હવાઈ મુસાફરી કરતા લોકો માટે આગામી સમયમાં ટિકિટના ભાવને લઈને મોટો ફેરફાર થઈ શકે છે. નવા નિયમો મુજબ, 1 જાન્યુઆરી 2027થી એરલાઇન્સ કંપનીઓને પોતાનું સંચાલન ખર્ચ અને અન્ય પરિબળોને ધ્યાનમાં રાખીને હવાઈ ભાડાં નક્કી કરવાની વધુ સ્વતંત્રતા મળશે. આ વ્યવસ્થા અમલમાં આવ્યા બાદ સામાન્ય સંજોગોમાં સરકાર ભાડાં વધારવા કે ઘટાડવા અંગે સીધી દખલગીરી નહીં કરે. જોકે, કોઈ અસાધારણ પરિસ્થિતિ સર્જાય અને જાહેર હિત જોખમાય તો સરકાર હસ્તક્ષેપ કરી શકશે.
નવા નિયમો હેઠળ એરલાઇન્સને ભાડાં નક્કી કરવાની છૂટ આપવામાં આવી હોવા છતાં પારદર્શિતા જાળવવી ફરજિયાત રહેશે. કંપનીઓએ ભાડાંનું માળખું અને તેની વિગતો નાગરિક ઉડ્ડયન મહાનિર્દેશાલય (DGCA) સમક્ષ રજૂ કરવી પડશે. આ ઉપરાંત, પોતાની સત્તાવાર વેબસાઇટ પર પણ ભાડાંની વિગતો મૂકવી પડશે, જેથી મુસાફરો ટિકિટ બુક કરાવતાં પહેલાં ખર્ચની સંપૂર્ણ માહિતી મેળવી શકે.
ટિકિટના ભાડાંમાં બેઝ ફેર, વિવિધ ટેક્સ અને અન્ય ફીનો સમાવેશ કેટલો છે તેની સ્પષ્ટ વિગતો આપવી પડશે. આ સાથે ટિકિટ રદ કરાવવા પર લાગતા ચાર્જ અને રિફંડ સંબંધિત નિયમો પણ મુસાફરોને અગાઉથી જણાવવાના રહેશે. આ વ્યવસ્થાનો હેતુ એરલાઇન્સને ભાડાં નક્કી કરવાની સ્વતંત્રતા આપવાની સાથે ગ્રાહકોને ટિકિટના કુલ ખર્ચ અંગે સ્પષ્ટ માહિતી પૂરી પાડવાનો છે.
એક મહત્ત્વની સ્પષ્ટતા: નવા નિયમોનો અર્થ એવો નથી કે એરલાઇન્સ કંપનીઓ કોઈ પણ મર્યાદા વિના મનમાની કરી શકશે અથવા સરકાર ક્યારેય દખલ નહીં કરે. 1 જાન્યુઆરી 2027થી અમલમાં આવનારા ‘ભારતીય વિમાનયાન નિયમો, 2026’ હેઠળ સામાન્ય સંજોગોમાં ભાડાં બજાર અને સંચાલન ખર્ચના આધારે નક્કી થશે. જોકે, અસાધારણ પરિસ્થિતિમાં જાહેર હિત માટે કેન્દ્ર સરકાર મર્યાદિત સમયગાળા માટે હસ્તક્ષેપ કરી શકશે.
આ નવા નિયમો ‘ભારતીય વિમાનયાન નિયમો, 2026’ હેઠળ જાહેર કરવામાં આવ્યા છે અને 1 જાન્યુઆરી 2027થી અમલમાં આવશે. નિયમો મુજબ, એરલાઇન્સે સંચાલન ખર્ચ સહિતના વિવિધ પરિબળોને ધ્યાનમાં રાખીને ભાડાં નક્કી કરવાનાં રહેશે. કંપનીઓએ પોતાના ભાડાં DGCAને સુપરત કરવાના રહેશે અને તેની વિગતો સત્તાવાર વેબસાઇટ અથવા અન્ય ડિજિટલ માધ્યમો પર જાહેર કરવી પડશે. DGCA પણ એરલાઇન્સ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવતા ભાડાં પર નજર રાખશે.
