DGCAના નામે કથિત નકલી NOC રજૂ કરવાનો ગંભીર આરોપ
ભારતમાં ડ્રોન ઉદ્યોગ સાથે જોડાયેલી સંસ્થા ડ્રોન ફેડરેશન ઓફ ઇન્ડિયા (DFI) સામે કાનૂની મુશ્કેલીઓ વધી રહી છે. કોર્પોરેટ અફેર્સ મંત્રાલય એટલે કે MCA દ્વારા કરવામાં આવેલી તપાસમાં સંસ્થાના કામકાજને લઈને ગંભીર સવાલો ઊભા થયા હોવાનું સામે આવ્યું છે. સૌથી ગંભીર આરોપ એ છે કે સંસ્થાએ પોતાનું નામ બદલવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન ડિરેક્ટોરેટ જનરલ ઓફ સિવિલ એવિએશન (DGCA)ના નામે કથિત રીતે નકલી અનાપત્તિ પ્રમાણપત્ર એટલે કે NOC રજૂ કર્યું હતું. તપાસમાં આ દસ્તાવેજ અસલી ન હોવાનું સામે આવતા હવે મામલાએ કાનૂની સ્વરૂપ ધારણ કર્યું છે.
મામલાની તપાસ દરમિયાન કોર્પોરેટ અફેર્સ મંત્રાલયના સહાયક નિર્દેશક અલ્તાફ એમ. શેખે કથિત નકલી દસ્તાવેજના મામલે DFIના ત્રણ ડિરેક્ટરો અને કંપની સેક્રેટરી અનૂપ કુમાર પાંડે સામે કંપની અધિનિયમ,2013ની સંબંધિત જોગવાઈઓ હેઠળ કાર્યવાહી કરવાની ભલામણ કરી હોવાનું અહેવાલમાં જણાવાયું છે. તપાસ રિપોર્ટ સામે આવ્યા બાદ હવે પ્રશ્ન ઊભો થયો છે કે આ દસ્તાવેજ કેવી રીતે તૈયાર થયો અને તેને સરકારી પ્રક્રિયામાં કેવી રીતે રજૂ કરવામાં આવ્યો.આ સમગ્ર વિવાદની શરૂઆત સંસ્થાના નામમાં ફેરફારની અરજીથી થઈ હતી. અગાઉ સંસ્થા “Drone Federation India” તરીકે નોંધાયેલી હતી અને બાદમાં તેનું નામ બદલીને “Drone Federation of India” રાખવા માટે અરજી કરવામાં આવી હતી.
અહેવાલ મુજબ, સૂચિત નવા નામને લઈને વાંધો ઉઠાવવામાં આવ્યો હતો કારણ કે નામ પરથી સરકારી સંરક્ષણ અથવા સરકાર સાથે સત્તાવાર જોડાણ હોવાનો સંકેત મળવાની શક્યતા દર્શાવવામાં આવી હતી. તેમજ નામ બદલવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન જરૂરી મંજૂરી મેળવવા માટે DFI તરફથી DGCAના નામે એક NOC રજૂ કરવામાં આવ્યું હોવાનું જણાવાયું છે. આ દસ્તાવેજમાં એવો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે તેને DGCA તરફથી મંજૂરી મળી છે. પરંતુ કોર્પોરેટ અફેર્સ મંત્રાલયની તપાસમાં આ દસ્તાવેજની સત્યતા અંગે ગંભીર શંકા ઊભી થઈ અને તપાસ આગળ વધતાં NOC કથિત રીતે નકલી હોવાનું સામે આવ્યું.તપાસ રિપોર્ટ અનુસાર, DGCAએ MCAને સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે આવું NOC તેમના દ્વારા જારી કરવામાં આવ્યું નહોતું. વધુ તપાસમાં દસ્તાવેજમાં દર્શાવવામાં આવેલ ફાઇલ નંબર પણ DGCAના સત્તાવાર રેકોર્ડમાં ઉપલબ્ધ નહોતો.
