ન્યૂયોર્કમાં ભારતીય તિરંગા સાથે કથિત રીતે કરવામાં આવેલી શરમજનક હરકતને લઈને ભારતમાં ભારે રોષ જોવા મળી રહ્યો છે. ન્યૂયોર્કના મેડિસન સ્ક્વેર ગાર્ડન ખાતે આરએસએસ પ્રમુખ મોહન ભાગવતના કાર્યક્રમ દરમિયાન બહાર વિરોધ પ્રદર્શન કરી રહેલા કેટલાક ખાલિસ્તાની સમર્થકોએ ભારતીય રાષ્ટ્રધ્વજનું અપમાન કર્યું હોવાના વીડિયો સામે આવ્યા છે. આ ઘટનાને લઈને કેન્દ્રીય મંત્રી કિરેન રિજિજુએ આકરું વલણ અપનાવ્યું છે અને સ્પષ્ટ શબ્દોમાં ચેતવણી આપી છે કે સરકાર, ભાજપ અથવા આરએસએસની ટીકા કરવાની સ્વતંત્રતા છે, પરંતુ ભારત અને તિરંગાનું અપમાન કોઈપણ સંજોગોમાં સ્વીકારવામાં નહીં આવે. 29 ઓગસ્ટ, શનિવારે ન્યૂયોર્કના મેડિસન સ્ક્વેર ગાર્ડનના ઇન્ફોસિસ થિયેટરમાં ‘યુનિવર્સલ વનનેસ સેલિબ્રેશન’ કાર્યક્રમ યોજાયો હતો. આ કાર્યક્રમમાં આરએસએસ પ્રમુખ મોહન ભાગવતે સંબોધન કર્યું હતું. આરએસએસના શતાબ્દી વર્ષને ધ્યાનમાં રાખીને મોહન ભાગવતનો આ વિદેશ પ્રવાસ યોજાયો હતો. કાર્યક્રમમાં મોટી સંખ્યામાં ભારતીય મૂળના લોકો અને સમર્થકો હાજર રહ્યા હતા.
કાર્યક્રમની અંદર મોહન ભાગવતનું સંબોધન ચાલી રહ્યું હતું, ત્યારે બહાર કેટલાક સંગઠનો દ્વારા વિરોધ પ્રદર્શન કરવામાં આવ્યું હતું. આ વિરોધ દરમિયાન કેટલાક દેખાવકારો દ્વારા ભારતીય રાષ્ટ્રધ્વજ સાથે અપમાનજનક વર્તન કરવામાં આવ્યું હોવાના વીડિયો સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થયા છે. વીડિયોમાં એક દેખાવકાર તિરંગાને પગ સાથે બાંધીને પોઝ આપતો જોવા મળે છે, જ્યારે અન્ય કેટલાક લોકો રાષ્ટ્રધ્વજને ફાડતા હોવાનો દાવો કરવામાં આવી રહ્યો છે. આ ઉપરાંત મોહન ભાગવતના કટઆઉટને જૂતાની માળા પહેરાવવામાં આવી હોવાના દૃશ્યો પણ સામે આવ્યા છે. વિરોધ દરમિયાન ભારત વિરોધી નારેબાજી કરવામાં આવી હોવાનો પણ દાવો છે. આ ઘટનાને લઈને સોશિયલ મીડિયા પર ભારે ચર્ચા શરૂ થઈ છે અને ભારતીય રાષ્ટ્રધ્વજના અપમાનને લઈને લોકોમાં રોષ જોવા મળી રહ્યો છે.
આ સમગ્ર મામલે કેન્દ્રીય મંત્રી કિરેન રિજિજુએ કડક પ્રતિક્રિયા આપી છે. સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થયેલા વીડિયો પર પ્રતિક્રિયા આપતાં તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે લોકશાહી વ્યવસ્થામાં સરકારની ટીકા કરવી દરેકનો અધિકાર છે. ભાજપ અથવા આરએસએસની વિચારધારા સામે વિરોધ કરવો હોય તો પણ કોઈને રોકી શકાય નહીં. પરંતુ આ વિરોધના નામે દેશ અને રાષ્ટ્રધ્વજનું અપમાન કરવામાં આવે તે સ્વીકાર્ય નથી. રિજિજુએ પોતાના સંદેશમાં વિરોધ કરનારાઓને આકરા શબ્દોમાં ચેતવણી આપી હતી. તેમણે કહ્યું કે લોકો સરકાર, ભાજપ અને આરએસએસની ટીકા કરી શકે છે, પરંતુ રાષ્ટ્રીય ધ્વજ અને ભારતનું અપમાન ન કરવું જોઈએ. તેમણે ચેતવણી આપતાં કહ્યું કે આ પ્રકારની હરકત કરનારાઓને તેની ભારે કિંમત ચૂકવવી પડી શકે છે.
