દિલ્હી-NCR વિસ્તારમાં વાયુ પ્રદૂષણનું સ્તર સતત બગડી રહ્યું છે. એર ક્વોલિટી ઇન્ડેક્સ (AQI) વધીને 324 (જેને ‘ખૂબ ખરાબ’ શ્રેણીમાં ગણવામાં આવે છે) પર પહોંચી જતાં, ‘કમિશન ફોર એર ક્વોલિટી મેનેજમેન્ટ’ (CAQM) એ સમગ્ર દિલ્હી-NCR વિસ્તારમાં ‘ગ્રેડેડ રિસ્પોન્સ એક્શન પ્લાન’ (GRAP-2) નો બીજો તબક્કો તાત્કાલિક અસરથી લાગુ કરી દીધો છે. અગાઉ 1લી નવેમ્બરે દિલ્હીનો AQI 261 હતો, જે ‘ખરાબ’ (Poor) શ્રેણીમાં આવતો હતો. GRAP-2 ના અમલીકરણ હેઠળ પાર્કિંગ ફીમાં વધારો કરવો, રસ્તાઓની સફાઈ સઘન બનાવવી, પાણીનો છંટકાવ કરવો અને પ્રદૂષણ નિયંત્રણના નિયમોનું કડક પાલન સુનિશ્ચિત કરવા જેવા પગલાં લેવા ફરજિયાત છે.
દિલ્હીમાં કયા વાહનોને પ્રવેશવાની મંજૂરી છે?
દિલ્હીમાં વાહનોના પ્રવેશ અંગેના સુધારેલા પ્રતિબંધો 1લી નવેમ્બર, 2026થી અમલમાં આવ્યા છે અને તે 31મી જાન્યુઆરી, 2027 સુધી લાગુ રહેશે. આ નવા નિયમો હેઠળ જે વાહનો BS-6 ઉત્સર્જન ધોરણો (emission standards) નું પાલન કરે છે, તેમજ CNG અને ઇલેક્ટ્રિક વાહનોને દિલ્હીમાં પ્રવેશવાની મંજૂરી છે (જોકે આ માટે કેટલીક ચોક્કસ માર્ગદર્શિકાઓ અને મુક્તિઓ લાગુ પડે છે). આ ઉપરાંત જે વાહનોને સત્તાવાર રીતે મુક્તિ આપવામાં આવી છે, તેમને પણ પ્રવેશવાની છૂટ છે. જ્યાં લાગુ પડતું હોય ત્યાં, વાહનો પાસે માન્ય ‘પોલ્યુશન અંડર કંટ્રોલ સર્ટિફિકેટ’ (PUCC) હોવું ફરજિયાત છે. દિલ્હી ટ્રાફિક પોલીસે વાહનચાલકોને સલાહ આપી છે કે તેઓ દિલ્હી આવતા પહેલા તેમના વાહનની પાત્રતા (eligibility) તપાસી લે.
કયા વાહનોના પ્રવેશ પર પ્રતિબંધ છે?
નવા નિયમો હેઠળ દિલ્હીની બહાર નોંધાયેલા એવા પેટ્રોલ અને ડીઝલ વાહનો કે જે BS-6 ઉત્સર્જન ધોરણોને પૂર્ણ કરતા નથી, તેમને રાજધાનીમાં પ્રવેશવા પર પ્રતિબંધ છે. આમાં અમુક BS-3 અને BS-4 વાહનોનો સમાવેશ થાય છે. વધુમાં જે વાહનો પાસે માન્ય PUCC નથી, તેમની સામે કાર્યવાહી કરવામાં આવી શકે છે. અન્ય રાજ્યોમાંથી આવતી બસોએ પણ ઉત્સર્જન ધોરણોનું પાલન કરવું જરૂરી છે; જે ડીઝલ બસો BS-6 ધોરણોને પૂર્ણ કરતી નથી, તેમને દિલ્હીમાં પ્રવેશવાની મંજૂરી નથી. પ્રવાસી (tourist) અથવા કોન્ટ્રાક્ટ કેરેજ પરમિટ હેઠળ ચાલતી બસો માટે BS-6 ડીઝલ ધોરણોનું પાલન કરવું, અથવા CNG કે ઇલેક્ટ્રિક હોવું ફરજિયાત છે. સંબંધિત નિયમો હેઠળના પ્રતિબંધો ટ્રેક્ટર અને ‘જુગાડ’ (સ્થાનિક સ્તરે બનાવેલા) વાહનોને પણ લાગુ પડશે. દિલ્હી થઈને અન્ય રાજ્યોમાં જતા માલવાહક વાહનોને વૈકલ્પિક માર્ગો, જેમ કે ઈસ્ટર્ન અથવા વેસ્ટર્ન પેરિફેરલ એક્સપ્રેસવેનો ઉપયોગ કરવાની સલાહ આપવામાં આવે છે.
જોકે દિલ્હીમાં નોંધાયેલા વ્યાપારી માલવાહક વાહનો, તેમજ નિયત માપદંડોને પૂર્ણ કરતા BS-VI ડીઝલ, CNG, LNG અથવા ઇલેક્ટ્રિક માલવાહક વાહનોને ચોક્કસ છૂટછાટો આપવામાં આવશે. દિલ્હીમાં નોંધાયેલી બસોને પણ આ પ્રતિબંધોમાંથી મુક્તિ રહેશે. તેમ છતાં, ‘ગ્રેડેડ રિસ્પોન્સ એક્શન પ્લાન’ (GRAP) ના વિવિધ તબક્કાઓ હેઠળ માલવાહક વાહનો પર લાદવામાં આવેલા પ્રતિબંધો અમલમાં રહેશે.
