અજાણી માછલી ખાવાની ભૂલ ન કરતા
નેપાળમાં આવેલા વિનાશક પૂર બાદ બિહારની ગંડક નદીમાં સામાન્ય કરતાં ઘણી મોટી માછલીઓ જોવા મળતાં સ્થાનિકોમાં ઉત્સુકતા સાથે ચિંતા પણ વધી છે. ગોપાલગંજ સહિત નદીકાંઠાના વિસ્તારોમાં માછીમારોની જાળમાં અસામાન્ય કદની માછલીઓ ફસાઈ રહી હોવાના અહેવાલો સામે આવ્યા છે. સોશિયલ મીડિયા પર આ માછલીઓને લઈને અનેક પ્રકારના દાવા થઈ રહ્યા છે, પરંતુ માત્ર વાયરલ વીડિયો કે સ્થાનિક ઓળખના આધારે તેમની પ્રજાતિ નક્કી કરી શકાય નહીં. નિષ્ણાતો દ્વારા વૈજ્ઞાનિક તપાસ કર્યા બાદ જ માછલી કઈ પ્રજાતિની છે તે સ્પષ્ટ થઈ શકે છે.
પૂરના પાણી સાથે મોટી માછલીઓ ગંડક નદીમાં આવી હોવાના અહેવાલો બાદ સ્થાનિક લોકોમાં તેને જોવા માટે પણ ભારે ઉત્સુકતા જોવા મળી રહી છે. મંગલપુર પુલની આસપાસ માછીમારો નદીમાં જાળ નાખીને માછલીઓ પકડી રહ્યા છે. સ્થાનિકોના જણાવ્યા મુજબ છેલ્લા કેટલાક દિવસોમાં જાળમાં સામાન્ય કદ કરતાં ઘણી મોટી માછલીઓ ફસાઈ છે. આ માછલીઓમાંથી કેટલીક બજારો સુધી પહોંચવા લાગી હોવાના અહેવાલો પણ સામે આવ્યા છે, જેના કારણે મામલો વધુ ગંભીર બન્યો છે.
મોટી માછલીઓ જોવા મળતાં લોકોમાં તેને લઈને અનેક સવાલો ઊભા થયા છે. સોશિયલ મીડિયા પર કેટલીક પોસ્ટમાં આ માછલીઓને માનવો માટે જોખમી ગણાવવામાં આવી રહી છે. જોકે, આવી વાતોની પુષ્ટિ હાલમાં થઈ નથી. કોઈ માછલીનું કદ મોટું હોય એટલે તે ખતરનાક હોય તે જરૂરી નથી. બીજી તરફ, તે કઈ પ્રજાતિની છે તેની માહિતી ન હોય ત્યારે તેને ખાવા માટે સુરક્ષિત માનવી પણ યોગ્ય નથી.આ સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને બિહારના ડેરી, મત્સ્યઉદ્યોગ અને પશુ સંસાધન વિભાગના મત્સ્યઉદ્યોગ વિભાગે લોકોને ખાસ સાવચેતી રાખવાની સલાહ આપી છે. વહીવટીતંત્રે પૂર દરમિયાન પકડાયેલી અજાણી અથવા અસામાન્ય દેખાતી માછલીઓનો ઉપયોગ ખોરાક તરીકે ન કરવા જણાવ્યું છે. ખાસ કરીને એવી માછલીઓથી દૂર રહેવાની સલાહ આપવામાં આવી છે જેની પ્રજાતિ, રહેઠાણ અને આરોગ્યની સ્થિતિ અંગે કોઈ ચોક્કસ માહિતી ઉપલબ્ધ ન હોય.
પૂરના પાણીમાં અનેક પ્રકારના દૂષિત પદાર્થો ભળી જતા હોય છે. પાણી ગંદા ગટર, કચરો, મૃત પ્રાણીઓ અને અન્ય દૂષણોના સંપર્કમાં આવી શકે છે. આવી પરિસ્થિતિમાં પૂરનું પાણી જ્યાંથી પસાર થાય છે ત્યાં રહેલા જળચર પ્રાણીઓ પણ વિવિધ દૂષકોના સંપર્કમાં આવી શકે છે. તેના કારણે માછલીઓમાં બેક્ટેરિયા, વાયરસ અથવા ફૂગથી દૂષણનું જોખમ વધી શકે છે.એટલે પૂર દરમિયાન પકડાયેલી દરેક માછલી ખાવા માટે સુરક્ષિત હશે એવું માનવું જોખમી બની શકે છે. ખાસ કરીને જે માછલી સ્થાનિક લોકો માટે અજાણી હોય અથવા સામાન્ય રીતે આ વિસ્તારમાં જોવા મળતી ન હોય તેની બાબતમાં વધારે સાવચેતી રાખવી જરૂરી છે. માછલીની યોગ્ય ઓળખ અને ખાદ્ય સુરક્ષા અંગે નિષ્ણાતોની તપાસ વગર માત્ર દેખાવ કે કદના આધારે નિર્ણય ન લેવો જોઈએ.
