India

વિદેશમાં બીજા લગ્ન કર્યા હોય તો પણ ભારતીય કાયદાથી નહીં મળે છૂટ, સુપ્રીમ કોર્ટની મહત્ત્વપૂર્ણ ટિપ્પણી

વિદેશમાં નાગરિકતા મેળવ્યા બાદ બીજા લગ્ન કરવાથી કોઈ વ્યક્તિ ભારતીય કાયદાની જવાબદારીમાંથી છટકી શકે નહીં. સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જો વિદેશની અદાલત દ્વારા આપવામાં આવેલા છૂટાછેડાના નિર્ણયમાં સિવિલ પ્રોસિજર કોડ (CPC)ની કલમ 13ની આવશ્યક શરતો પૂર્ણ થતી ન હોય, તો ભારતમાં પ્રથમ લગ્નનો અંત આવ્યો હોવાનું માની શકાય નહીં. આવી સ્થિતિમાં પ્રથમ પત્ની હયાત હોવા છતાં બીજા લગ્ન કરનાર પતિ ભારતીય કાયદા હેઠળ કાયદાકીય કાર્યવાહીનો સામનો કરી શકે છે.

અદાલતે જણાવ્યું હતું કે વિદેશી અદાલતનો નિર્ણય ભારતીય કાયદા મુજબ માન્ય ન હોય તો તેના આધારે પ્રથમ લગ્ન સમાપ્ત થયાનો દાવો કરી શકાય નહીં. એટલે કે, વિદેશમાં છૂટાછેડા મેળવ્યા હોવા માત્રથી ભારતમાં પણ લગ્નનો કાયદેસર અંત આવી જાય એવું નથી. જો વિદેશી અદાલતનો નિર્ણય CPCની કલમ 13માં નક્કી કરાયેલી શરતોને પૂર્ણ કરતો ન હોય, તો ભારતમાં તે નિર્ણયને માન્યતા મળતી નથી

સુપ્રીમ કોર્ટની બેન્ચે પતિની એ દલીલ પણ ફગાવી દીધી હતી કે બીજા લગ્ન કરતી વખતે તે બ્રિટિશ નાગરિક બની ગયો હતો અને લગ્નની વિધિ પણ ભારતની બહાર થઈ હતી. તેથી ભારતીય દંડ સંહિતા (IPC)ની કલમ 4 હેઠળ તેને જવાબદાર ઠેરવી શકાય નહીં, એવો તેનો બચાવ હતો.

અદાલતે નોંધ્યું હતું કે સંબંધિત વ્યક્તિએ પોતાની પ્રથમ પત્ની સાથે ભારતમાં હિન્દુ ધર્મના રીતિ-રિવાજો અને પરંપરાગત વિધિ-વિધાન મુજબ લગ્ન કર્યા હતા. આવા સંજોગોમાં માત્ર વિદેશી નાગરિકતા મેળવવાથી અથવા ભારતની બહાર બીજા લગ્ન કરવાથી પ્રથમ લગ્ન આપમેળે સમાપ્ત થઈ જતા નથી.

અદાલતના આ અભિગમ મુજબ, પ્રથમ લગ્ન કાયદેસર રીતે ચાલુ હોય અને પ્રથમ પત્ની હયાત હોય ત્યારે બીજા લગ્ન કરનાર વ્યક્તિ સામે દ્વિવિવાહ સંબંધિત કાયદાકીય કાર્યવાહી થઈ શકે છે. IPCની કલમ 494 હેઠળ પતિ કે પત્ની હયાત હોવા છતાં ફરી લગ્ન કરવા બદલ સજાની જોગવાઈ છે. આમ, વિદેશી નાગરિકતા અને વિદેશમાં કરાયેલા લગ્નના આધારે ભારતીય કાયદાની જવાબદારીથી બચી શકાય નહીં.

Most Popular

To Top