દેશની આંતરિક સુરક્ષાને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે કેન્દ્ર સરકાર એક મહત્વાકાંક્ષી યોજના પર કામ કરી રહી છે. મિસાઈલ, ડ્રોન અથવા લડાકુ વિમાનો દ્વારા થતા સંભવિત હવાઈ હુમલાની સ્થિતિમાં નાગરિકોને સમયસર ચેતવણી મળી રહે તે માટે દેશના 244 સંવેદનશીલ જિલ્લાઓમાં અત્યાધુનિક એર રેડ વોર્નિંગ સિસ્ટમ (ARWS) સ્થાપિત કરવાની તૈયારી શરૂ કરવામાં આવી છે. આ સિસ્ટમ લાગુ થયા બાદ કોઈપણ હવાઈ ખતરો ઉભો થાય તો લોકોને અગાઉથી એલર્ટ મળી શકશે, જેથી જાનહાનિ અને નુકસાન ઘટાડવામાં મદદ મળશે. તાજેતરમાં થયેલા ‘ઓપરેશન સિંદૂર’ દરમિયાન ભારતે સરહદી વિસ્તારોમાં ડ્રોન આધારિત ખતરાનો અનુભવ કર્યો હતો. પશ્ચિમી સરહદ પર રાજસ્થાનથી લઈને જમ્મુ-કાશ્મીર સુધી અનેક વિસ્તારોમાં પાકિસ્તાન તરફથી ડ્રોન મોકલીને દહેશત ફેલાવવાના પ્રયાસો કરવામાં આવ્યા હતા. આ ઘટનાએ સ્પષ્ટ કર્યું કે આધુનિક યુદ્ધમાં માત્ર સૈન્ય જ નહીં પરંતુ સામાન્ય નાગરિકોની સુરક્ષા માટે પણ મજબૂત ચેતવણી પ્રણાલી જરૂરી બની ગઈ છે. અહેવાલો અનુસાર, કેન્દ્ર સરકાર જે નવી એર રેડ વોર્નિંગ સિસ્ટમ વિકસાવી રહી છે, તેમાં ભારતીય વાયુસેનાના નિવૃત્ત અધિકારીઓને મહત્વપૂર્ણ જવાબદારી સોંપવામાં આવશે. ખાસ કરીને એવા અધિકારીઓની પસંદગી કરવામાં આવી રહી છે જેમને એર ડિફેન્સ ઓપરેશન, રડાર ટેક્નોલોજી અને એર રેડ વોર્નિંગ સિસ્ટમ્સનો લાંબો અનુભવ છે.
આ પ્રોજેક્ટ હેઠળ દેશના 244 જિલ્લાઓને એક સંકલિત ચેતવણી નેટવર્ક સાથે જોડવામાં આવશે. તેમાં મોટાભાગના જિલ્લાઓ સરહદી વિસ્તારોમાં આવેલા છે, જ્યાં હવાઈ હુમલાનો ખતરો અન્ય વિસ્તારોની સરખામણીમાં વધુ રહે છે. સિસ્ટમનો મુખ્ય હેતુ એ રહેશે કે ડ્રોન, મિસાઈલ અથવા ફાઇટર જેટ દ્વારા સંભવિત હુમલાની સ્થિતિમાં નાગરિકોને તરત જ માહિતી અને ચેતવણી મળી શકે. અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, આ પ્રોજેક્ટ માત્ર ટેક્નોલોજી પૂરતો મર્યાદિત નહીં રહે પરંતુ તેને સિવિલ ડિફેન્સ વ્યવસ્થા સાથે પણ જોડવામાં આવશે. સિવિલ ડિફેન્સ મેન્યુઅલ મુજબ જમીન સ્તરે એક સ્ટાન્ડર્ડ ચેતવણી વ્યવસ્થા ઊભી કરવામાં આવશે, જેથી સ્થાનિક વહીવટીતંત્ર અને નાગરિકો સમયસર જરૂરી પગલાં લઈ શકે. નવી સિસ્ટમ કાર્યરત થયા બાદ સિવિલ ડિફેન્સના સ્વયંસેવકો અને સ્થાનિક કર્મચારીઓને પણ વિશેષ તાલીમ આપવામાં આવશે. તેમને હવાઈ હુમલાની ચેતવણી મળ્યા બાદ લોકોને સુરક્ષિત સ્થળે પહોંચાડવા, આપત્તિ વ્યવસ્થાપન અને બચાવ કામગીરી અંગે માર્ગદર્શન આપવામાં આવશે.
આ યોજના પાછળનું એક મોટું કારણ એ પણ છે કે ઓપરેશન સિંદૂર બાદ કેટલાક વિસ્તારોમાં જૂની ચેતવણી પ્રણાલીઓની મર્યાદાઓ સામે આવી હતી. અહેવાલો મુજબ કેટલીક એર વોર્નિંગ સિસ્ટમ યોગ્ય રીતે કાર્ય કરી શકી નહોતી અને ઘણી જગ્યાએ જૂના સાધનોના કારણે તાત્કાલિક સાયરન વગાડીને લોકોને ચેતવણી આપવી પડી હતી. આ અનુભવો બાદ આધુનિક અને વધુ વિશ્વસનીય સિસ્ટમની જરૂરિયાત અનુભવાઈ હતી. આ સમગ્ર પ્રોજેક્ટનું સંચાલન કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રાલય હેઠળ કાર્યરત ડાયરેક્ટોરેટ જનરલ ઓફ ફાયર સર્વિસિસ, સિવિલ ડિફેન્સ અને હોમ ગાર્ડ્સ દ્વારા કરવામાં આવી રહ્યું છે. પ્રોજેક્ટના અમલીકરણ માટે ટેક્નિકલ નિષ્ણાતો અને પૂર્વ વાયુસેના અધિકારીઓની મદદ લેવામાં આવી રહી છે. સુરક્ષા નિષ્ણાતો માને છે કે આજના સમયમાં ડ્રોન અને મિસાઈલ ટેક્નોલોજીના વધતા ઉપયોગને જોતા હવાઈ ખતરાની અગાઉથી જાણ કરનારી વ્યવસ્થા દરેક દેશ માટે જરૂરી બની ગઈ છે. ભારત દ્વારા 244 જિલ્લાઓમાં એર રેડ વોર્નિંગ સિસ્ટમ સ્થાપિત કરવાનો નિર્ણય દેશની નાગરિક સુરક્ષા વ્યવસ્થાને વધુ આધુનિક અને મજબૂત બનાવવામાં મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે.
