દિલ્હીના જંતર-મંતર પર 26 દિવસ સુધી અનશન કરનારા પર્યાવરણ કાર્યકર્તા સોનમ વાંગચુકે કૉકરોચ જનતા પાર્ટી એટલે કે CJP સાથે જોડાયેલા કેટલાક નેતાઓ અંગે મહત્વપૂર્ણ નિવેદન આપ્યું છે. એક પૉડકાસ્ટ દરમિયાન તેમણે CJPના અભિજિત દીપકે, સૌરવ દાસ અને આશુતોષ રંકા અંગે વાત કરતાં કહ્યું કે આ લોકોમાં રાજકીય મહત્ત્વકાંક્ષા છે. જોકે, તેમણે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે રાજકીય મહત્ત્વકાંક્ષા હોવી પોતાનામાં કોઈ ખોટી વાત નથી. વાંગચુકનું આ નિવેદન એવા સમયે સામે આવ્યું છે જ્યારે CJPના નેતાઓની રાજકીય પૃષ્ઠભૂમિ અને તેમના ભવિષ્યના ઈરાદાઓને લઈને ચર્ચા ચાલી રહી છે. કેટલાક લોકો દ્વારા એવો સવાલ ઉઠાવવામાં આવી રહ્યો હતો કે આ મંચ સાથે જોડાયેલા લોકો ભવિષ્યમાં સક્રિય રાજકારણમાં પ્રવેશ કરશે કે નહીં. આ સવાલના જવાબમાં વાંગચુકે ખૂબ જ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં પોતાની વાત રજૂ કરી હતી.
વાંગચુકે કહ્યું કે કેટલાક લોકો એવું કહેતા હતા કે CJP સાથે જોડાયેલા લોકો અગાઉ કોઈ રાજકીય પક્ષ સાથે જોડાયેલા હતા. કેટલાક લોકો તેમના આમ આદમી પાર્ટી સાથેના કથિત જોડાણ અંગે પણ વાત કરતા હતા. જોકે, વાંગચુકે કહ્યું કે કોઈ વ્યક્તિ ભૂતકાળમાં શું લખતું હતું અથવા કયા રાજકીય પક્ષ સાથે જોડાયેલું હતું તેને તેઓ પોતે કોઈ મોટો મુદ્દો બનાવવા માંગતા નથી. તેમના મતે કોઈ રાજકીય પક્ષ સાથે જોડાવું કે રાજકારણમાં કામ કરવું ખોટી બાબત નથી. લોકશાહી વ્યવસ્થામાં વ્યક્તિને પોતાની રાજકીય વિચારધારા અને રાજકીય કારકિર્દી પસંદ કરવાનો અધિકાર છે. તેથી કોઈ વ્યક્તિ અગાઉ રાજકીય પ્રવૃત્તિ સાથે જોડાયેલી હોય અથવા ભવિષ્યમાં રાજકારણમાં આવવા માગતી હોય તો તેને માત્ર તેના આધારે ખોટી રીતે જોવી જોઈએ નહીં. પરંતુ CJPના વર્તમાન સ્વરૂપ અંગે વાંગચુકે અલગ વાત કરી હતી. તેમણે કહ્યું કે આ પ્લેટફોર્મની પોતાની એક ઓળખ છે અને તેને તટસ્થ રાખવું મહત્વપૂર્ણ છે. જો CJPને રાજકીય પક્ષ તરીકે નહીં પરંતુ એક એવા પ્લેટફોર્મ તરીકે જાળવી રાખવામાં આવે, જે સરકાર અને રાજકીય પક્ષો પર લોકોના મુદ્દાઓ માટે દબાણ લાવી શકે, તો તે વધુ અસરકારક બની શકે છે.
CJPના નેતાઓમાં રાજકીય મહત્ત્વકાંક્ષા છે કે નહીં તે અંગે સવાલ કરવામાં આવતા વાંગચુકે સીધો જવાબ આપ્યો હતો કે હા, તેમને એવું લાગે છે કે તેમાં રાજકીય મહત્ત્વકાંક્ષા છે. તેમણે જણાવ્યું કે જ્યારે તેમણે આ લોકોને નજીકથી જોયા અને સમજવાનો પ્રયાસ કર્યો ત્યારે તેમને તેમના અંદર આવી ઈચ્છા જોવા મળી હતી. પરંતુ અહીં તેમણે એક મહત્વની વાત પણ કરી હતી. તેમના કહેવા પ્રમાણે, રાજકીય મહત્ત્વકાંક્ષા હોવી કોઈ ખરાબ બાબત નથી. કોઈ વ્યક્તિમાં રાજકારણમાં આગળ વધવાની ઈચ્છા હોય તે સ્વાભાવિક છે. તેમણે આ વાત સમજાવવા માટે કહ્યું કે આ લોકો કોઈ સંત નથી કે તેમને જીવનમાં કંઈ જોઈતું જ ન હોય.
