જાતિ આધારિત વસ્તી ગણતરીના મુદ્દે દેશભરના અન્ય પછાત વર્ગ (OBC) સંગઠનો અને સામાજિક જૂથોએ કેન્દ્ર સરકાર સામે વિરોધનું રણશિંગું ફૂંક્યું છે. 2027ની વસ્તી ગણતરીમાં તમામ જાતિઓની યોગ્ય અને અલગ ઓળખ સાથે ગણતરી કરવામાં આવે તેવી માંગ સાથે દિલ્હીના રામલીલા મેદાનમાં 28 નવેમ્બરે રાષ્ટ્રવ્યાપી વિરોધ પ્રદર્શન યોજવાની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. ઓલ ઈન્ડિયા કાસ્ટ સેન્સસ કોઓર્ડિનેશન કમિટી દ્વારા આ આંદોલનનું એલાન કરવામાં આવ્યું છે. ઉલ્લેખનીય છે કે આ જ મેદાનમાં 1 નવેમ્બરે કોંગ્રેસના નેતૃત્વ હેઠળના ઈન્ડિયા ગઠબંધને મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરને હટાવવાની માંગ સાથે મોટું પ્રદર્શન યોજ્યું હતું. હવે જાતિ આધારિત વસ્તી ગણતરીનો મુદ્દો ફરી રાજકીય અને સામાજિક ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવ્યો છે.
ગુરુવાર, 12 નવેમ્બરે વિવિધ OBC સંગઠનો અને નાગરિક સમાજના પ્રતિનિધિઓએ કેન્દ્ર સરકાર સમક્ષ 2027ની વસ્તી ગણતરીની પ્રક્રિયામાં ડ્રોપડાઉન મેનૂ સામેલ કરવાની માંગ કરી હતી. સંગઠનોનું કહેવું છે કે અનુસૂચિત જાતિ (SC), અનુસૂચિત જનજાતિ (ST), અન્ય પછાત વર્ગ (OBC) અને સામાન્ય વર્ગ સહિત તમામ જાતિઓને અલગ-અલગ વિશિષ્ટ કોડ આપવામાં આવવા જોઈએ. આ વ્યવસ્થાથી દરેક જાતિની ચોક્કસ ઓળખ થઈ શકશે અને વસ્તી ગણતરી દરમિયાન આંકડાઓમાં ગૂંચવણ ઊભી થવાની શક્યતા ઘટશે. સંગઠનોના મતે, સામાજિક અસમાનતાઓને સમજવા અને સામાજિક ન્યાય માટેની નીતિઓ ઘડવા સચોટ જાતિ આધારિત આંકડા અત્યંત જરૂરી છે.
સંગઠનોએ કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા 2027ની વસ્તી ગણતરીની પ્રશ્નાવલીમાં રાખવામાં આવેલા ‘ઓપન કોલમ’ના નિર્ણય સામે પણ વાંધો ઉઠાવ્યો છે. સરકારની યોજના મુજબ SC અને ST સિવાયના અન્ય વર્ગોના લોકો પોતાની જાતિની માહિતી આપવા માટે ખુલ્લા કોલમનો ઉપયોગ કરી શકશે. જોકે, OBC સંગઠનોનું માનવું છે કે આ પદ્ધતિથી જાતિઓનાં નામોમાં એકરૂપતા નહીં રહે અને આંકડાઓમાં ભૂલો થવાની શક્યતા વધી જશે. તેના બદલે દરેક જાતિ માટે પહેલેથી જ નિર્ધારિત વિકલ્પો ધરાવતું ડ્રોપડાઉન મેનૂ હોવું જોઈએ.
