ઓક્ટોબર 2026માં દેશના ગુડ્સ એન્ડ સર્વિસ ટેક્સ (GST) કલેક્શનમાં નોંધપાત્ર ઉછાળો જોવા મળ્યો છે. આ મહિના દરમિયાન કુલ ગ્રોસ GST કલેક્શન વધીને 2,31,290 કરોડ એટલે કે 2.31 લાખ કરોડથી વધુ થયું છે. ગયા વર્ષે ઓક્ટોબરમાં આ આંકડો 1,88,125 કરોડ હતો. આમ, વાર્ષિક ધોરણે GST આવકમાં 22.9 ટકાનો વધારો નોંધાયો છે. જુલાઈ 2017માં GST વ્યવસ્થા લાગુ થયા બાદ આ બીજી સૌથી મોટી માસિક આવક હોવાનું કહેવાય છે. જોકે, જૂના કમ્પેન્સેશન સેસને સમાયોજિત કરવાની પદ્ધતિને ધ્યાનમાં રાખીને આ રેકોર્ડની ગણતરી કરવામાં આવી છે.
ઓક્ટોબરના કલેક્શનમાં આયાત સંબંધિત GST આવકનો ફાળો ખાસ નોંધપાત્ર રહ્યો છે. આયાતમાંથી મળતી આવક ગયા વર્ષના ઓક્ટોબરની સરખામણીએ 42.2 ટકા વધીને 72,246 કરોડ થઈ છે. ગયા વર્ષે આ જ સમયગાળામાં આયાતમાંથી 50,796 કરોડની આવક થઈ હતી. બીજી તરફ, દેશની અંદર થતી આર્થિક પ્રવૃત્તિઓ અને વેચાણમાંથી મળતી GST આવકમાં પણ 15.8 ટકાનો વધારો થયો છે અને તે વધીને 1,59,044 કરોડ થઈ છે. કુલ ગ્રોસ GST કલેક્શનમાં સ્થાનિક વ્યવહારોનો હિસ્સો આશરે 69 ટકા રહ્યો છે, જ્યારે આયાતનો હિસ્સો લગભગ 31 ટકા છે. આ આંકડા દર્શાવે છે કે સ્થાનિક આવકમાં થયેલા વધારાની સરખામણીએ આયાતમાંથી મળતી આવકમાં વૃદ્ધિ લગભગ ત્રણ ગણી રહી છે.
વેપારીઓ અને નિકાસકારોને આપવામાં આવેલા GST રિફંડ બાદ પણ સરકારની ચોખ્ખી આવક 2 લાખ કરોડથી વધુ રહી છે. ઓક્ટોબરમાં નેટ GST કલેક્શન 2,03,356 કરોડ નોંધાયું છે, જે ગયા વર્ષે ઓક્ટોબરમાં 1,61,900 કરોડ હતું. આમ, નેટ GST આવકમાં વાર્ષિક ધોરણે 25.6 ટકાનો વધારો થયો છે. આ મહિના દરમિયાન કુલ 27,934 કરોડના GST રિફંડ આપવામાં આવ્યા હતા, જ્યારે ગયા વર્ષના સમાન સમયગાળામાં 26,225 કરોડના રિફંડ અપાયા હતા. એટલે કે રિફંડની રકમમાં 6.5 ટકાનો વધારો થયો છે. ગ્રોસ GST કલેક્શનની સરખામણીએ નેટ કલેક્શનમાં વધુ વૃદ્ધિ નોંધાવાનું એક કારણ રિફંડની રકમમાં પ્રમાણમાં ઓછો વધારો પણ છે.
રાજ્યવાર આંકડાઓમાં ગુજરાતે પણ નોંધપાત્ર વૃદ્ધિ નોંધાવી છે. ઓક્ટોબર 2026 દરમિયાન ગુજરાતનું સ્થાનિક GST કલેક્શન 13,516 કરોડ રહ્યું છે, જે ગયા વર્ષના ઓક્ટોબરની સરખામણીએ 16 ટકા વધુ છે. દેશના રાજ્યોમાં સૌથી વધુ સ્થાનિક GST કલેક્શન મહારાષ્ટ્રમાં નોંધાયું છે. મહારાષ્ટ્રે આ મહિના દરમિયાન 35,150 કરોડની આવક મેળવી છે, જે વાર્ષિક ધોરણે 13 ટકાનો વધારો દર્શાવે છે. કર્ણાટકમાં સ્થાનિક GST કલેક્શન 15,922 કરોડ રહ્યું છે અને તેમાં 18 ટકાની વૃદ્ધિ નોંધાઈ છે. આ આંકડાઓમાં ગુજરાત સહિતના મોટા રાજ્યોમાં કરવેરાની આવકમાં થયેલો વધારો સ્પષ્ટ જોવા મળે છે.
ચાલુ નાણાકીય વર્ષના પ્રથમ સાત મહિનામાં પણ GST કલેક્શનમાં વૃદ્ધિનો પ્રવાહ જળવાઈ રહ્યો છે. એપ્રિલથી ઓક્ટોબર 2026 દરમિયાન દેશનું કુલ ગ્રોસ GST કલેક્શન 14,77,569 કરોડ એટલે કે આશરે 14.78 લાખ કરોડ નોંધાયું છે. ગયા નાણાકીય વર્ષના સમાન સમયગાળામાં આ આંકડો 13,05,213 કરોડ હતો. આમ, પ્રથમ સાત મહિનામાં કુલ GST આવકમાં 13.2 ટકાનો વધારો થયો છે. આ સમયગાળા દરમિયાન નેટ GST કલેક્શન પણ 12.6 ટકા વધીને 12,69,486 કરોડ થયું છે.
ખાસ નોંધનીય બાબત એ છે કે સતત ચાર મહિનાથી દેશનું માસિક GST કલેક્શન 2 લાખ કરોડની સપાટીથી ઉપર રહ્યું છે. ઓક્ટોબરના આંકડાઓમાં તહેવારોની મોસમ દરમિયાન થયેલી ખરીદી, સ્થાનિક બજારમાં વધેલી લેવડદેવડ અને આયાત સંબંધિત પ્રવૃત્તિઓમાં આવેલી તેજીનો પ્રભાવ જોવા મળે છે. જોકે, GST કલેક્શનમાં થયેલો વધારો જ સમગ્ર અર્થતંત્રની સ્થિતિનો એકમાત્ર માપદંડ બની શકતો નથી. આ વખતે આયાતમાંથી મળતી આવકમાં નોંધાયેલા મોટા વધારાએ પણ કુલ કલેક્શનને ઊંચું લઈ જવામાં મહત્ત્વનો ફાળો આપ્યો છે. તેથી સ્થાનિક વપરાશ, ઉત્પાદન, વેપાર અને આયાતના આંકડાઓને સાથે રાખીને જ અર્થતંત્રની સ્થિતિનું મૂલ્યાંકન કરવું જરૂરી છે.
