National

ઓવૈસી-ચંદ્રશેખર આઝાદે બનાવ્યો ‘સોશિયલ ચેન્જ ફ્રન્ટ’, શું 2027માં સપાની વોટબેંકમાં પડશે ગાબડું?

ઉત્તર પ્રદેશની 2027ની વિધાનસભા ચૂંટણી પહેલાં અસદુદ્દીન ઓવૈસીની ઓલ ઈન્ડિયા મજલિસ-એ-ઇત્તેહાદુલ મુસ્લિમીન (AIMIM) અને ચંદ્રશેખર આઝાદની આઝાદ સમાજ પાર્ટી (કાંશીરામ)એ હાથ મિલાવીને ‘સોશિયલ ચેન્જ ફ્રન્ટ’ નામનો નવો રાજકીય મોરચો બનાવ્યો છે. આ ગઠબંધને ચંદ્રશેખર આઝાદને મુખ્યમંત્રીપદના ઉમેદવાર જાહેર કર્યા છે. આ જાહેરાત બાદ ઉત્તર પ્રદેશના રાજકારણમાં નવા સમીકરણોની ચર્ચા શરૂ થઈ છે. ખાસ કરીને મુસ્લિમ અને દલિત મતદારોના સમર્થન પર નજર રાખતી સમાજવાદી પાર્ટી અને બહુજન સમાજ પાર્ટી માટે આ મોરચો કેટલો પડકાર ઊભો કરશે તેવો સવાલ ચર્ચાઈ રહ્યો છે.

ગુરુવારે લખનૌમાં સંયુક્ત પત્રકાર પરિષદ દરમિયાન ગઠબંધનની જાહેરાત કરતાં ઓવૈસીએ જણાવ્યું હતું કે મોરચો ઉત્તર પ્રદેશની તમામ 403 વિધાનસભા બેઠકો પર ચૂંટણી લડશે. ચંદ્રશેખર આઝાદે સમાજવાદી પાર્ટી અને કોંગ્રેસને પણ આ મોરચામાં જોડાઈને સાથે ચૂંટણી લડવાનું આમંત્રણ આપ્યું છે. તેમણે 26 નવેમ્બરે લખનૌમાં મોટી રેલી યોજવાની જાહેરાત પણ કરી છે. આ રેલી દ્વારા ગઠબંધન પોતાની રાજકીય તાકાતનું પ્રદર્શન કરવા માગે છે. સ્વામી પ્રસાદ મૌર્યની પોતાની જનતા પાર્ટી સહિત કેટલાક નાના પ્રાદેશિક પક્ષો પણ બંને નેતાઓના સંપર્કમાં હોવાની ચર્ચા છે. આવનારા દિવસોમાં અન્ય પક્ષો આ મોરચામાં જોડાય છે કે નહીં તેના પર પણ નજર રહેશે.

આ ગઠબંધનનું મુખ્ય લક્ષ્ય મુસ્લિમ અને દલિત મતદારોના એક વર્ગને એક મંચ પર લાવવાનું હોવાનું માનવામાં આવે છે. ઓવૈસી મુસ્લિમ મતદારોમાં પોતાની પાર્ટીનો આધાર વધારવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે, જ્યારે ચંદ્રશેખર આઝાદ દલિત સમાજમાં પોતાનો રાજકીય પ્રભાવ વિસ્તારી રહ્યા છે. જો બંને નેતાઓ આ સમુદાયોના મતદારોનો એક હિસ્સો પોતાની તરફ વાળવામાં સફળ થાય, તો ખાસ કરીને મુસ્લિમ અને દલિત વસ્તી નોંધપાત્ર હોય તેવી બેઠકો પર ચૂંટણીનાં સમીકરણો બદલાઈ શકે છે. જોકે, આ મતદારોનો ટેકો એક જ મોરચાને મળશે એવું માની લેવું વહેલું ગણાશે.

ઉત્તર પ્રદેશની કુલ વસ્તીમાં મુસ્લિમોનો હિસ્સો આશરે 20 ટકા છે. રાજ્યના 14 એવા જિલ્લા છે જ્યાં મુસ્લિમ વસ્તી 30 ટકાથી વધુ હોવાનો અંદાજ છે. આ જિલ્લાઓમાં કુલ 75 વિધાનસભા બેઠકો આવેલી છે. 2022ની ચૂંટણીમાં આ 75 બેઠકોમાંથી ભાજપે 38, સમાજવાદી પાર્ટીએ 30, રાષ્ટ્રીય લોકદળે 6 અને અપના દળ (સોનેલાલ)એ એક બેઠક જીતી હતી. આ આંકડા દર્શાવે છે કે મુસ્લિમ વસ્તી નોંધપાત્ર હોવા છતાં આ વિસ્તારોમાં ભાજપે પણ સારું પ્રદર્શન કર્યું હતું. તેથી માત્ર મુસ્લિમ વસ્તીના આધારે ચૂંટણીનું પરિણામ નક્કી થઈ જશે એવું માનવું યોગ્ય નથી.