આ માંગના સમર્થનમાં સંગઠનોએ 2011ની સામાજિક-આર્થિક અને જાતિ વસ્તી ગણતરી (SECC)નો દાખલો આપ્યો છે. તેમના જણાવ્યા મુજબ, તે સમયે ખુલ્લા કોલમના ઉપયોગને કારણે જાતિઓનાં 46 લાખથી વધુ અલગ-અલગ નામો સામે આવ્યાં હતાં. આટલી મોટી સંખ્યામાં નામો અને આંકડાકીય ગૂંચવણને કારણે ગણતરીના પરિણામોનો ઉપયોગ કરવામાં મુશ્કેલી ઊભી થઈ હતી અને તેનો રિપોર્ટ પણ રદ કરવો પડ્યો હતો. સંગઠનોનું કહેવું છે કે અગાઉ થયેલી આવી ભૂલોનું પુનરાવર્તન ન થાય તે માટે 2027ની વસ્તી ગણતરીમાં તમામ જાતિઓ માટે પ્રમાણભૂત યાદી અને અલગ કોડની વ્યવસ્થા કરવી જરૂરી છે.
આ આંદોલનને વિવિધ સામાજિક અને રાજકીય નેતાઓનું પણ સમર્થન મળી રહ્યું છે. ‘ભારત જોડો અભિયાન’ના રાષ્ટ્રીય સંયોજક યોગિન્દ્ર યાદવે પ્રદર્શનને સમર્થન આપતાં જણાવ્યું છે કે દેશની સામાજિક અસમાનતાઓને સમજવા અને દરેક સમુદાયને ન્યાય મળે તે માટે તમામ જાતિઓની યોગ્ય ગણતરી થવી જરૂરી છે. બીજી તરફ, ઓલ ઈન્ડિયા OBC સ્ટુડન્ટ્સ એસોસિએશનના અધ્યક્ષ જી. કિરણ કુમારે દેશભરના યુવાનોને 28 નવેમ્બરના વિરોધ પ્રદર્શનમાં જોડાવા અપીલ કરી છે.
આ ઉપરાંત, ડીએમકેના રાજ્યસભા સાંસદ પી. વિલ્સન અને તેલંગાણાના પૂર્વ મંત્રી વી. શ્રીનિવાસ ગૌડે પણ દરેક OBC સમુદાય માટે પ્રમાણભૂત જાતિ નિર્દેશિકા તૈયાર કરવાની માંગને સમર્થન આપ્યું છે. તેમનું માનવું છે કે જાતિઓની ઓળખ માટે એકસરખી અને સ્પષ્ટ વ્યવસ્થા હોવી જોઈએ, જેથી વસ્તી ગણતરીના આંકડાઓમાં કોઈ ગૂંચવણ ન રહે અને દરેક સમુદાયની વાસ્તવિક સ્થિતિ સામે આવી શકે.
OBC સંગઠનો દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલી મુખ્ય માંગણીઓમાં 2027ની વસ્તી ગણતરીમાં તમામ જાતિઓ માટે ડ્રોપડાઉન મેનૂની વ્યવસ્થા, SC, ST, OBC અને સામાન્ય વર્ગની તમામ જાતિઓને અલગ વિશિષ્ટ કોડ આપવાની તથા OBC સમુદાયો માટે અલગ ડ્રોપડાઉન વિકલ્પ અને પ્રમાણભૂત જાતિ નિર્દેશિકા તૈયાર કરવાની માંગ સામેલ છે. આ ઉપરાંત, અનામત પર લાગુ 50 ટકાની મર્યાદા દૂર કરવાની પણ માંગ કરવામાં આવી છે.
હવે 28 નવેમ્બરે દિલ્હીના રામલીલા મેદાનમાં યોજાનારા આ વિરોધ પ્રદર્શન પર સૌની નજર રહેશે. જાતિ આધારિત વસ્તી ગણતરીમાં ચોકસાઈ, તમામ સમુદાયોની યોગ્ય ઓળખ અને અનામતની મર્યાદા જેવા મુદ્દાઓને લઈને OBC સંગઠનો કેન્દ્ર સરકાર સમક્ષ પોતાની માંગણીઓ રજૂ કરવાની તૈયારી કરી રહ્યાં છે. આ આંદોલન કેટલું વ્યાપક બને છે અને સરકાર તરફથી તેના પર શું પ્રતિસાદ મળે છે તે જોવું મહત્ત્વનું રહેશે.
