ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ 1 સપ્ટેમ્બર, 2026ના રોજ ઈજિપ્ત પહોંચ્યા છે. તેમની આ 3 દિવસની રાજકીય મુલાકાત માત્ર ચીન અને ઈજિપ્ત વચ્ચેના આર્થિક તથા રાજદ્વારી સંબંધો મજબૂત કરવા પૂરતી નથી, પરંતુ મધ્યપૂર્વમાં ચીન પોતાનો પ્રભાવ વધુ વધારવા માગે છે તે દિશામાં પણ મહત્વની માનવામાં આવી રહી છે. શી જિનપિંગની ઈજિપ્તની આ મુલાકાત 10 વર્ષ બાદ થઈ રહી છે અને 2022માં સાઉદી અરેબિયાની મુલાકાત બાદ મધ્યપૂર્વની તેમની આ પ્રથમ મુલાકાત છે.
કૈરો એરપોર્ટ પર ભવ્ય સ્વાગત
શી જિનપિંગ મંગળવારે સાંજે કૈરો આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટ પહોંચ્યા હતા. ઈજિપ્તના રાષ્ટ્રપતિ અબ્દેલ ફતાહ અલ-સીસી અને સૈન્ય દળોએ તેમનું લાલ જાજમ સાથે સ્વાગત કર્યું. એરપોર્ટ પર ચીન અને ઈજિપ્તના ધ્વજ જોવા મળ્યા હતા. ઈજિપ્તના સત્તાવાર સ્રોત મુજબ અલ-સીસી અને તેમની પત્ની ઇન્તિસાર અલ-સીસીએ શી જિનપિંગ અને તેમની પત્નીનું સ્વાગત કર્યું હતું. બંને નેતાઓ વચ્ચે 2 સપ્ટેમ્બરે મહત્વપૂર્ણ વાતચીત યોજાવાની હતી. આ દરમિયાન દ્વિપક્ષીય સંબંધો ઉપરાંત પ્રાદેશિક અને આંતરરાષ્ટ્રીય મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થવાની છે. શી જિનપિંગ ગ્રાન્ડ ઈજિપ્શિયન મ્યુઝિયમની પણ મુલાકાત લે તેવી શક્યતા દર્શાવવામાં આવી હતી.
70 વર્ષના સંબંધોની વચ્ચે નવી દિશા
આ મુલાકાત એવા સમયે થઈ રહી છે જ્યારે ચીન અને ઈજિપ્ત વચ્ચે રાજદ્વારી સંબંધોને 70 વર્ષ પૂર્ણ થયા છે. 1956માં બંને દેશોએ સત્તાવાર રીતે રાજદ્વારી સંબંધો સ્થાપ્યા હતા. ઈજિપ્ત તે સમયે ચીન સાથે સંબંધ સ્થાપનાર પ્રથમ આરબ અને આફ્રિકન દેશ બન્યો હતો. 2014માં ચીન અને ઈજિપ્તે વ્યાપક વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીનો કરાર કર્યો હતો. હાલની મુલાકાતમાં આ ભાગીદારીના અમલીકરણની સમીક્ષા અને તેને વધુ આગળ વધારવા પર ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે. શી જિનપિંગે ઈજિપ્તના અખબારોમાં પ્રકાશિત પોતાના લેખમાં બંને દેશો વચ્ચે વિકાસ આધારિત વ્યવહારુ સહયોગનો વિસ્તાર કરવાની વાત કરી હતી. બીજી તરફ અલ-સીસીએ ઈજિપ્તમાં ચીનના રોકાણોનું મહત્વ દર્શાવ્યું અને તાઈવાન ચીનનો હિસ્સો હોવાના બેઇજિંગના વલણને ઈજિપ્તના સમર્થનની વાત ફરી સ્પષ્ટ કરી.
ચીન માટે ઈજિપ્ત કેમ બન્યું મહત્વનું
ઈજિપ્ત છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ચીન સાથેના સંબંધોને પોતાની વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીને વિવિધ દેશો સુધી વિસ્તૃત કરવાના એક મહત્વના રસ્તા તરીકે જોઈ રહ્યું છે.
- ઈજિપ્તને 2023માં બ્રિક્સમાં જોડાવા માટે આમંત્રણ મળ્યું હતું.
- 2024માં ઈજિપ્તે ચીન સાથે બેલ્ટ એન્ડ રોડ પહેલને લગતા કરારો કર્યા હતા.
- ઈજિપ્તમાં ચીનનું રોકાણ $10 બિલિયનથી વધુ હોવાનું અહેવાલમાં જણાવાયું છે.
- બંને દેશો વચ્ચેનો વાર્ષિક વેપાર આશરે $20 બિલિયન છે.
- 2025માં અમેરિકા અને ઈજિપ્ત વચ્ચેનો વેપાર $15.7 બિલિયન હતો.
ચીનના રોકાણોમાં કૈરોની પૂર્વમાં વિકસાવવામાં આવી રહેલું વ્યવસાયિક કેન્દ્ર અને નાઈલ ડેલ્ટાના ઔદ્યોગિક વિસ્તારોને જોડતી વીજળી આધારિત રેલવે જેવી યોજનાઓનો સમાવેશ થાય છે.
