ગરમાવો આવ્યો છે. એક તરફ ED કથિત મની લોન્ડરિંગ કેસમાં તપાસ આગળ વધારી રહી છે, તો બીજી તરફ સમાજવાદી પાર્ટી આ કાર્યવાહીને રાજકીય દબાણ અને તપાસ એજન્સીઓના દુરુપયોગ સાથે જોડીને સવાલો ઉઠાવી રહી છે. હવે આ મામલે વિશેષ અદાલતમાં થનારી કાર્યવાહી અને EDની તપાસ આગળ કઈ દિશામાં જાય છે તેના પર સૌની નજર રહેશે.