AIMIMનો ઉત્તર પ્રદેશમાં અગાઉનો ચૂંટણી રેકોર્ડ પણ આ નવા મોરચા માટે પડકારરૂપ બની શકે છે. 2022ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં ઓવૈસીની પાર્ટીએ આશરે 95 બેઠકો પર ઉમેદવારો ઊભા રાખ્યા હતા, પરંતુ એક પણ બેઠક જીતી શકી નહોતી. પાર્ટીને કુલ 4,50,929 મત મળ્યા હતા, જે કુલ મતદાનના આશરે 0.49 ટકા હતા. તેના તમામ 95 ઉમેદવારોની ડિપોઝિટ જપ્ત થઈ હતી. જોકે, કેટલીક બેઠકો પર AIMIMના ઉમેદવારોને મળેલા મત અને સમાજવાદી પાર્ટીની હારના માર્જિન વચ્ચેનો તફાવત રાજકીય ચર્ચાનો વિષય બન્યો હતો.

ઉદાહરણ તરીકે, સુલતાનપુરમાં સમાજવાદી પાર્ટી ભાજપ સામે માત્ર 1,009 મતથી હારી હતી, જ્યારે AIMIMના ઉમેદવારને 5,251 મત મળ્યા હતા. કન્નૌજમાં સપાની હારનું માર્જિન 6,090 મત હતું અને AIMIMને 4,482 મત મળ્યા હતા. કુર્સી બેઠક પર સપા માત્ર 217 મતથી હારી હતી, જ્યારે AIMIMના ઉમેદવારને 8,541 મત મળ્યા હતા. બારાબંકીની રામનગર બેઠક પર સપાની હારનું માર્જિન 261 મત હતું અને AIMIMને 4,940 મત મળ્યા હતા. ઔરાઈમાં સપા 1,647 મતથી હારી હતી, જ્યારે AIMIMને 2,190 મત મળ્યા હતા. શાહગંજમાં સપાની નિષાદ પાર્ટી સામે 719 મતથી હાર થઈ હતી અને AIMIMના ઉમેદવારને 8,128 મત મળ્યા હતા.

2022માં મુસ્લિમ વસ્તી નોંધપાત્ર હોય તેવી કેટલીક બેઠકો પર પણ સમાજવાદી પાર્ટીને હારનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. તેમાં નાકુર, બધાપુર, મુરાદાબાદ નગર, ધનૌરા, હસનપુર, હસ્તિનાપુર, ધૌલાના, ગઢમુક્તેશ્વર, બરેલી, નાનપરા, બહરાઇચ, પયાગપુર અને ઉત્તરૌલા જેવી બેઠકોનો સમાવેશ થાય છે. મુરાદાબાદ નગરમાં સપા 782 મતથી હારી હતી, જ્યારે AIMIMને 2,661 મત મળ્યા હતા. નાકુરમાં સપાની હારનું માર્જિન 315 મત હતું અને AIMIMને 3,593 મત મળ્યા હતા. બહરાઇચમાં સપા 4,078 મતથી હારી હતી અને AIMIMને 2,240 મત મળ્યા હતા. જોકે, પયાગપુર અને ઉત્તરૌલા જેવી બેઠકો પર હારનું માર્જિન AIMIMને મળેલા મત કરતાં ઘણું વધારે હતું. આથી દરેક બેઠક પર એકસરખી અસર થવાની શક્યતા નથી.