સુએઝ કેનાલે વધારી ચીનની નજર
આ મુલાકાતનું સૌથી મહત્વનું વ્યૂહાત્મક પાસું ઈજિપ્તની સુએઝ કેનાલ પણ છે. મધ્યપૂર્વમાં ચાલી રહેલા યુદ્ધને કારણે હોર્મુઝ જળમાર્ગમાંથી તેલની હેરફેરમાં ભારે વિક્ષેપ સર્જાયો છે. આવી સ્થિતિમાં સુએઝ કેનાલ ઊર્જા અને અન્ય માલસામાનના પરિવહન માટે મહત્વના વૈકલ્પિક માર્ગ તરીકે વધુ મહત્વ મેળવી રહી છે. જકાર્તા સ્થિત સેન્ટર ઓફ ઈકોનોમિક એન્ડ લો સ્ટડીઝના મધ્યપૂર્વ નિષ્ણાત મુહમ્મદ ઝુલ્ફિકાર રહમતના મતે, જે મહત્વનો માર્ગ હજુ ખુલ્લો છે તેના નિયંત્રણ ધરાવતા દેશ સાથે સંબંધો મજબૂત કરવાનું ચીન પાસે મોટું કારણ છે. તેમના મતે ઈજિપ્ત ચીન માટે વિશાળ આરબ અને આફ્રિકન ક્ષેત્ર સુધી પહોંચવાનું મહત્વનું કેન્દ્ર બની શકે છે.
મધ્યપૂર્વમાં ચીનની રાજદ્વારી ચાલ
ઈજિપ્ત સાથેના સંબંધો ચીનની મધ્યપૂર્વ નીતિના મોટા ચિત્રનો પણ ભાગ છે. 2023માં ચીને ઈરાન અને સાઉદી અરેબિયા વચ્ચે રાજદ્વારી સંબંધો ફરી સ્થાપિત કરાવવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. આ પગલું મધ્યપૂર્વમાં ચીનની વધતી રાજદ્વારી ભૂમિકાનું મોટું ઉદાહરણ બન્યું હતું. ચીન ઈઝરાયેલ-પેલેસ્ટાઈન સંઘર્ષમાં બે-રાષ્ટ્ર ઉકેલનું પણ સતત સમર્થન કરતું આવ્યું છે. 2023માં ગાઝા યુદ્ધ શરૂ થાય તે પહેલાં શી જિનપિંગે પેલેસ્ટાઈનના રાષ્ટ્રપતિ મહમૂદ અબ્બાસની યજમાની કરી હતી અને પેલેસ્ટાઈન સત્તા સાથે વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીની જાહેરાત કરી હતી.
ચીન-ઈજિપ્ત વચ્ચે સૈન્ય સહયોગ પણ વધ્યો
આ સંબંધ હવે માત્ર વેપાર અને રાજદ્વારી ક્ષેત્ર પૂરતો મર્યાદિત રહ્યો નથી. ઓગસ્ટ 2026માં ચીન અને ઈજિપ્તે ઈજિપ્તના વિવિધ સૈન્ય મથકો પર અનેક દિવસની હવાઈ કવાયત કરી હતી. આ કવાયત ખાસ એટલા માટે ચર્ચામાં રહી કે તેમાં પ્રથમ વખત ચીનના જે-16 લડાકુ વિમાનો અને ઈજિપ્તના ફ્રાન્સમાં બનેલા રાફેલ વિમાનો સાથે મળીને સૈન્ય અભ્યાસ કરવામાં આવ્યો હતો. આ ઘટનાએ બંને દેશો વચ્ચે વધી રહેલા વ્યૂહાત્મક અને સૈન્ય સહયોગને પણ દર્શાવ્યો.
ઈરાન પરના પ્રતિબંધો વચ્ચે શીની મુલાકાત
ઈજિપ્ત પહોંચતા પહેલાં શી જિનપિંગ કિર્ગિઝસ્તાનની રાજધાની બિશ્કેકમાં શાંઘાઈ સહકાર સંગઠનની 2 દિવસની બેઠકમાં હાજર રહ્યા હતા. આ બેઠકમાં રશિયા, ભારત, પાકિસ્તાન અને ઈરાન સહિતના દેશોના નેતાઓ સામેલ થયા હતા. ઈરાન સાથે જોડાયેલા અમેરિકન પ્રતિબંધોના સંદર્ભમાં પણ ચીનની ભૂમિકા મહત્વની બની છે. અહેવાલ મુજબ ચીન ઈરાનથી થતા તેલના શિપમેન્ટનો 80%થી વધુ હિસ્સો ખરીદે છે, જોકે બેઇજિંગનું કહેવું છે કે ઈરાન સાથેનો તેનો વેપાર આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા અનુસાર થાય છે. આ સમગ્ર પરિસ્થિતિમાં શી જિનપિંગની ઈજિપ્ત મુલાકાત ચીનની ત્રણ મહત્વની દિશાઓને એકસાથે જોડે છે—ઈજિપ્ત સાથે આર્થિક સંબંધો વધારવા, મધ્યપૂર્વમાં રાજદ્વારી અને વ્યૂહાત્મક પહોંચ મજબૂત કરવી અને અમેરિકાના લાંબા સમયથી રહેલા પ્રભાવ વચ્ચે ચીનની હાજરી વધુ મજબૂત બનાવવી.
ચીનના વધતા પ્રભાવને લઈને કાર્નેગી મધ્યપૂર્વ કાર્યક્રમ સાથે જોડાયેલા અમ્ર હમઝાવી અને કેથરીન સેલ્ફે અગાઉ નોંધ્યું હતું કે ચીન મધ્યપૂર્વમાં પોતાની નરમ શક્તિનો આધાર સતત વધારી રહ્યું છે.