આ ઉપરાંત NOC પર જે અધિકારીના હસ્તાક્ષર દર્શાવવામાં આવ્યા હતા, તે અધિકારી દસ્તાવેજમાં દર્શાવેલી તારીખ પહેલાં જ નિવૃત્ત થઈ ચૂક્યા હોવાનું પણ તપાસમાં સામે આવ્યું હોવાનું અહેવાલમાં જણાવાયું છે. આ તમામ મુદ્દાઓને કારણે દસ્તાવેજની વિશ્વસનીયતા પર ગંભીર સવાલો ઊભા થયા હતા.મામલો માત્ર કથિત નકલી NOC સુધી જ સીમિત નથી. તપાસ રિપોર્ટમાં અન્ય એક કથિત અનિયમિતતાનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. એક સ્પષ્ટીકરણ પત્ર પર કરવામાં આવેલા ડિરેક્ટરના હસ્તાક્ષર અંગે પણ તપાસમાં પ્રશ્નો ઊભા થયા હતા. રિપોર્ટના નિષ્કર્ષ મુજબ આ હસ્તાક્ષર કથિત રીતે અન્ય એક બોર્ડ ઠરાવમાંથી નકલ કરવામાં આવ્યા હોવાની શંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી. આ મુદ્દે કંપની અધિનિયમની કલમ 158 હેઠળ ફોજદારી જવાબદારી સંબંધિત રિપોર્ટ પણ નોંધવામાં આવ્યો હોવાનું જણાવાયું છે.
આ કેસમાં કોર્પોરેટ અફેર્સ મંત્રાલયના ડેપ્યુટી રજિસ્ટ્રાર દ્વારા વધુ એક કાનૂની કાર્યવાહી પણ હાથ ધરવામાં આવી છે. મુકદ્દમા નંબર 578/2026 હેઠળ DFI અને તેના ડિરેક્ટરો પ્રવીણ વિનોદ પ્રજાપતિ, રાહત કુલશ્રેષ્ઠ અને વિપુલ સિંહ સામે કાર્યવાહી ચાલી રહી હોવાનું અહેવાલમાં જણાવાયું છે. MCAની આગળની કાર્યવાહી સંબંધિત પત્રવ્યવહારમાં કંપનીઓના રજિસ્ટ્રારને તપાસ રિપોર્ટના ભાગ B અને Cમાં દર્શાવવામાં આવેલા મુદ્દાઓ પર આગળ વધવા માટે સૂચના આપવામાં આવી હોવાનું પણ સામે આવ્યું છે.જોકે, તપાસના તમામ પાસાઓ પર સમાન રીતે કાર્યવાહી થઈ કે નહીં તેને લઈને પણ સવાલો ઊભા થયા છે. ફરિયાદમાં એવો આરોપ કરવામાં આવ્યો છે કે તપાસ રિપોર્ટના ભાગ Aમાં નોંધાયેલા કેટલાક નિષ્કર્ષો પર અધિકારીઓએ યોગ્ય કાર્યવાહી કરી નહોતી. આ ફરિયાદમાં સંભવિત ભ્રષ્ટાચારના આરોપો પણ લગાવવામાં આવ્યા છે. જોકે, આવા આરોપોની હજુ સુધી સત્તાવાર પુષ્ટિ થઈ નથી અને સમગ્ર મામલાની વધુ તપાસ ચાલી રહી છે.
