મહિલા અનામત બિલને લઈને ગરમાયેલા રાજકીય વાતાવરણ વચ્ચે વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી આજે રાત્રે 8:30 વાગ્યે રાષ્ટ્રને સંબોધન કરવાના છે. નોંધનીય છે કે આ બિલ લોકસભામાં પસાર થવામાં નિષ્ફળ ગયું. દરમિયાન આ આગામી સંબોધન અંગે જનતામાં ઘણી ઉત્સુકતા છે. ચાલો ભારતના ઇતિહાસમાં એવા ઉદાહરણો પર એક નજર કરીએ જ્યારે કોઈ વડા પ્રધાનના રાષ્ટ્રને સંબોધનથી જનતા આશ્ચર્યચકિત થઈ ગઈ હોય. આઝાદી પછી રાષ્ટ્રને સંબોધનો ફક્ત નિયમિત ભાષણો કરતાં વધુ રહ્યા છે. યુદ્ધના સમય દરમિયાન, કટોકટીના સમયગાળા દરમિયાન કે મોટા સુધારાના ક્ષણો દરમિયાન આ ભાષણો ઘણીવાર નાગરિકોને આશ્ચર્યચકિત કરી દે છે.
જવાહરલાલ નેહરુનું રાષ્ટ્રને સંબોધન
ભારતનું પહેલું અને કદાચ સૌથી યાદગાર સંબોધન 14 ઓગસ્ટ, 1947 ના રોજ મધ્યરાત્રિએ થયું હતું. જવાહરલાલ નેહરુએ તેમનું પ્રતિષ્ઠિત “ટ્રાયસ્ટ વિથ ડેસ્ટિની” ભાષણ આપ્યું હતું. આ ફક્ત પ્રતીકાત્મક ભાષણ નહોતું તેના બદલે તેમણે એક નવા રાષ્ટ્રના જન્મની શરૂઆત કરી અને સ્વતંત્ર ભારત માટે ભાવનાત્મક પાયો નાખ્યો હતો.
યુદ્ધ દરમિયાન આપવામાં આવેલા ભાષણોએ રાષ્ટ્રીય મનોબળને વેગ આપ્યો
ગંભીર સંઘર્ષના સમયગાળા દરમિયાન વડા પ્રધાનોએ દેશને એક કરવા માટે આ રાષ્ટ્રીય ભાષણોનો ઉપયોગ કર્યો છે. 1965ના યુદ્ધ દરમિયાન લાલ બહાદુર શાસ્ત્રીનું સૂત્ર, “જય જવાન, જય કિસાન” સૈનિકો અને ખેડૂતો બંને માટે પ્રેરણાનો સ્ત્રોત બન્યું. તેવી જ રીતે કારગિલ યુદ્ધ દરમિયાન અટલ બિહારી વાજપેયીના સંદેશે નાગરિકોને ભારતની શક્તિ અને સંકલ્પની ખાતરી આપી.
કટોકટી ઘોષણાએ બધાને સ્તબ્ધ કરી દીધા
1975 માં સૌથી નાટકીય અને વિવાદાસ્પદ ક્ષણોમાંની એક બની. મોડી રાત્રે રાષ્ટ્રને સંબોધનમાં ઇન્દિરા ગાંધીએ કટોકટીની સ્થિતિ જાહેર કરી. રાતોરાત નાગરિકોની નાગરિક સ્વતંત્રતાઓ પર કાપ મૂકવામાં આવ્યો અને શાસન અને વહીવટમાં આ અચાનક અને ધરખમ પરિવર્તનથી સમગ્ર રાષ્ટ્ર સ્તબ્ધ થઈ ગયું.
આર્થિક અને વ્યૂહાત્મક જાહેરાતો
વડાપ્રધાનોએ આ રાષ્ટ્રીય સંબોધનોનો ઉપયોગ મુખ્ય નીતિગત ફેરફારો અને સુધારાઓની જાહેરાત કરવા માટે પણ કર્યો છે. મનમોહન સિંહના નેતૃત્વમાં ૧૯૯૧માં અમલમાં મુકાયેલા આર્થિક સુધારાઓએ ભારતના અર્થતંત્રને બદલી નાખ્યું. તે દરમિયાન ૧૯૯૮માં અટલ બિહારી વાજપેયી દ્વારા પોખરણ પરમાણુ પરીક્ષણોની જાહેરાતથી ભારત પરમાણુ શક્તિ તરીકે સ્થાપિત થયું. આ જાહેરાતે માત્ર ભારત રાષ્ટ્રને જ નહીં પરંતુ સમગ્ર વિશ્વને આશ્ચર્યચકિત કરી દીધું.
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના સંબોધનો
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી આ પરંપરાને એક નવા સ્તરે લઈ ગયા છે. તેઓ મોટા નિર્ણયોની જાહેરાત કરવા માટે વારંવાર રાષ્ટ્રને અણધારી રીતે સંબોધન કરે છે. ૨૦૧૬માં રાત્રે ૮:૦૦ વાગ્યે કરવામાં આવેલી નોટબંધીની જાહેરાતે સમગ્ર દેશને રાતોરાત સ્તબ્ધ કરી દીધો. તેવી જ રીતે કલમ ૩૭૦ નાબૂદ કરવા, મિશન શક્તિ, કૃષિ કાયદાઓ રદ કરવા અને GST સુધારા જેવી સીમાચિહ્નરૂપ પહેલો સંબંધિત બધી જાહેરાતો સીધા આવા સંબોધનો દ્વારા કરવામાં આવી હતી.