રિજિજુની પ્રતિક્રિયાનો મુખ્ય સંદેશ એ હતો કે રાજકીય અથવા વૈચારિક મતભેદ પોતાની જગ્યાએ છે, પરંતુ દેશના રાષ્ટ્રીય પ્રતીકોનું સન્માન જાળવવું જરૂરી છે. કોઈ વ્યક્તિ સરકારની નીતિઓથી અસહમત હોય અથવા કોઈ સંગઠન સામે વિરોધ કરતો હોય તો પણ રાષ્ટ્રધ્વજનું અપમાન કરવાનો તેને અધિકાર મળતો નથી. આ ઘટના પાછળ ખાલિસ્તાન સમર્થક તત્વો સંકળાયેલા હોવાનો દાવો કરવામાં આવી રહ્યો છે. વિરોધ પ્રદર્શન સાથે શીખ ફોર જસ્ટિસ એટલે કે SFJ સાથે જોડાયેલા લોકો હોવાનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. ભારત સરકારે SFJને પ્રતિબંધિત આતંકવાદી સંગઠન જાહેર કર્યું છે. જોકે, ન્યૂયોર્કમાં બનેલી ઘટનામાં કયા વ્યક્તિઓ સીધી રીતે સંકળાયેલા હતા અને તેમની સામે શું કાર્યવાહી થઈ છે તે અંગે સત્તાવાર તપાસ અને કાનૂની પ્રક્રિયા મહત્વપૂર્ણ રહેશે.
આ કાર્યક્રમ દરમિયાન મેડિસન સ્ક્વેર ગાર્ડનની બહારનો માહોલ વિરોધ અને સમર્થન વચ્ચે વહેંચાયેલો જોવા મળ્યો હતો. એક તરફ મોહન ભાગવતનું સંબોધન સાંભળવા માટે મોટી સંખ્યામાં ભારતીય મૂળના લોકો એકઠા થયા હતા, જ્યારે બીજી તરફ વિરોધીઓએ કાર્યક્રમની બહાર દેખાવો કર્યા હતા. બંને પક્ષોની હાજરીને કારણે સ્થળ પર રાજકીય અને વૈચારિક વિરોધાભાસ પણ જોવા મળ્યો હતો. મોહન ભાગવત આરએસએસના શતાબ્દી વર્ષ નિમિત્તે ત્રણ દેશોના પ્રવાસે અમેરિકા પહોંચ્યા હતા. તેમના કાર્યક્રમોને લઈને ભારતીય સમુદાયમાં રસ જોવા મળ્યો હતો. ન્યૂયોર્કનો કાર્યક્રમ પણ આ પ્રવાસનો મહત્વનો ભાગ હતો. કાર્યક્રમમાં ભારત અને વિશ્વમાં ભારતીય સંસ્કૃતિ, એકતા તથા માનવતાના વિવિધ મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થઈ હતી.
પરંતુ કાર્યક્રમની બહાર બનેલી આ ઘટના હવે સમગ્ર મામલામાં ચર્ચાનો મુખ્ય વિષય બની છે. ખાસ કરીને તિરંગા સાથે કરવામાં આવેલી કથિત હરકતને કારણે સોશિયલ મીડિયા પર લોકો તરફથી આકરી પ્રતિક્રિયાઓ આવી રહી છે. ભારતના રાષ્ટ્રધ્વજનું વિદેશની ધરતી પર અપમાન કરવામાં આવ્યું હોવાના આરોપને કારણે આ મુદ્દો રાજકીય સ્તરે પણ ઉગ્ર બન્યો છે. ભારતીય રાષ્ટ્રધ્વજ દેશની એકતા, અખંડિતતા અને રાષ્ટ્રીય ગૌરવનું પ્રતીક છે. તેથી તિરંગા સાથે કોઈપણ પ્રકારનું અપમાનજનક વર્તન લોકોની લાગણી સાથે સીધી રીતે જોડાયેલું છે. આ જ કારણસર રિજિજુએ પણ રાજકીય વિરોધ અને રાષ્ટ્રના અપમાન વચ્ચે સ્પષ્ટ તફાવત રાખવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો છે.
