મધ્ય પૂર્વમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો સૈન્ય તણાવ ફરી એક વખત અત્યંત ગંભીર સ્તરે પહોંચી ગયો છે. અમેરિકાએ સતત બીજા દિવસે ઈરાનમાં અનેક લક્ષ્યો પર હુમલા કર્યા હોવાનું સામે આવ્યું છે. આ હુમલાઓ બાદ અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાનને સ્પષ્ટ અને કડક ચેતવણી આપતાં કહ્યું છે કે જો તેહરાન અમેરિકાની કાર્યવાહીનો બદલો લેવાનો પ્રયાસ કરશે તો તેના પર વધુ મોટા અને ગંભીર હુમલા કરવામાં આવશે.તાજેતરના હુમલાઓનું કેન્દ્ર ખાસ કરીને હોર્મુઝ જળસંધિ અને તેની આસપાસનો વિસ્તાર બન્યો છે. અમેરિકા તરફથી આરોપ મૂકવામાં આવ્યો છે કે ઈરાન દ્વારા આ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સમુદ્રી માર્ગમાં માઇન્સ ગોઠવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો અને અમેરિકી સૈનિકો તથા વ્યાપારી જહાજો સામે ખતરો ઊભો કરવામાં આવ્યો હતો. આ જળસંધિ વૈશ્વિક તેલ અને સમુદ્રી વેપાર માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ હોવાથી અહીં વધતો તણાવ સમગ્ર વિશ્વ માટે ચિંતાનો વિષય બની ગયો છે.
અહેવાલો અનુસાર, અમેરિકી સૈન્યએ ઈરાનના ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ એટલે કે IRGC સાથે જોડાયેલા અનેક લક્ષ્યો પર હુમલા કર્યા. ઈરાની સમાચાર એજન્સી IRNAના અહેવાલ મુજબ દક્ષિણ ઈરાનના બંદર અબ્બાસ, કેશ્મ ટાપુ, જાસ્ક અને સિરિક સહિતના વિસ્તારોમાં જોરદાર વિસ્ફોટોના અવાજો સાંભળવામાં આવ્યા હતા. દક્ષિણ-પૂર્વીય ચાબહાર અને કોનારક વિસ્તારમાં પણ પ્રોજેક્ટાઇલ પડ્યાના અહેવાલો સામે આવ્યા હતા. આ હુમલાઓને કારણે વિસ્તારમાં ફરીથી યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ સર્જાઈ છે.અમેરિકાના હુમલા બાદ ઈરાન તરફથી પણ આક્રમક પ્રતિક્રિયા આપવામાં આવી છે. IRGCના પ્રવક્તાને ટાંકીને ઈરાની મીડિયા દ્વારા કહેવામાં આવ્યું છે કે અમેરિકાને તેના નવા હુમલાઓ માટે પસ્તાવો કરવો પડશે. બંને દેશો વચ્ચે સતત વધી રહેલા આ નિવેદનબાજી અને સૈન્ય કાર્યવાહીથી મધ્ય પૂર્વમાં વધુ મોટા સંઘર્ષની આશંકા વધી રહી છે.
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પોતાના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ Truth Social પર આ કાર્યવાહી અંગે પ્રતિક્રિયા આપતાં જણાવ્યું હતું કે અમેરિકી દળો હોર્મુઝ જળસંધિ નજીક ઈરાની લક્ષ્યો પર હુમલા કરી રહ્યા છે. ટ્રમ્પના જણાવ્યા અનુસાર, આ કાર્યવાહી ઈરાન દ્વારા સમુદ્રી માર્ગમાં માઇન્સ ગોઠવવાના કથિત પ્રયાસના જવાબમાં કરવામાં આવી છે. તેમણે દાવો કર્યો કે જળસંધિમાં રહેલી માઇન્સને દૂર કરવામાં આવી છે અથવા નિષ્ક્રિય કરવામાં આવી છે.ટ્રમ્પે વધુમાં ઈરાનને અત્યંત કડક ભાષામાં ચેતવણી આપી હતી. તેમણે કહ્યું કે જો ઈરાન આ હુમલાનો બદલો લેવાનો પ્રયાસ કરશે તો અમેરિકા તરફથી વધુ ઊંચા સ્તરની અને વધુ ગંભીર સૈન્ય કાર્યવાહી કરવામાં આવશે. આ નિવેદનથી સ્પષ્ટ થાય છે કે વોશિંગ્ટન હાલમાં તેહરાન સામે નરમ વલણ અપનાવવાના મૂડમાં નથી અને કોઈપણ જવાબી હુમલાને વધુ મોટા સૈન્ય પ્રતિસાદથી જવાબ આપવાની તૈયારીમાં છે.