વાંગચુકે કહ્યું કે તેમણે CJPના નેતાઓ પાસેથી એવું કોઈ સીધું નિવેદન સાંભળ્યું નથી કે તેઓ રાજકારણમાં જવા માગે છે. છતાં વ્યક્તિના વર્તન અને તેના કામને જોઈને કેટલીક બાબતોનો અંદાજ લગાવી શકાય છે. તેમના મતે આ લોકોમાં રાજકીય ક્ષેત્રમાં આગળ વધવાની ઈચ્છા હોવાની શક્યતા છે અને તેમાં તેમને કંઈ ખોટું લાગતું નથી. સાથે જ તેમણે CJPની વિશ્વસનીયતા અંગે પણ મહત્વની ચેતવણી આપી હતી. તેમના મતે જો આ મંચને શરૂઆતથી જ રાજકીય પક્ષ તરીકે બનાવવામાં આવ્યું નથી, તો તેની તટસ્થતા જાળવવી જોઈએ. જો CJP કોઈ એક રાજકીય પક્ષ સાથે જોડાયેલું દેખાશે અથવા ખુદ રાજકીય પક્ષ બની જશે તો લોકોનો વિશ્વાસ તેના પરથી ઓછો થઈ શકે છે.
વાંગચુકના મતે CJPનું સૌથી મોટું બળ એ છે કે લોકો તેને કોઈ એક પક્ષના મંચ તરીકે જોતા નથી. લોકો તેને ભાજપ, કોંગ્રેસ અથવા આમ આદમી પાર્ટી સાથે જોડાયેલા સંગઠન તરીકે નહીં પરંતુ લોકો અને વિદ્યાર્થીઓના મુદ્દાઓ સાથે જોડાયેલા પ્લેટફોર્મ તરીકે જુએ છે. આ જ કારણસર તેની તટસ્થ છબી જાળવી રાખવી જરૂરી છે. તેમણે કહ્યું કે જો CJPને તટસ્થ રાખવામાં આવે અને રાજકીય પક્ષો પર જનતાના મુદ્દાઓ માટે દબાણ લાવતું સંગઠન બનાવવામાં આવે તો તે વધુ અસરકારક રીતે કામ કરી શકે છે. લોકો પણ તેના પર વધુ વિશ્વાસ રાખી શકે છે. જો ભવિષ્યમાં CJP સાથે જોડાયેલા કોઈ વ્યક્તિને સક્રિય રાજકારણમાં જવું હોય તો તેઓ અલગથી કોઈ રાજકીય પક્ષમાં જોડાઈ શકે છે અથવા પોતાની નવી પાર્ટી પણ બનાવી શકે છે.
આ રીતે વાંગચુકે વ્યક્તિની રાજકીય મહત્ત્વકાંક્ષા અને CJPની સંસ્થાકીય ઓળખ વચ્ચે સ્પષ્ટ તફાવત કર્યો છે. વ્યક્તિ રાજકારણમાં જવા માગે તેમાં તેમને વાંધો નથી, પરંતુ CJPને રાજકીય પક્ષના સ્વરૂપમાં ફેરવવાથી તેની હાલની વિશ્વસનીયતા અને તટસ્થતા પર અસર થઈ શકે છે. વાંગચુકે CJP સાથે જોડાયેલા નેતાઓના ભવિષ્ય અંગે પણ કોઈ ગેરંટી આપવાનો ઇનકાર કર્યો હતો. તેમણે સ્પષ્ટ કહ્યું કે તેઓ એવું કહી શકતા નથી કે ભવિષ્યમાં આ લોકો ક્યારેય ભ્રષ્ટ નહીં થાય અથવા રાજકીય રીતે સ્વાર્થી નહીં બને. તેમના મતે કોઈ વ્યક્તિ ભવિષ્યમાં કેવી રીતે વર્તશે તેની ખાતરી અત્યારે આપવી શક્ય નથી.
