‘અભી તો સૂરજ ઉગા હૈ’… ઉઝબેકિસ્તાનમાં જ્યારે આ શબ્દો ગૂંજ્યા ત્યારે સમગ્ર વાતાવરણ તાળીઓના ગડગડાટથી ભરાઈ ગયું. પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીની ઉઝબેકિસ્તાન મુલાકાત દરમિયાન એક એવી સાંસ્કૃતિક ક્ષણ જોવા મળી, જેણે ભારત અને ઉઝબેકિસ્તાન વચ્ચેના સંબંધોમાં લાગણી અને સંસ્કૃતિનો એક નવો રંગ ઉમેર્યો. ઉઝબેક વિદ્યાર્થીઓએ પ્રધાનમંત્રી મોદીની સામે તેમની જ લખેલી કવિતાઓનું પઠન અને ગાયન કર્યું હતું. પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીની કવિતાઓ ઉઝબેકિસ્તાનમાં પણ લોકપ્રિય બની રહી છે. તેમની મુલાકાત દરમિયાન આ વાતનો ખાસ અનુભવ થયો. તાશ્કંદ સ્ટેટ યુનિવર્સિટી ઓફ ઓરિએન્ટલ સ્ટડીઝ ખાતે વિદ્યાર્થીઓ અને શૈક્ષણિક સમુદાય સાથેના સંવાદ દરમિયાન વિદ્યાર્થીઓએ મોદીની કવિતાઓ હિન્દી અને ઉઝબેક ભાષામાં રજૂ કરી હતી. આ રજૂઆત દરમિયાન હાજર લોકો તરફથી જોરદાર તાળીઓ અને ઉત્સાહ જોવા મળ્યો હતો.
મોદીની મુલાકાત દરમિયાન ઉઝબેકિસ્તાનના રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા કુકસારોય પેલેસ ખાતે અનૌપચારિક રાત્રિભોજનનું પણ આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. આ પ્રસંગે પણ ભારત અને ઉઝબેકિસ્તાનની સાંસ્કૃતિક નજીકતાને દર્શાવતું ખાસ સંગીતમય પ્રદર્શન રજૂ કરવામાં આવ્યું. આ પ્રદર્શન પ્રધાનમંત્રી મોદીની જાણીતી કવિતા ‘અભી તો સૂરજ ઉગા હૈ’ પર આધારિત હતું. કવિતાને સંગીત સાથે રજૂ કરવામાં આવતાં સમગ્ર વાતાવરણ વધુ ભાવનાત્મક અને યાદગાર બની ગયું હતું. ઉઝબેકિસ્તાનની ધરતી પર ભારતીય પ્રધાનમંત્રીની રચનાને સ્થાનિક કલાકારો અને વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા રજૂ કરવામાં આવવી બંને દેશો વચ્ચેના સાંસ્કૃતિક સંબંધોની સુંદર ઝલક બની હતી.
તાશ્કંદ યુનિવર્સિટીમાં યોજાયેલા સંવાદ કાર્યક્રમ દરમિયાન પણ વિદ્યાર્થીઓએ ખાસ તૈયારી સાથે મોદીની કવિતાઓ રજૂ કરી હતી. વિદ્યાર્થીઓએ માત્ર કવિતાઓનું પઠન જ કર્યું નહોતું, પરંતુ તેનો ઉઝબેક ભાષામાં અનુવાદ પણ રજૂ કર્યો હતો. આના કારણે કાર્યક્રમમાં હાજર લોકોને કવિતાના ભાવ અને સંદેશને પોતાની ભાષામાં સમજવાની તક મળી હતી. પ્રથમ કવિતાનું ઉઝબેક ભાષામાં પઠન ત્રીજા વર્ષના વિદ્યાર્થી દિલશોદા જુરાબોએવા દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. તેમણે કવિતાને ઉઝબેક ભાષામાં રજૂ કરી હતી. એક ભારતીય નેતા અને કવિની રચનાને ઉઝબેક યુનિવર્સિટીના વિદ્યાર્થી દ્વારા સ્થાનિક ભાષામાં રજૂ કરવામાં આવવી કાર્યક્રમની ખાસ ક્ષણ બની હતી. આ પછી ‘નવા ભારતનો નવો સંકલ્પ’ નામની બીજી કવિતા રજૂ કરવામાં આવી હતી. આ કવિતામાં આત્મવિશ્વાસથી ભરેલા અને મહત્વાકાંક્ષી નવા ભારતની ભાવનાને રજૂ કરવામાં આવી છે. તેમાં દેશની નવી આશાઓ, વિકાસ અને આગળ વધવાની ભાવનાને સ્થાન આપવામાં આવ્યું છે.