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિએ એવો પણ દાવો કર્યો કે ઈરાન તરફથી જોર્ડનમાં આવેલા અમેરિકી સૈન્ય ઠેકાણા તરફ આઠ મિસાઇલો છોડવામાં આવી હતી અને અમેરિકાએ તેને નિષ્ફળ બનાવ્યા હતા. અમેરિકી હુમલાઓ અને ઈરાન તરફથી સંભવિત જવાબી કાર્યવાહી વચ્ચેનો આ સીધો સૈન્ય ટકરાવ હવે માત્ર નિવેદનો સુધી સીમિત રહ્યો નથી. બંને દેશો વચ્ચે ફરીથી મિસાઇલ, ડ્રોન અને હવાઈ હુમલાઓનો દોર શરૂ થવાની શક્યતાએ સમગ્ર વિસ્તારમાં ભયનું વાતાવરણ ઊભું કર્યું છે.આ સમગ્ર ઘટનાક્રમનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ પાસો હોર્મુઝ જળસંધિ છે. પર્સિયન ગલ્ફ અને ઓમાનના સમુદ્રને જોડતો આ સમુદ્રી માર્ગ વિશ્વના ઊર્જા વેપાર માટે જીવનરેખા સમાન માનવામાં આવે છે. અહીં કોઈપણ લાંબા ગાળાનો સૈન્ય સંઘર્ષ અથવા જહાજોની અવરજવર પર અસર વૈશ્વિક તેલ બજાર અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારને ગંભીર અસર પહોંચાડી શકે છે. તાજેતરના તણાવને કારણે તેલના ભાવમાં પણ વધારો નોંધાયો હોવાના અહેવાલો સામે આવ્યા છે.
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો આ તણાવ અગાઉ પણ અનેક વખત ગંભીર બની ચૂક્યો છે, પરંતુ હાલની પરિસ્થિતિ ખાસ કરીને ચિંતાજનક માનવામાં આવી રહી છે કારણ કે બંને પક્ષો હવે ખુલ્લેઆમ એકબીજા સામે મોટા સૈન્ય પગલાંની ચેતવણી આપી રહ્યા છે. એક તરફ અમેરિકા ઈરાન પર વ્યાપારી જહાજો અને અમેરિકી સૈનિકો માટે ખતરો ઊભો કરવાનો આરોપ મૂકી રહ્યું છે, જ્યારે બીજી તરફ ઈરાન અમેરિકી હુમલાઓને ઉશ્કેરણીજનક ગણાવી ગંભીર પરિણામોની ચેતવણી આપી રહ્યું છે.સતત બીજા દિવસે થયેલા હુમલાઓથી હવે એક મોટો પ્રશ્ન ઊભો થયો છે કે શું મધ્ય પૂર્વ ફરી એક લાંબા અને વિનાશક યુદ્ધ તરફ આગળ વધી રહ્યું છે?
હાલમાં બંને દેશો તરફથી કોઈપણ પ્રકારની શાંતિપૂર્ણ સમજૂતી કે તણાવ ઘટાડવાના સ્પષ્ટ સંકેતો જોવા મળતા નથી. તેના બદલે અમેરિકા વધુ કડક કાર્યવાહી કરવાની વાત કરી રહ્યું છે અને ઈરાન પણ જવાબી પગલાં અંગે ચેતવણી આપી રહ્યું છે.વિશ્વભરના દેશો હવે આ પરિસ્થિતિ પર નજીકથી નજર રાખી રહ્યા છે. હોર્મુઝ જળસંધિમાં સંઘર્ષ વધે તો તેની અસર માત્ર અમેરિકા અને ઈરાન સુધી મર્યાદિત નહીં રહે, પરંતુ મધ્ય પૂર્વની સુરક્ષા, આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર અને વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થા પર પણ પડી શકે છે.હાલ માટે એટલું સ્પષ્ટ છે કે અમેરિકાના હુમલાઓ બાદ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાનને આપેલી ચેતવણીથી બંને દેશો વચ્ચેનો તણાવ વધુ ઘેરો બન્યો છે. ઈરાન હવે અમેરિકી હુમલાઓનો કેવી રીતે જવાબ આપે છે અને અમેરિકા તેના પછી શું પગલું ભરે છે, તેના પર સમગ્ર મધ્ય પૂર્વની આગામી પરિસ્થિતિ નિર્ભર રહેશે.
