MH-12નો યુગ પૂરો, હવે નવા વાહનોને મળશે MH-61 કોડ : કોઈપણ શહેરની ઓળખ માત્ર તેની ઐતિહાસિક ઇમારતો, સંસ્કૃતિ કે જાણીતા સ્થળોથી જ થતી નથી. રસ્તાઓ પર દોડતા હજારો-લાખો વાહનોની નંબર પ્લેટ પણ શહેરની એક આગવી ઓળખ બની જાય છે. મહારાષ્ટ્રના પુણે શહેર માટે પણ MH-12 માત્ર વાહન રજિસ્ટ્રેશન કોડ નહોતો, પરંતુ છેલ્લા લગભગ 37 વર્ષથી શહેરની ઓળખનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ બની ગયો હતો. હવે આ ઓળખમાં મોટો ફેરફાર થવા જઈ રહ્યો છે. પુણેમાં નવા વાહનોના રજિસ્ટ્રેશન માટે લાંબા સમયથી ઉપયોગમાં લેવાતો MH-12 કોડ હવે પૂર્ણતાની નજીક પહોંચ્યો છે અને નવા વાહનો માટે MH-61 કોડનો ઉપયોગ શરૂ કરવામાં આવશે.
પુણેમાં 1 જુલાઈ, 1989થી વાહનોના રજિસ્ટ્રેશન માટે MH-12 કોડનો ઉપયોગ શરૂ થયો હતો. ત્યારથી લઈને આજે સુધી પુણે RTO હેઠળ નોંધાયેલા અસંખ્ય વાહનો આ કોડ સાથે રસ્તાઓ પર દોડતા જોવા મળ્યા છે. કાર, બાઈક અને અન્ય વાહનોની નંબર પ્લેટ પર MH-12 લખેલું જોવા મળતાં જ વાહન પુણે સાથે જોડાયેલું હોવાનું ઓળખી શકાય છે. જોકે, લગભગ ચાર દાયકાના આ લાંબા સફર બાદ હવે MH-12 હેઠળ ઉપલબ્ધ અલ્ફાન્યુમેરિક નંબર કોમ્બિનેશન લગભગ પૂરા થઈ ગયા છે.અહેવાલ મુજબ પુણે RTOમાં MH-12 કોડ હેઠળ છેલ્લી ZZ સિરીઝના તમામ 9,999 નંબર પણ પૂર્ણ થઈ ગયા છે. એટલે કે આ કોડ હેઠળ નવા વાહનો માટે ઉપલબ્ધ નંબર કોમ્બિનેશન હવે સમાપ્ત થઈ ચૂક્યા છે. આ પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને પરિવહન વિભાગે નવા રજિસ્ટ્રેશન માટે MH-61 કોડ શરૂ કરવાની તૈયારી કરી છે. આ બદલાવ સાથે પુણેના વાહનોની નંબર પ્લેટ પર જોવા મળતી વર્ષો જૂની ઓળખ હવે ધીમે-ધીમે ઇતિહાસનો ભાગ બનશે.
પરિવહન કમિશનર કચેરીના અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર નવા વાહનોનું રજિસ્ટ્રેશન MH-61 કોડ હેઠળ શરૂ કરવામાં આવશે. આ માટે નેશનલ ઇન્ફોર્મેશન સેન્ટર એટલે કે NICની સિસ્ટમમાં જરૂરી બેકએન્ડ ટેસ્ટિંગ અને ટેકનિકલ પ્રક્રિયા હાથ ધરવામાં આવી રહી છે. સિસ્ટમની તૈયારીઓ પૂર્ણ થયા બાદ નવા કોડ સાથે વાહન રજિસ્ટ્રેશનની પ્રક્રિયા શરૂ થશે. રસપ્રદ બાબત એ છે કે સામાન્ય વાહન રજિસ્ટ્રેશન શરૂ કરતા પહેલાં ફેન્સી અથવા પસંદગીના નંબર માટે અરજી પ્રક્રિયા હાથ ધરવામાં આવશે. ઘણા વાહન માલિકો પોતાની પસંદગીના ખાસ નંબર મેળવવા માટે વધારાની ફી ચૂકવતા હોય છે. તેથી નવા MH-61 કોડ હેઠળ શરૂઆતમાં આવા સ્પેશિયલ અથવા ફેન્સી નંબર માટે અરજી મંગાવવામાં આવશે અને ત્યારબાદ સામાન્ય વાહનો માટે નિયમિત રજિસ્ટ્રેશન શરૂ કરવામાં આવશે.