આ કવિતાનું હિન્દીમાં પઠન ચોથા વર્ષના વિદ્યાર્થી ઓટાબેક અમીરોવે કર્યું હતું. ત્યારબાદ ત્રીજા વર્ષના વિદ્યાર્થી ઇક્રોમખુજા સાદુલ્લાયેવે તેનું ઉઝબેક ભાષામાં અનુવાદિત સ્વરૂપ રજૂ કર્યું હતું. એક જ કવિતાને બે ભાષામાં રજૂ કરવામાં આવતા ભારત અને ઉઝબેકિસ્તાન વચ્ચેની ભાષાકીય તથા સાંસ્કૃતિક કડી પણ જોવા મળી હતી. કાર્યક્રમમાં ‘માનવતા કો કહીં ના લગ જાયે દાગ’ નામની કવિતાનું પણ પઠન કરવામાં આવ્યું હતું. આ કવિતા માનવતા, કરુણા અને શાંતિ જેવા વિષયો પર કેન્દ્રિત છે. કવિતાના શબ્દોમાં માનવ મૂલ્યોને જાળવી રાખવાની અને સમાજમાં પ્રેમ તથા શાંતિને મહત્વ આપવાની ભાવના જોવા મળે છે. આ કવિતાનું હિન્દી પઠન ત્રીજા વર્ષના વિદ્યાર્થી ઓરજુ કુલદોશેવા દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું, જ્યારે તેનો ઉઝબેક અનુવાદ ત્રીજા વર્ષના વિદ્યાર્થી ફયોઝા અબ્દુરાસુલોવાએ રજૂ કર્યો હતો. વિદ્યાર્થીઓએ કવિતાને માત્ર શબ્દો તરીકે નહીં પરંતુ તેના ભાવ અને સંદેશ સાથે રજૂ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો.
જ્યારે આ કવિતાઓનું પઠન થઈ રહ્યું હતું ત્યારે પ્રધાનમંત્રી મોદી પોતે પણ કાર્યક્રમમાં હાજર હતા. ઉઝબેક વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા તેમની રચનાઓને આ રીતે રજૂ કરવામાં આવતાં કાર્યક્રમનું વાતાવરણ ખાસ બની ગયું હતું. શ્રોતાઓએ પણ વિદ્યાર્થીઓની રજૂઆતને જોરદાર તાળીઓથી વધાવી હતી. આ સમગ્ર કાર્યક્રમની સૌથી યાદગાર બાબતોમાંની એક એ હતી કે એક દેશના વડાપ્રધાન દ્વારા લખાયેલી કવિતાઓ બીજા દેશના યુવાનો પોતાની ભાષામાં રજૂ કરી રહ્યા હતા. રાજકીય અને રાજદ્વારી મુલાકાતથી આગળ વધીને આ પ્રસંગે બંને દેશો વચ્ચેની સાંસ્કૃતિક મિત્રતાને પણ ઉજાગર કરી હતી. ભારત અને ઉઝબેકિસ્તાનના સંબંધો માત્ર સરકારો અને રાજકીય નેતાઓ વચ્ચેના સંબંધો પૂરતા મર્યાદિત નથી. બંને દેશો વચ્ચે પ્રાચીન સમયથી વેપાર, સંસ્કૃતિ, ભાષા અને લોકો વચ્ચેના સંપર્કની પરંપરા રહી છે. ખાસ કરીને મધ્ય એશિયા સાથે ભારતના ઐતિહાસિક સંબંધો લાંબા સમયથી રહ્યા છે. આવી સ્થિતિમાં યુવાનો દ્વારા ભારતીય કવિતાઓનું પઠન બંને દેશો વચ્ચેના લોકોના સંબંધોને વધુ મજબૂત બનાવતું જોવા મળ્યું.