આ વાત તેમણે પોતાના અનુભવના આધારે કહી હતી. વાંગચુકે જણાવ્યું કે તેઓ CJPના કેટલાક નેતાઓને શરૂઆતથી ઓળખતા પણ નહોતા. લોકો તેમને જોઈને આ પ્લેટફોર્મ સાથે જોડાયા હોવાનું કહે છે, પરંતુ તેઓ પોતે શરૂઆતમાં આ લોકો વિશે ખાસ જાણતા નહોતા. તેમણે વધુમાં કહ્યું કે જો ભવિષ્યમાં આ લોકો કંઈ ખોટું કરશે તો લોકો તેમને જવાબદાર ઠેરવી શકે છે. પરંતુ હાલ કોઈ વ્યક્તિને માત્ર ભવિષ્યમાં શું કરી શકે તેના આધારે દોષી ઠેરવવું યોગ્ય નથી. રાજકારણમાં મહત્ત્વકાંક્ષા હોવી અને ભ્રષ્ટાચાર કરવો એ બે અલગ બાબતો છે.
CJPને લઈને વાંગચુકની સૌથી મોટી ચિંતા એ છે કે તેનું રાજકીય સ્વરૂપ બદલાઈ ન જાય. તેમના મતે આ મંચે લોકોમાં જે વિશ્વાસ ઊભો કર્યો છે તે જાળવવો જરૂરી છે. જો લોકો તેને કોઈ રાજકીય પક્ષનો છુપાયેલો મંચ માનવા લાગશે તો તેની અસરકારકતા ઘટી શકે છે. તેમણે યાદ અપાવ્યું કે લોકો CJP તરફ કોઈ ચોક્કસ રાજકીય પક્ષના સમર્થક તરીકે નહીં પરંતુ પોતાના પ્રશ્નો અને અધિકારો માટે અવાજ ઉઠાવતા લોકોના મંચ તરીકે જોઈ રહ્યા છે. ખાસ કરીને વિદ્યાર્થીઓ અને સામાન્ય લોકો સાથે જોડાયેલા મુદ્દાઓને કારણે આ પ્લેટફોર્મને એક અલગ ઓળખ મળી છે.
વાંગચુકના જણાવ્યા પ્રમાણે, આ પ્લેટફોર્મને કોઈ રાજકીય રંગ આપવો યોગ્ય નથી. જો CJP કોઈ એક પક્ષની તરફેણ કરતું દેખાશે તો તેની તટસ્થતા પર સવાલ ઊભા થશે. તેના બદલે તમામ રાજકીય પક્ષો પર સમાન રીતે દબાણ લાવતું સંગઠન હોય તો લોકો તેને વધુ વિશ્વાસથી જોઈ શકે છે. તેમણે એ પણ કહ્યું કે રાજકારણમાં જવાની ઈચ્છા ધરાવતા લોકો માટે રસ્તો બંધ નથી. જો દીપકે, સૌરવ દાસ અથવા અન્ય કોઈ નેતા ભવિષ્યમાં ચૂંટણી લડવા કે રાજકીય પક્ષમાં જોડાવા માગે તો તેઓ પોતાની રીતે નિર્ણય લઈ શકે છે. પરંતુ તે નિર્ણય CJPની હાલની તટસ્થ ઓળખથી અલગ હોવો જોઈએ.
આ સમગ્ર મુદ્દામાં વાંગચુકની વાતનો મુખ્ય અર્થ એ છે કે વ્યક્તિગત રાજકીય મહત્ત્વકાંક્ષા અને કોઈ સામાજિક-નાગરિક પ્લેટફોર્મની વિશ્વસનીયતા વચ્ચે સંતુલન જરૂરી છે. રાજકીય ઈચ્છા હોવી સ્વાભાવિક છે, પરંતુ કોઈ સંગઠન લોકોનો વિશ્વાસ મેળવી ચૂક્યું હોય તો તેની નિષ્પક્ષતા જાળવવાની જવાબદારી પણ એટલી જ મહત્વપૂર્ણ છે. હાલ CJP સાથે જોડાયેલા નેતાઓની રાજકીય મહત્ત્વકાંક્ષા અંગે વાંગચુકે કરેલી ટિપ્પણીએ નવી ચર્ચા શરૂ કરી છે. એક તરફ તેમણે નેતાઓની રાજકીય ઈચ્છાને ખોટી ગણાવી નથી, તો બીજી તરફ CJPને રાજકીય પક્ષ ન બનાવવાની સલાહ આપી છે. હવે આ નેતાઓ ભવિષ્યમાં કઈ દિશામાં આગળ વધે છે અને CJP પોતાની તટસ્થ ઓળખ જાળવી રાખે છે કે નહીં, તેના પર લોકોની નજર રહેશે.