ચંદ્રશેખર આઝાદની આઝાદ સમાજ પાર્ટી (કાંશીરામ)એ 2022ની ઉત્તર પ્રદેશ વિધાનસભા ચૂંટણીમાં 111 બેઠકો પર ઉમેદવારો ઊભા રાખ્યા હતા. પાર્ટીને કુલ મતદાનના આશરે 0.77 ટકા મત મળ્યા હતા, પરંતુ એક પણ બેઠક જીતી શકી નહોતી. ચંદ્રશેખર આઝાદે ગોરખપુર શહેર બેઠક પરથી મુખ્યમંત્રી યોગી આદિત્યનાથ સામે ચૂંટણી લડી હતી, પરંતુ તેમને હારનો સામનો કરવો પડ્યો હતો અને તેમની ડિપોઝિટ પણ જપ્ત થઈ હતી. જોકે, 2024ની લોકસભા ચૂંટણીમાં તેમની રાજકીય સ્થિતિમાં મોટો ફેરફાર આવ્યો હતો. તેમણે પશ્ચિમ ઉત્તર પ્રદેશની નગીના બેઠક પરથી સ્વતંત્ર રીતે ચૂંટણી લડીને જીત મેળવી હતી અને કોઈ ગઠબંધનના ટેકા વિના સંસદમાં પહોંચ્યા હતા. આ જીતથી તેમને રાજ્યમાં દલિત નેતા તરીકે નવી ઓળખ અને રાજકીય મંચ મળ્યો. હવે તેમની સામે આ લોકસભા જીતને સમગ્ર ઉત્તર પ્રદેશમાં વિધાનસભા સ્તરના સમર્થનમાં ફેરવવાનો પડકાર છે.

નવા મોરચાની સફળતા માત્ર બંને નેતાઓની લોકપ્રિયતા પર નિર્ભર નહીં રહે. કઈ બેઠક પર કયો પક્ષ ઉમેદવાર ઊભો રાખે છે, સ્થાનિક સ્તરે સંગઠન કેટલું મજબૂત છે, ઉમેદવારોની પસંદગી કેવી થાય છે અને બંને પક્ષોના સમર્થકો એકબીજાના ઉમેદવારોને મત આપે છે કે નહીં તે પણ મહત્ત્વનું રહેશે. 26 નવેમ્બરની લખનૌ રેલી બાદ બેઠકોની વહેંચણી અંગે વધુ સ્પષ્ટતા થવાની શક્યતા છે. નવા મોરચાની જાહેરાત બાદ રાજકીય પ્રતિક્રિયાઓ પણ સામે આવી છે. સમાજવાદી પાર્ટીના અધ્યક્ષ અખિલેશ યાદવે ગઠબંધનનું સ્વાગત કરતાં કહ્યું કે ભાજપ સામે સાચો અને મજબૂત રાજકીય મોરચો ઊભો થાય તો સત્તાધારી પક્ષના મતમાં વધુ 2થી 3 ટકાનો ઘટાડો થઈ શકે છે. જોકે, તેમણે પોતાની પાર્ટીના PDA ગઠબંધનને મોટો વિકલ્પ ગણાવ્યો હતો. બીજી તરફ, કોંગ્રેસના કેટલાક નેતાઓએ પણ નવા મોરચાની રાજકીય અસર પર નજર રાખવાની વાત કરી છે.

આ દરમિયાન, અગાઉ AIMIM સાથે જોડાયેલા અને હવે કોંગ્રેસમાં રહેલા અસીમ વકારે નવા ગઠબંધનની રચના સામે સવાલો ઉઠાવ્યા છે. તેમણે આરોપ લગાવ્યો છે કે આ મોરચાને ભાજપનું સમર્થન છે અને તેની પાછળ કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહનો હાથ છે. વકારે આક્ષેપ કર્યો હતો કે કેટલાક લોકો કેસ અને જેલના ડરથી, તો કેટલાક પોતાની સંપત્તિ વધારવા માટે ભાજપ માટે કામ કરે છે. તેમણે આગામી દિવસોમાં વધુ ખુલાસા કરવાની વાત પણ કરી હતી. જોકે, આ તમામ તેમના આરોપો છે; તેને સાબિત થયેલી હકીકત તરીકે રજૂ કરી શકાય નહીં. આમ, ઓવૈસી અને ચંદ્રશેખર આઝાદનું ગઠબંધન ઉત્તર પ્રદેશના રાજકારણમાં નવું સમીકરણ ઊભું કરી શકે છે, પરંતુ તે સમાજવાદી પાર્ટીની વોટબેંકને કેટલું નુકસાન પહોંચાડશે તે અત્યારે નક્કી કહી શકાય તેમ નથી. AIMIMનો અગાઉનો મર્યાદિત ચૂંટણી દેખાવ અને આઝાદની નગીના બેઠક પરની જીત બંને અલગ પ્રકારના સંકેત આપે છે. જો મોરચો મુસ્લિમ અને દલિત મતદારોના એક વર્ગને એકસાથે લાવવામાં સફળ થાય, તો કેટલીક બેઠકો પર મુકાબલો રસપ્રદ બની શકે છે. પરંતુ રાજ્યભરમાં અસર ઊભી કરવા માટે તેને મજબૂત સંગઠન, વિશ્વસનીય ઉમેદવારો અને મતદારોનો સતત ટેકો મેળવવો પડશે.

Most Popular

To Top