ટિકિટ બુકિંગ કરતી વખતે મુસાફરોને ચૂકવવાની કુલ રકમ અને તેનો સંપૂર્ણ બ્રેકઅપ સ્પષ્ટ રીતે દર્શાવવો પડશે. તેમાં બેઝ ફેર, સરકારી ટેક્સ, વિવિધ ફી, કેન્સલેશન ચાર્જ, રિફંડની શરતો અને અન્ય લાગુ પડતા ચાર્જની અલગ-અલગ વિગતો આપવી ફરજિયાત રહેશે. આ જ માહિતી મુસાફરોને ટિકિટ પર પણ દર્શાવવાની રહેશે. એટલે કે, ભાડાં નક્કી કરવાની સ્વતંત્રતા મળવાની સાથે કંપનીઓએ ટિકિટના ખર્ચ અંગે પારદર્શિતા પણ જાળવવી પડશે.
બીજી તરફ, એરલાઇન્સ કંપનીઓના સંચાલન ખર્ચમાં વધારો થઈ રહ્યો છે. 1 નવેમ્બરથી વિમાન ઇંધણ એટલે કે એવિએશન ટર્બાઇન ફ્યુઅલ (ATF)ના ભાવમાં પ્રતિ લિટર રૂ. 1.37નો વધારો કરવામાં આવ્યો છે. આ વધારા બાદ દિલ્હીમાં ATFનો ભાવ રૂ. 137.12થી વધીને રૂ. 138.50 પ્રતિ લિટર થયો છે. વિમાન ઇંધણના ભાવમાં સતત ચોથા મહિને વધારો નોંધાયો છે. આ પહેલાં 1 ઓક્ટોબરે પ્રતિ લિટર રૂ. 16, સપ્ટેમ્બરમાં રૂ. 6.28 અને ઓગસ્ટમાં રૂ. 5નો વધારો કરવામાં આવ્યો હતો.
વિમાન ઇંધણ ઉપરાંત 19 કિલોગ્રામના કોમર્શિયલ LPG સિલિન્ડરના ભાવમાં પણ રૂ. 10નો વધારો થયો છે. જોકે, આ વધારો સીધો એરલાઇન્સના ઇંધણ ખર્ચ સાથે સંબંધિત નથી. ATFના ભાવમાં સતત થઈ રહેલા વધારાને કારણે એરલાઇન્સના સંચાલન ખર્ચ પર દબાણ વધી રહ્યું છે. એક એરલાઇનના કુલ ઓપરેટિંગ ખર્ચમાં વિમાન ઇંધણનો હિસ્સો આશરે 40 ટકા સુધીનો હોય છે. તેથી ઇંધણ મોંઘું થવાથી કંપનીઓના ખર્ચમાં વધારો થાય છે.
નવા નિયમો અને ઇંધણના વધતા ભાવને કારણે ભવિષ્યમાં હવાઈ મુસાફરી મોંઘી થવાની શક્યતા અંગે ચર્ચા થઈ રહી છે. જોકે, ટિકિટના ભાવમાં કેટલો વધારો થશે તે નક્કી નથી. એરલાઇન્સ ભાડાં નક્કી કરતી વખતે ઇંધણના ભાવ ઉપરાંત મુસાફરોની માંગ, સીટની ઉપલબ્ધતા, સ્પર્ધા અને મુસાફરીની મોસમ જેવા પરિબળો પણ ધ્યાનમાં લે છે. આથી દરેક રૂટ અને દરેક ફ્લાઇટમાં ભાડાંનો ફેરફાર અલગ હોઈ શકે છે.
મુસાફરો માટે નવા નિયમોની અસર એ રહેશે કે ટિકિટના ભાવ નક્કી કરવામાં એરલાઇન્સની સ્વતંત્રતા યથાવત રહેશે, પરંતુ ભાડાં અને અન્ય ચાર્જ અંગેની માહિતી વધુ સ્પષ્ટ રીતે આપવી પડશે. સામાન્ય સંજોગોમાં સરકાર ભાડાં નક્કી નહીં કરે, પરંતુ અસાધારણ પરિસ્થિતિમાં જાહેર હિત માટે હસ્તક્ષેપ કરવાની સત્તા તેની પાસે રહેશે.