આ મુદ્દો એવા સમયે સામે આવ્યો છે જ્યારે CBI પણ DGCA સાથે જોડાયેલા ભ્રષ્ટાચારના બે અલગ મામલાઓની તપાસ કરી રહી છે. આ અલગ કેસોમાં ડ્રોન આયાતની મંજૂરી સંબંધિત કથિત લાંચના આરોપોની તપાસ કરવામાં આવી રહી છે. અહેવાલમાં પૂર્વ ફ્લાઇંગ ટ્રેનિંગ ડિરેક્ટર કેપ્ટન અનિલ ગિલ અને વર્તમાન ડેપ્યુટી ડિરેક્ટર જનરલ મુદાવથ દેવુલા સહિતના નામોનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે.અહીં મહત્વપૂર્ણ બાબત એ છે કે આ અલગ CBI કેસોને DFI વિરુદ્ધના કથિત નકલી NOCના મામલા સાથે સીધા જોડવામાં આવ્યા નથી. અહેવાલમાં પણ સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે કે આ અલગ તપાસોમાં DFI અથવા તેના ડિરેક્ટરોની ભૂલ સાબિત થઈ હોવાનું માનવું યોગ્ય નથી. CBIના અલગ કેસો અને DFIના દસ્તાવેજ સંબંધિત તપાસના મુદ્દાઓ અલગ પ્રક્રિયા હેઠળ ચાલી રહ્યા છે.મામલો હવે સેન્ટ્રલ વિજિલન્સ કમિશન એટલે કે CVC સુધી પણ પહોંચ્યો હોવાનું અગાઉના અહેવાલોમાં સામે આવ્યું હતું.
CVC સમક્ષ નોંધાયેલી ફરિયાદમાં DGCA, નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રાલય અને MCAના કેટલાક અધિકારીઓ સામે નિયમોની અવગણના અને સંભવિત મિલીભગતના આરોપો લગાવવામાં આવ્યા હતા. જોકે, આ આરોપોની પણ તપાસ ચાલી રહી છે અને અંતિમ નિર્ણય આવવાનો બાકી છે.આ ગંભીર આરોપો સામે DFIએ પોતાનો પક્ષ પણ રજૂ કર્યો છે. સંસ્થાના અધ્યક્ષ સ્મિત શાહે જણાવ્યું છે કે મામલો હાલમાં કોર્ટમાં વિચારાધીન છે અને તેમણે કોઈપણ પ્રકારની ગેરરીતિના આરોપોને સ્પષ્ટપણે નકારી કાઢ્યા છે. એટલે કે, એક તરફ તપાસ રિપોર્ટમાં કથિત નકલી દસ્તાવેજ અને અન્ય અનિયમિતતાઓ અંગે ગંભીર પ્રશ્નો ઊભા કરવામાં આવ્યા છે, જ્યારે બીજી તરફ DFIએ આ આરોપોને સ્વીકાર્યા નથી અને મામલો ન્યાયિક પ્રક્રિયા હેઠળ હોવાનું જણાવ્યું છે.
ભારતમાં ઝડપથી વિકસતા ડ્રોન ક્ષેત્ર માટે આ કેસ ખાસ મહત્વનો બની શકે છે. ડ્રોન ઉદ્યોગમાં નિયમન, સરકારી મંજૂરીઓ અને દસ્તાવેજોની વિશ્વસનીયતા અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. આવી સ્થિતિમાં DGCA જેવી મહત્વપૂર્ણ સરકારી સંસ્થાના નામે કથિત રીતે નકલી NOC રજૂ કરવાનો આરોપ સામે આવે તો સમગ્ર નિયમનકારી વ્યવસ્થા પર પણ પ્રશ્નો ઊભા થાય છે.હાલ DFI સામેની કાર્યવાહી અને તપાસ ચાલુ છે. તપાસ એજન્સીઓ તથા કોર્પોરેટ અફેર્સ મંત્રાલય આગામી સમયમાં કયા પગલાં લે છે તેના પર સૌની નજર રહેશે. કોર્ટમાં ચાલી રહેલી કાર્યવાહી બાદ જ આ ગંભીર આરોપો અંગે અંતિમ કાનૂની સ્થિતિ વધુ સ્પષ્ટ થશે.હાલ માટે એટલું ચોક્કસ છે કે DGCAના નામે કથિત નકલી NOC રજૂ કરવાનો આરોપ અને MCAની તપાસ બાદ ડ્રોન ફેડરેશન ઓફ ઇન્ડિયાની કાનૂની મુશ્કેલીઓ વધી ગઈ છે. જોકે, DFIએ ગેરરીતિના આરોપો નકારી કાઢ્યા છે અને મામલો હાલ ન્યાયિક પ્રક્રિયા હેઠળ છે.
