દેશમાં ઓક્ટોબર મહિના દરમિયાન ફુગાવાનો દર ખાસ કરીને ખાદ્ય પદાર્થોના મોંઘા ભાવને કારણે વધી જતાં કેન્દ્ર સરકાર સફાળી જાગી ગઈ છે અને બજારમાં કૃત્રિમ અછત કે સંગ્રહખોરી અટકાવવા માટે અત્યંત કડક પગલાં લેવાની શરૂઆત કરી દીધી છે. બજારના સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, સરકાર દ્વારા અનાજ અને કઠોળના ટ્રેડરો તેમજ હિસ્સેદારોને સ્ટોક લિમિટ અને ઉપલબ્ધ સ્ટોક અંગેની માહિતી નિયમિતપણે પૂરી પાડવા અને સંગ્રહખોરીથી દૂર રહેવા સખત નિર્દેશો આપવામાં આવી રહ્યા છે.
આ સમગ્ર સ્થિતિની ગંભીરતાને ધ્યાનમાં રાખીને ગ્રાહક બાબતોના મંત્રાલયના વરિષ્ઠ અધિકારીઓએ દેશની મોટી રિટેલ ચેઈન, પ્રોસેસર્સ, આયાતકારો, સ્ટોકિસ્ટો અને રિટેલરો સાથે સપ્તાહના અંતે એક ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠક યોજી હતી. આ બેઠક દરમિયાન સરકાર તરફથી સ્પષ્ટપણે જણાવવામાં આવ્યું હતું કે તહેવારોની સિઝન પૂરી થઈ ચૂકી છે અને બજારમાં માગ પણ ઘટી છે, તેમ છતાં ખાદ્ય પદાર્થોના ભાવ વધવાનું કોઈ વાજબી કારણ હવે બાકી રહેતું નથી. ખાંડ ઉદ્યોગ માટે નક્કી કરાયેલી સ્ટોક મર્યાદાનું પાલન નહીં કરનારાઓ સામે કડક દંડાત્મક પગલાં લેવાની ચેતવણી પણ આ બેઠકમાં ઉચ્ચારવામાં આવી હતી.
સરકારના આ સક્રિય વલણ પાછળના મુખ્ય કારણો જોઈએ તો, ઓક્ટોબર મહિનામાં ભારતનો રિટેલ ફુગાવો વધીને 6.09 ટકાની સપાટીએ પહોંચી ગયો છે, જે રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) ની 6 ટકાની મહત્તમ લક્ષ્યાંક મર્યાદાથી ઉપર છે. આ સાથે જ, ઓક્ટોબરમાં સતત નવમા મહિને ફુગાવામાં વધારો નોંધાયો છે. આ વર્ષના જાન્યુઆરી મહિનામાં જે રિટેલ ફુગાવો માત્ર 2.74 ટકા હતો, તે ઓક્ટોબરમાં બમણાથી પણ વધુ થઈ ગયો છે. ખાસ કરીને ખાદ્ય પદાર્થોનો ફુગાવો જે સપ્ટેમ્બરમાં 7.74 ટકા હતો, તે વધીને ઓક્ટોબરમાં 8.94 ટકાની ઊંચી સપાટીએ પહોંચી ગયો છે.
સરકારે બેઠકમાં સ્પષ્ટતા કરી છે કે દેશમાં કઠોળનો પૂરતો બફર સ્ટોક ઉપલબ્ધ છે અને આગામી ખરીફ તથા રવી મોસમમાં કઠોળનું ઉત્પાદન પણ સારું રહેવાની પૂરી અપેક્ષા છે. પૂરતો પુરવઠો બજારમાં હોવા છતાં તહેવારોની આડમાં ભાવમાં થયેલો વધારો અસ્વીકાર્ય છે. જો ભાવ વધારાનો આ સિલસિલો ચાલુ રહેશે તો સરકારે આગામી સમયમાં વધુ કડક સ્ટોક લિમિટ લાગુ કરવાની ચીમકી પણ આપી છે. આ ઉપરાંત, સંગ્રહખોરી પર સઘન નજર રાખવા માટે દેશના તમામ રાજ્યોને પણ વિશેષ નિર્દેશો જારી કરવામાં આવ્યા છે.
કઠોળ અને અનાજના ઉત્પાદન તથા આયાત અંગે વાત કરીએ તો, વર્ષ 2026-27ની ખરીફ મોસમમાં તુવેરનું ઉત્પાદન 35.90 લાખ ટન રહેવાનો અંદાજ સરકારે મૂક્યો છે, જ્યારે ઉદ્યોગ જગત દ્વારા 25 લાખ ટનની ધારણા રાખવામાં આવી છે. મંડીઓમાં નવા અડદની આવક પણ ઉત્સાહજનક રહી છે. આ ઉપરાંત, ભારતમાં પીળા વટાણાની નિકાસને વધુ ઝડપી બનાવવા માટે રશિયાની સરકારને પણ વિશેષ વિનંતી કરવામાં આવી હોવાની માહિતી આ બેઠકમાં આપવામાં આવી હતી. આમ, ફુગાવાને કાબૂમાં લેવા માટે સરકારે નીતિગત અને વહીવટી સ્તરે કડક પકડ બનાવી છે.