પ્રધાનમંત્રી મોદી પોતે કવિતાઓ લખે છે અને તેમની કેટલીક રચનાઓમાં રાષ્ટ્ર, માનવતા, સંકલ્પ, આશા અને શાંતિ જેવા વિષયો જોવા મળે છે. તેમની રચનાઓમાં વ્યક્તિગત લાગણીઓ સાથે દેશ અને સમાજ પ્રત્યેની જવાબદારીનો ભાવ પણ જોવા મળે છે. આ જ કારણોસર તેમની કવિતાઓને રાજકીય ભાષણથી અલગ એક સર્જનાત્મક અભિવ્યક્તિ તરીકે પણ જોવામાં આવે છે. ઉઝબેક વિદ્યાર્થીઓએ જ્યારે ‘નવા ભારતનો નવો સંકલ્પ’ રજૂ કરી ત્યારે તેમાં ભારતના બદલાતા સ્વરૂપ અને ભવિષ્ય પ્રત્યેના વિશ્વાસની ભાવના સામે આવી. બીજી તરફ ‘માનવતા કો કહીં ના લગ જાયે દાગ’ જેવી કવિતા સમગ્ર માનવજાત માટે કરુણા અને શાંતિનો સંદેશ આપે છે. આ બંને રચનાઓના વિષયો અલગ હોવા છતાં તેમાં એક સામાન્ય બાબત જોવા મળે છે. આશા અને માનવ મૂલ્યો.
‘અભી તો સૂરજ ઉગા હૈ’ પર આધારિત સંગીતમય પ્રદર્શન પણ આ મુલાકાતનું ખાસ આકર્ષણ રહ્યું. કુકસારોય પેલેસ ખાતે યોજાયેલી અનૌપચારિક સાંજમાં આ રચનાને સંગીત સાથે રજૂ કરવામાં આવી હતી. એક તરફ રાજકીય નેતાઓ વચ્ચેની મુલાકાત ચાલી રહી હતી, તો બીજી તરફ કલા અને કવિતાના માધ્યમથી બંને દેશોની નજીકતા વ્યક્ત થઈ રહી હતી. આ પ્રકારના સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમોનું મહત્વ એટલા માટે પણ વધારે છે કારણ કે દેશો વચ્ચેના સંબંધો માત્ર કરારો અને બેઠકો દ્વારા જ મજબૂત થતા નથી. લોકો અને યુવાનો વચ્ચે એકબીજાની સંસ્કૃતિ પ્રત્યે સમજ અને રસ વધે તે પણ લાંબા ગાળાના સંબંધો માટે મહત્વપૂર્ણ છે. ઉઝબેક વિદ્યાર્થીઓએ મોદીની કવિતાઓને હિન્દીમાંથી પોતાની ભાષામાં રજૂ કરીને માત્ર તેમની કવિતાઓ પ્રત્યેનો રસ જ દર્શાવ્યો નથી, પરંતુ ભારતની ભાષા અને સાહિત્ય સાથે જોડાવાનો પ્રયાસ પણ કર્યો છે. કાર્યક્રમ દરમિયાન મળેલા જોરદાર પ્રતિસાદથી સ્પષ્ટ થયું કે આ રજૂઆત શ્રોતાઓ માટે પણ ખાસ આકર્ષણનું કેન્દ્ર બની હતી.
આ સમગ્ર પ્રસંગે પ્રધાનમંત્રી મોદીની ઉઝબેકિસ્તાન મુલાકાતને એક અલગ સાંસ્કૃતિક ઓળખ આપી છે. રાજકીય ચર્ચાઓ અને દ્વિપક્ષીય સંબંધોની વાત વચ્ચે કવિતા, સંગીત અને યુવાનોની રજૂઆતથી મુલાકાતમાં ભાવનાત્મક જોડાણ જોવા મળ્યું. ભારત અને ઉઝબેકિસ્તાન વચ્ચેના સંબંધોમાં શિક્ષણ અને સાંસ્કૃતિક આદાનપ્રદાનનું મહત્વ સતત વધી રહ્યું છે. યુનિવર્સિટીના વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા ભારતીય કવિતાઓનું પઠન એ પણ દર્શાવે છે કે બંને દેશોના યુવાનો એકબીજાની ભાષા અને સર્જનાત્મક અભિવ્યક્તિમાં રસ લઈ રહ્યા છે. આમ, ઉઝબેકિસ્તાનમાં પ્રધાનમંત્રી મોદીની કવિતાઓનું પઠન અને ‘અભી તો સૂરજ ઉગા હૈ’ પર આધારિત સંગીતમય પ્રદર્શન તેમની મુલાકાતની યાદગાર ક્ષણોમાં સામેલ થઈ ગયું છે. એક તરફ વિદ્યાર્થીઓએ હિન્દી અને ઉઝબેક બંને ભાષામાં કવિતાઓ રજૂ કરી, તો બીજી તરફ શ્રોતાઓએ તાળીઓથી તેમનો ઉત્સાહ વધાર્યો. આ સમગ્ર પ્રસંગે રાજદ્વારી મુલાકાતને કવિતા અને સંસ્કૃતિના સુંદર રંગથી વધુ યાદગાર બનાવી દીધી.