પુણેમાં વાહનોની સંખ્યામાં થયેલો જબરદસ્ત વધારો આ બદલાવનું મુખ્ય કારણ છે. પુણે RTO પાસે હાલમાં 44.88 લાખથી વધુ લાઇવ રજિસ્ટર્ડ વાહનો હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે. આ પૈકી મોટાભાગના વાહનોનું રજિસ્ટ્રેશન વર્ષ 2011 બાદ થયું હોવાનું અધિકારીઓ માને છે. અગાઉના વર્ષોમાં નોંધાયેલા ઘણા જૂના વાહનો હવે સ્ક્રેપ થઈ ગયા છે અથવા તો વિસ્તારોમાં ટ્રાન્સફર થઈ ગયા છે. તેમ છતાં, શહેરમાં વાહનોની સતત વધતી સંખ્યાએ રજિસ્ટ્રેશન નંબરની ઉપલબ્ધ સિરીઝ પર ભારે દબાણ ઊભું કર્યું છે.ભારતમાં વાહન રજિસ્ટ્રેશન નંબરની એક નિશ્ચિત પદ્ધતિ છે. જો કે નંબર પ્લેટના શરૂઆતના બે અક્ષરો રાજ્યની ઓળખ દર્શાવે છે. ઉદાહરણ તરીકે મહારાષ્ટ્ર માટે MH કોડનો ઉપયોગ થાય છે. ત્યારબાદ આવતા બે આંકડા સંબંધિત RTO અથવા વિસ્તારની ઓળખ આપે છે. તેના પછી સામાન્ય રીતે અક્ષરોની સિરીઝ અને અંતે વાહનની અલગ ઓળખ માટેનો નંબર આપવામાં આવે છે. આ સમગ્ર વ્યવસ્થાથી દરેક વાહનને એક અલગ અને વિશિષ્ટ રજિસ્ટ્રેશન નંબર મળે છે.
હાલની રજિસ્ટ્રેશન પદ્ધતિમાં I અને O અક્ષરોને બાદ કરીને વિવિધ અલ્ફાન્યુમેરિક કોમ્બિનેશન બનાવવામાં આવે છે. સામાન્ય રીતે એક RTO કોડ હેઠળ લાખો અલગ-અલગ રજિસ્ટ્રેશન નંબર ઉપલબ્ધ થઈ શકે છે. અહેવાલ અનુસાર આ સિસ્ટમ હેઠળ સામાન્ય રીતે 59 લાખથી વધુ રજિસ્ટ્રેશન કોમ્બિનેશન બનાવવાની ક્ષમતા હોય છે. પુણેમાં વાહનોની સંખ્યા અને રજિસ્ટ્રેશનની ઝડપ એટલી વધી ગઈ કે MH-12 કોડ હેઠળ ઉપલબ્ધ કોમ્બિનેશનની મર્યાદા સુધી પહોંચવાની સ્થિતિ સર્જાઈ છે.આ ફેરફારનો અર્થ એ નથી કે પહેલાથી MH-12 નંબર ધરાવતા વાહનોની નંબર પ્લેટ બદલવી પડશે. જૂના વાહનો અગાઉની જેમ પોતાના MH-12 રજિસ્ટ્રેશન નંબર સાથે જ ચાલુ રહેશે. બદલાવ મુખ્યત્વે નવા રજિસ્ટ્રેશન થનારા વાહનો માટે લાગુ થશે. એટલે કે, આગામી સમયમાં પુણેમાં નવા વાહનોની નંબર પ્લેટ પર MH-12ની જગ્યાએ MH-61 જોવા મળશે, જ્યારે જૂના વાહનો વર્ષો સુધી MH-12 સાથે રસ્તાઓ પર દોડતા રહેશે.
પુણે જેવા ઝડપથી વિકસતા શહેરમાં વાહનોની વધતી સંખ્યા શહેરી વિકાસ અને લોકોની વધતી પરિવહન જરૂરિયાતોનું પણ પ્રતિબિંબ છે. વ્યક્તિગત વાહનોની ખરીદીમાં વધારો, શહેરનો વિસ્તાર, નવા રહેણાંક વિસ્તારો અને વધતી આર્થિક પ્રવૃત્તિઓના કારણે દર વર્ષે મોટી સંખ્યામાં નવા વાહનો રસ્તાઓ પર આવી રહ્યા છે. આવી સ્થિતિમાં જૂના રજિસ્ટ્રેશન કોડ હેઠળની સિરીઝ પૂર્ણ થવી સ્વાભાવિક છે.લગભગ 37 વર્ષ સુધી MH-12 પુણેની વાહન ઓળખ તરીકે રહ્યું છે. હવે MH-61ના આગમન સાથે શહેરના ઓટોમોબાઇલ ઇતિહાસમાં એક નવો અધ્યાય શરૂ થવા જઈ રહ્યો છે. આગામી દિવસોમાં રસ્તાઓ પર દોડતી નવી કાર અને બાઈકની નંબર પ્લેટ પર MH-61 જોવા મળશે અને ધીમે-ધીમે આ કોડ પણ પુણેની નવી ઓળખ બની જશે.એક રીતે કહીએ તો, પુણે બદલાઈ રહ્યું નથી, પરંતુ તેની ગાડીઓની ઓળખ ચોક્કસપણે બદલાઈ રહી છે. MH-12 સાથે જોડાયેલી 37 વર્ષની સફર યાદગાર બની રહેશે અને MH-61 હવે પુણેના વાહન રજિસ્ટ્રેશનના નવા યુગની શરૂઆત કરશે.