ગંડક નદીના કિનારે મોટી માછલીઓ પકડાવાની સાથે સ્થાનિક બજારોમાં પણ તેની ચર્ચા વધી છે. કેટલીક જગ્યાએ આ માછલીઓને જોવા માટે લોકો એકઠા થઈ રહ્યા હોવાનું જણાવવામાં આવી રહ્યું છે. જો આવી માછલીઓનું વેચાણ શરૂ થાય અને લોકો તેને સામાન્ય માછલી સમજીને ખરીદે તો ખાદ્ય સુરક્ષાનો પ્રશ્ન ઊભો થઈ શકે છે. તેથી વહીવટીતંત્રે અજાણી અને અસામાન્ય માછલીઓની ખરીદી, વેચાણ અને વપરાશથી દૂર રહેવાની સલાહ આપી છે.આ સમગ્ર ઘટનાનું એક મહત્વનું પાસું એ પણ છે કે માછલીઓ ખરેખર નેપાળમાંથી પૂરના પાણી સાથે જ આવી છે કે અન્ય કોઈ કારણસર ગંડકમાં પહોંચી છે, તે અંગે વૈજ્ઞાનિક તપાસ જરૂરી છે. હાલ સોશિયલ મીડિયા પર ફરતા વીડિયો અને સ્થાનિક દાવાઓને આધારે કોઈ ચોક્કસ નિષ્કર્ષ પર પહોંચવું યોગ્ય નથી. માછલીની પ્રજાતિ, તેનું મૂળ અને તેની ખાદ્ય સુરક્ષા અંગે સંબંધિત નિષ્ણાતો તપાસ કરે ત્યાર બાદ જ સ્પષ્ટ માહિતી મળી શકે છે.
પૂરની સ્થિતિમાં નદીમાં જવું પણ જોખમી છે. ગંડક નદીમાં પાણીનો પ્રવાહ તેજ હોય ત્યારે માછલીઓ પકડવા માટે લોકો નદીમાં ઉતરે તો ડૂબી જવાની કે પ્રવાહમાં તણાઈ જવાની શક્યતા રહે છે. તેથી મોટી માછલીઓ પકડવાની ઉત્સુકતામાં જીવ જોખમમાં ન મૂકવાની પણ જરૂર છે.વહીવટીતંત્રની હાલની ચિંતા માછલી ખરેખર કેટલી મોટી છે અથવા કઈ પ્રજાતિની છે તેના કરતાં લોકોની સલામતી અને ખાદ્ય સુરક્ષા અંગે વધારે છે. જ્યાં સુધી તેની ઓળખ અને સલામતી અંગે નિષ્ણાતો તરફથી સ્પષ્ટતા ન થાય ત્યાં સુધી આવી માછલીઓનો ખોરાક તરીકે ઉપયોગ ન કરવો વધુ યોગ્ય છે.
નેપાળના ભારે પૂર બાદ ગંડક નદીમાં આવેલા પાણી અને તેની સાથે વહેતી વિવિધ વસ્તુઓની અસર હવે બિહારના નદીકાંઠાના વિસ્તારોમાં જોવા મળી રહી છે. મોટી માછલીઓનું દેખાવું લોકો માટે આશ્ચર્યની બાબત બની શકે છે, પરંતુ તેને લઈને અફવાઓ ફેલાવવાને બદલે સત્તાવાર માહિતીની રાહ જોવી જરૂરી છે. ખાસ કરીને સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થતા દાવાઓને સાચા માનીને કોઈ નિર્ણય ન લેવો જોઈએ.હાલ માટે માછીમારો અને સ્થાનિક લોકોને પૂરનું પાણી, નદીનો ઝડપી પ્રવાહ અને અજાણી માછલીઓત્રણેય બાબતોમાં સાવચેતી રાખવાની જરૂર છે. માછલીની પ્રજાતિ અને તેની સુરક્ષા અંગે તપાસ પૂર્ણ ન થાય ત્યાં સુધી તેને પકડવી, વેચવી કે ખાવી ટાળવી એ જ સૌથી સુરક્ષિત રસ્તો છે.
