વિશ્વના વિકસિત અને સમૃદ્ધ દેશોમાં કાયમી વસવાટ કરવાની સાથે ત્યાંની નાગરિકતા મેળવવાના મામલે ભારતીયો ફરી એકવાર મોખરે રહ્યા છે. આર્થિક સહયોગ અને વિકાસ સંગઠન (OECD)ના ‘ઇન્ટરનેશનલ માઇગ્રેશન આઉટલુક 2026’ રિપોર્ટ અનુસાર, વર્ષ 2020થી 2024 દરમિયાન અંદાજે 9.25 લાખ ભારતીયોએ OECDના સભ્ય દેશોની નાગરિકતા મેળવી હતી. આ આંકડો વર્ષ 2015થી 2019 દરમિયાન વિદેશી નાગરિકતા મેળવનારા 6.5 લાખ ભારતીયોની સરખામણીમાં આશરે 41 ટકા વધારે છે. આ આંકડા દર્શાવે છે કે વિદેશમાં સ્થાયી થવા અને ત્યાંની નાગરિકતા મેળવવા માટે ભારતીયોનો રસ સતત વધ્યો હતો.
OECDના કુલ 38 સભ્ય દેશોમાં અમેરિકા, બ્રિટન, કેનેડા, ઓસ્ટ્રેલિયા, જાપાન, દક્ષિણ કોરિયા અને યુરોપના અનેક વિકસિત દેશોનો સમાવેશ થાય છે. રિપોર્ટ મુજબ, વર્ષ 2020થી 2024 દરમિયાન આ દેશોમાં કુલ 87 લાખ લોકોએ નવી નાગરિકતા મેળવી હતી. તેમાં ભારતીયોનો હિસ્સો આશરે 10 ટકા રહ્યો હતો. આ યાદીમાં ભારત પ્રથમ સ્થાને રહ્યું હતું, જ્યારે સીરિયા અને મેક્સિકોના આશરે 5.9-5.9 લાખ નાગરિકોએ આ સમયગાળા દરમિયાન OECD દેશોની નાગરિકતા મેળવી હતી.
વર્ષ 2024ના આંકડા પણ ભારતીયોની વિદેશી નાગરિકતા મેળવવાની વધતી સંખ્યા દર્શાવે છે. એકલા 2024માં જ આશરે 2.30 લાખ ભારતીયોએ OECD દેશોની નાગરિકતા મેળવી હતી, જ્યારે 2023માં આ આંકડો 2.25 લાખ હતો. એટલે કે એક વર્ષમાં પણ નાગરિકતા મેળવનારા ભારતીયોની સંખ્યામાં વધારો થયો હતો. વર્ષ 2024 દરમિયાન સૌથી વધુ 87,320 ભારતીયોએ કેનેડાની નાગરિકતા મેળવી હતી. ત્યારબાદ 48,820 ભારતીયોએ અમેરિકાની અને 28,969 ભારતીયોએ ઓસ્ટ્રેલિયાની નાગરિકતા સ્વીકારી હતી.
કેનેડાના આંકડા ખાસ નોંધપાત્ર રહ્યા હતા. વર્ષ 2020થી 2024ના પાંચ વર્ષના સમયગાળામાં કુલ 2.61 લાખ ભારતીયોને કેનેડાની નાગરિકતા મળી હતી. અગાઉના પાંચ વર્ષની સરખામણીમાં આ સંખ્યામાં આશરે 150 ટકાનો વધારો થયો હતો. વિદેશમાં સ્થાયી થયેલા ભારતીય સમુદાયનો વિસ્તાર અને લાંબા ગાળે ત્યાં જ રહેવાની ઇચ્છા આ વધારા પાછળનાં મહત્ત્વનાં પરિબળો હોવાનું રિપોર્ટમાં દર્શાવવામાં આવ્યું હતું.
જોકે, વિદેશી નાગરિકતા મેળવનારા લોકોની સંખ્યા વધી હોવા છતાં OECD દેશોમાં નવા ભારતીય પ્રવાસીઓની સંખ્યામાં ઘટાડો નોંધાયો હતો. વર્ષ 2024માં ભારત નવા પ્રવાસીઓ માટે સૌથી મોટો સ્ત્રોત દેશ રહ્યો હતો, પરંતુ 2023ની સરખામણીમાં પ્રવાસીઓની સંખ્યા 19 ટકા ઘટી હતી. વર્ષ 2023માં 6.07 લાખ ભારતીયો OECD દેશોમાં ગયા હતા, જ્યારે 2024માં આ સંખ્યા ઘટીને 4.94 લાખ થઈ હતી. એટલે કે નવા પ્રવાસીઓની સંખ્યામાં ઘટાડો થયો હોવા છતાં ભારત સૌથી મોટો સ્ત્રોત દેશ રહ્યું હતું.
OECDના મહાસચિવ માથિયાસ કોર્મને જણાવ્યું હતું કે સંગઠનના સભ્ય દેશોમાં કુલ રોજગારમાં પ્રવાસીઓનો હિસ્સો આશરે 16 ટકા છે. વિકસિત દેશોમાં વૃદ્ધ થતી વસ્તી અને ઉત્પાદકતાની ધીમી વૃદ્ધિ જેવા પડકારો વચ્ચે પ્રવાસીઓની કુશળતાનો યોગ્ય ઉપયોગ કરવો જરૂરી છે. વિદેશી કામદારો અને કુશળ વ્યાવસાયિકો આ દેશોની અર્થવ્યવસ્થા માટે મહત્ત્વપૂર્ણ બની રહ્યા છે.
ખાસ કરીને STEM એટલે કે વિજ્ઞાન, ટેક્નોલોજી, એન્જિનિયરિંગ અને ગણિત જેવા ક્ષેત્રોમાં વિદેશી મૂળના સ્નાતકોની ભાગીદારી વધી રહી છે. સંશોધન, નવી શોધ અને ઇનોવેશનમાં પણ પ્રવાસીઓનું યોગદાન મહત્ત્વપૂર્ણ રહ્યું છે. વિકસિત દેશો માટે વિદેશી પ્રતિભા અને કુશળ કામદારોની જરૂરિયાત સતત વધી રહી છે.
બીજી તરફ, આગામી સમયમાં કેટલાક દેશો ઇમિગ્રેશન નીતિઓ વધુ કડક બનાવી શકે છે. તેના કારણે અસ્થાયી કામદારો અને વિદેશી વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યામાં ઘટાડો થવાની શક્યતા છે. જોકે, અત્યાર સુધીના આંકડા દર્શાવે છે કે વિદેશી નાગરિકતા મેળવવાના મામલે ભારતીયોનો હિસ્સો નોંધપાત્ર રહ્યો છે. ખાસ કરીને કેનેડા, અમેરિકા અને ઓસ્ટ્રેલિયા ભારતીયો માટે નાગરિકતા મેળવવાના મુખ્ય દેશો રહ્યા છે. આમ, નવા પ્રવાસીઓની સંખ્યામાં ઘટાડો નોંધાયો હોવા છતાં વિદેશી નાગરિકતા મેળવનારા લોકોની યાદીમાં ભારતે પોતાનું પ્રથમ સ્થાન જાળવી રાખ્યું હતું.
