ભારતીય રેલવે હવે તેની લગભગ 40 વર્ષ જૂની પેસેન્જર રિઝર્વેશન સિસ્ટમને સંપૂર્ણપણે આધુનિક બનાવવાની તૈયારીમાં છે. ઓગસ્ટ 2026થી શરૂ થનારા આ મોટા ટેક્નોલોજી અપગ્રેડનો હેતુ મુસાફરોને વધુ ઝડપી, સરળ અને વિશ્વસનીય સેવા આપવાનો છે. નવી સિસ્ટમમાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) સહિતની અદ્યતન ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે, જેના કારણે ટિકિટ બુકિંગ અને મુસાફરીનો અનુભવ વધુ સ્માર્ટ બનશે. રેલવે મંત્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે અધિકારીઓને સ્પષ્ટ સૂચના આપી છે કે સિસ્ટમ અપગ્રેડ દરમિયાન મુસાફરોને કોઈપણ પ્રકારની મુશ્કેલી ન પડે તેની ખાસ કાળજી રાખવામાં આવે. રેલવેનું કહેવું છે કે નવી સિસ્ટમ હાલની તુલનામાં ઘણી વધુ ક્ષમતા સાથે કામ કરશે અને વધતા ઓનલાઈન ટ્રાફિકને સરળતાથી સંભાળી શકશે.
છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ટ્રેન ટિકિટ બુકિંગ માટે મોબાઇલ એપ્સ અને ઓનલાઈન પ્લેટફોર્મનો ઉપયોગ ઝડપથી વધ્યો છે. હાલમાં દેશભરમાં લગભગ 88 ટકા ટિકિટો ઓનલાઈન બુક થાય છે. જેના કારણે હાલની જૂની સિસ્ટમ પર ભારે દબાણ આવી રહ્યું છે. ખાસ કરીને Tatkal બુકિંગ દરમિયાન સર્વર ધીમું થવું, પેમેન્ટ નિષ્ફળ જવું અને વેબસાઇટ ક્રેશ થવા જેવી ફરિયાદો સતત સામે આવતી રહી છે. આ પડકારોને ધ્યાનમાં રાખીને રેલવે હવે સંપૂર્ણ ડિજિટલ અને AI આધારિત નવી સિસ્ટમ તરફ આગળ વધી રહ્યું છે. જુલાઈ 2025માં લોન્ચ કરાયેલી RailOne એપ આ બદલાવનું મોટું ઉદાહરણ માનવામાં આવી રહી છે. અત્યાર સુધીમાં આ એપને 3.5 કરોડથી વધુ લોકો ડાઉનલોડ કરી ચૂક્યા છે, જ્યારે દરરોજ લગભગ 9 લાખથી વધુ બુકિંગ આ એપ મારફતે થાય છે.
RailOne એપમાં મુસાફરોને ઘણી સ્માર્ટ સુવિધાઓ આપવામાં આવી રહી છે. તેમાં લાઇવ ટ્રેન ટ્રેકિંગ, સીટ ઉપલબ્ધતા માહિતી, ટ્રેનમાં જ ખાવાનું ઓર્ડર કરવાની સુવિધા અને મુસાફરી મેનેજમેન્ટ જેવા ફીચર્સનો સમાવેશ થાય છે. સૌથી ખાસ ફીચર AI આધારિત વેઇટલિસ્ટ પ્રેડિક્શન છે. આ AI સિસ્ટમ હવે ટિકિટ કન્ફર્મ થવાની શક્યતા લગભગ 94 ટકા સુધીની ચોકસાઈ સાથે બતાવે છે. અગાઉ આ સચોટતા માત્ર 53 ટકા સુધી મર્યાદિત હતી. એટલે હવે મુસાફરોને વેઇટિંગ ટિકિટ કન્ફર્મ થવાની શક્યતા વિશે વધુ વિશ્વસનીય માહિતી મળશે. નવી રિઝર્વેશન સિસ્ટમ લાગુ થયા બાદ મુસાફરોને અનેક ફાયદા મળશે. ટિકિટ બુકિંગની ગતિ વધશે, Tatkal દરમિયાન સર્વર ક્રેશની સમસ્યા ઘટશે અને પીક અવર્સ દરમિયાન પણ સિસ્ટમ વધુ સારી કામગીરી કરશે. સાથે જ મુસાફરોને રિયલ-ટાઇમ અપડેટ્સ અને વધુ મજબૂત સાયબર સુરક્ષા પણ મળશે.
રેલવેનું કહેવું છે કે નવી સિસ્ટમ ખાસ કરીને વધતા ડિજિટલ ટ્રાફિક અને ભવિષ્યની જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને તૈયાર કરવામાં આવી રહી છે. આગામી વર્ષોમાં વધુ લોકો ઓનલાઈન ટિકિટ બુકિંગ તરફ વળે તેવી શક્યતા હોવાથી હવે આધુનિક અને સ્કેલેબલ સિસ્ટમની જરૂરિયાત અનિવાર્ય બની ગઈ હતી. ટેક્નોલોજી અપગ્રેડ સાથે ભારતીય રેલવે મુસાફરોને સસ્તી મુસાફરીની સુવિધા પણ આપતી રહી છે. વર્ષ 2024-25 દરમિયાન સરેરાશ મુસાફર ભાડામાં લગભગ 43 ટકા સુધીનું કન્સેશન આપવામાં આવ્યું હતું. જેના કારણે ટ્રેન મુસાફરી આજે પણ દેશના સૌથી સસ્તા અને લોકપ્રિય પરિવહન માધ્યમોમાંથી એક ગણાય છે. ઓગસ્ટ 2026થી શરૂ થનારો આ પ્રોજેક્ટ માત્ર ટેક્નિકલ સુધારો નથી, પરંતુ ભારતીય રેલવેને સંપૂર્ણ સ્માર્ટ અને ડિજિટલ ટ્રાન્સપોર્ટ સિસ્ટમમાં બદલવાની દિશામાં મોટું પગલું માનવામાં આવી રહ્યું છે. જો આ યોજના સફળતાપૂર્વક અમલમાં આવશે તો આગામી વર્ષોમાં ટ્રેન મુસાફરીનો અનુભવ સંપૂર્ણપણે બદલાઈ શકે છે.
