દેશમાં વધતી કૂતરા કરડવાની ઘટનાઓ અને રખડતા કૂતરાઓના મુદ્દે સુપ્રીમ કોર્ટે કડક વલણ અપનાવ્યું છે. કોર્ટે પોતાના તાજેતરના આદેશમાં રખડતા કૂતરાઓ માટે નસબંધી અને રસીકરણને ફરજિયાત ગણાવ્યું છે, સાથે જ જાહેર સ્થળોએ તેમને ખોરાક આપવાની પ્રવૃત્તિ પર નિયંત્રણ લાવવાનો પણ સંકેત આપ્યો છે. ઉપરાંત હડકવાયા અથવા ગંભીર રીતે બીમાર કૂતરાઓ માટે કાનૂની ઇચ્છામૃત્યુની જોગવાઈને પણ સમર્થન મળ્યું છે. આ સમગ્ર મામલે પ્રાણી કલ્યાણ કાર્યકર અને ભૂતપૂર્વ સાંસદ મેનકા ગાંધીએ મહત્વપૂર્ણ નિવેદન આપ્યું છે. તેમણે દાવો કર્યો કે દેશના અમીર વિસ્તારોમાંથી રખડતા કૂતરાઓને પકડીને ગરીબ વસાહતોમાં છોડી દેવાની પ્રવૃત્તિ ચાલી રહી છે. તેમના જણાવ્યા પ્રમાણે, આ સમસ્યાનો સૌથી મોટો ભોગ ગરીબ લોકો બની રહ્યા છે.
મેનકા ગાંધી, જે ‘પીપલ ફોર એનિમલ્સ’ સંસ્થાની પ્રમુખ પણ છે, તેમણે જણાવ્યું કે સુપ્રીમ કોર્ટે અગાઉ રખડતા કૂતરાઓ માટે આશ્રયસ્થાનો અને ABC (Animal Birth Control) ફ્રેમવર્ક લાગુ કરવાની વાત કરી હતી, પરંતુ દેશના મોટા ભાગના શહેરોમાં તેનું યોગ્ય પાલન થયું નથી. કોર્ટે શાળાઓ, કોલેજો, હોસ્પિટલો અને અન્ય જાહેર સ્થળોથી રખડતા કૂતરાઓને દૂર કરીને તેમને આશ્રયસ્થાનોમાં મોકલવાના આદેશ આપ્યા હતા, પરંતુ મોટાભાગની સંસ્થાઓએ તેની જવાબદારી લેવા ઇનકાર કર્યો હતો. મેનકા ગાંધીએ કહ્યું કે દેશમાં હજારો કોલેજો અને જાહેર સંસ્થાઓ હોવા છતાં રખડતા કૂતરાઓ માટે પૂરતી સુવિધા ઉભી કરવામાં આવી નથી. તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે ઘણા વિસ્તારોમાં રેસિડેન્સ વેલ્ફેર એસોસિએશન (RWA) અથવા સોસાયટીના લોકો રાત્રે ગુપ્ત રીતે કૂતરાઓને અન્ય ગરીબ વિસ્તારોમાં છોડીને આવે છે. પરિણામે ગરીબ વિસ્તારોમાં કૂતરાઓની સંખ્યા વધી જાય છે અને હુમલાની ઘટનાઓ પણ વધુ બને છે.
તેમણે વધુમાં જણાવ્યું કે ABC સેન્ટરો યોગ્ય રીતે અને સંવેદનશીલતા સાથે ચલાવવાની જરૂર છે. કેટલાક સ્થળોએ આવા કેન્દ્રો માત્ર નામ પૂરતા જ કાર્યરત છે અને ત્યાં પ્રાણીઓની યોગ્ય રીતે સારવાર થતી નથી. ઓપરેશન બાદ કૂતરાઓને યોગ્ય કાળજી વગર અન્ય વિસ્તારોમાં ખસેડી દેવામાં આવે છે. બીજી તરફ, સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાના આદેશમાં સ્પષ્ટ કહ્યું છે કે સામાન્ય નાગરિકોને ભયમુક્ત જીવન જીવવાનો અધિકાર છે. કોર્ટે જણાવ્યું કે બાળકો, વૃદ્ધો અને દર્દીઓ શાળાઓ, હોસ્પિટલો, રસ્તાઓ અને અન્ય જાહેર સ્થળોએ ડર વિના જઈ શકે તે રાજ્યની જવાબદારી છે. કૂતરા કરડવાની ઘટનાઓને અવગણી શકાય નહીં અને પ્રશાસને અસરકારક પગલાં લેવા પડશે. આ મામલે એડવોકેટ વિવેક શર્માએ જણાવ્યું કે સુપ્રીમ કોર્ટે આ મુદ્દાને સીધો ‘રાઈટ ટુ લાઈફ’ સાથે જોડ્યો છે. એટલે કે લોકોની સુરક્ષા અને જાહેર વ્યવસ્થાને પ્રાથમિકતા આપવી જરૂરી ગણાઈ છે.
કોર્ટના આદેશમાં વધુમાં જણાવાયું છે કે નસબંધી, રસીકરણ અથવા કૂતરાઓને પકડવાના અભિયાનમાં જોડાયેલા મ્યુનિસિપલ કર્મચારીઓને અગાઉથી પોલીસ સુરક્ષા આપવી પડશે. આવા કર્મચારીઓ વિરુદ્ધ કાર્યવાહીના ડર વગર કામ કરી શકે તે માટે પણ ખાસ સૂચના આપવામાં આવી છે. આ સમગ્ર મુદ્દે દેશમાં હવે નવી ચર્ચા શરૂ થઈ છે. એક તરફ પ્રાણીપ્રેમીઓ રખડતા કૂતરાઓ સાથે માનવતાપૂર્વક વર્તન કરવાની માંગ કરી રહ્યા છે, તો બીજી તરફ સામાન્ય લોકો જાહેર સ્થળોએ સુરક્ષાની માંગ ઉઠાવી રહ્યા છે. સુપ્રીમ કોર્ટના આદેશ બાદ હવે દેશભરના શહેરોમાં સ્થાનિક પ્રશાસન અને મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન કેવી રીતે કાર્યવાહી કરે છે તેના પર સૌની નજર રહેશે.