આ ઘટનાથી વિદેશમાં રહેતા ભારતીય સમુદાય વચ્ચે પણ ચર્ચા વધી છે. અમેરિકા સહિત દુનિયાના અનેક દેશોમાં મોટી સંખ્યામાં ભારતીયો રહે છે. વિદેશમાં ભારત સાથે જોડાયેલા કાર્યક્રમો દરમિયાન ઘણી વખત રાજકીય વિરોધ પણ જોવા મળે છે. પરંતુ વિરોધની પદ્ધતિ અને રાષ્ટ્રીય પ્રતીકોના સન્માન વચ્ચે સંતુલન જાળવવાનો મુદ્દો હવે ફરી ચર્ચામાં આવ્યો છે. સરકારની ટીકા કરવી લોકશાહીનો ભાગ છે. કોઈ નીતિ, નિર્ણય અથવા રાજકીય સંગઠન સામે વિરોધ નોંધાવવો પણ લોકશાહી વ્યવસ્થામાં સ્વીકાર્ય છે. પરંતુ કોઈ દેશના રાષ્ટ્રધ્વજનું અપમાન કરવું એ અલગ પ્રકારનો મુદ્દો છે. આ જ તફાવત રિજિજુએ પોતાની પ્રતિક્રિયામાં સમજાવવાનો પ્રયાસ કર્યો છે.
હવે આ ઘટનામાં સામેલ લોકો સામે કોઈ કાનૂની કાર્યવાહી થાય છે કે નહીં તેના પર નજર રહેશે. ઘટના અમેરિકાની ધરતી પર બની હોવાથી ત્યાંના કાયદા અને સ્થાનિક સત્તાવાળાઓની કાર્યવાહી મહત્વપૂર્ણ રહેશે. સાથે જ ભારત સરકાર પણ ઘટનાને ગંભીરતાથી લે છે કે નહીં અને આ મુદ્દે અમેરિકી તંત્ર સમક્ષ કોઈ રજૂઆત કરે છે કે નહીં તે પણ મહત્વનું રહેશે. હાલમાં વાયરલ વીડિયોના આધારે ઘટનાને લઈને અનેક દાવા કરવામાં આવી રહ્યા છે. આવા સંજોગોમાં તપાસ દ્વારા વીડિયોની પ્રામાણિકતા, ઘટનામાં સામેલ વ્યક્તિઓ અને તેમની ભૂમિકા અંગે ચોક્કસ માહિતી બહાર આવવી જરૂરી છે. ત્યારબાદ કાયદા મુજબ કાર્યવાહી થઈ શકે છે.
કિરેન રિજિજુની કડક પ્રતિક્રિયાથી જોકે ભારત સરકારનો સંદેશ સ્પષ્ટ થઈ ગયો છે કે રાજકીય વિરોધ પોતાની જગ્યાએ છે, પરંતુ તિરંગા અને ભારતના અપમાનને સ્વીકારવામાં આવશે નહીં. ન્યૂયોર્કમાં બનેલી આ ઘટના હવે માત્ર એક વિરોધ પ્રદર્શન પૂરતી મર્યાદિત રહી નથી, પરંતુ રાષ્ટ્રીય ગૌરવ, અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા અને વિદેશમાં ભારત વિરોધી પ્રવૃત્તિઓ અંગેની ચર્ચાનું કારણ બની છે. આ સમગ્ર મામલે સૌથી મહત્વની બાબત એ રહેશે કે વિરોધ અને અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતાની મર્યાદા જાળવવામાં આવે અને કોઈપણ પ્રકારની હિંસા અથવા રાષ્ટ્રીય પ્રતીકોના અપમાનને પ્રોત્સાહન ન મળે. ભારત સરકારના મંત્રીની કડક ચેતવણી બાદ હવે સૌની નજર આગળની કાનૂની અને રાજદ્વારી કાર્યવાહી પર રહેશે.
