ભારતીય ચલણ વ્યવસ્થામાં ટૂંક સમયમાં જ એક ઐતિહાસિક બદલાવ થવા જઈ રહ્યો છે. સત્તાવાર સૂત્રો પાસેથી મળતી માહિતી અનુસાર, કેન્દ્રીય બેંક આરબીઆઈ દેશમાં પોલિમર એટલે કે પ્લાસ્ટિક બેંક નોટોનો એક મોટો પાયલોટ પ્રોજેક્ટ શરૂ કરવા જઈ રહી છે. આ પ્રાયોગિક પ્રોજેક્ટની સફળતાની ચકાસણી કર્યા બાદ જ દેશભરમાં મોટા પાયે આ પ્લાસ્ટિકની નોટો સત્તાવાર રીતે ચલણમાં મૂકવામાં આવશે.
વર્ષ 2027 થી આખા દેશમાં પ્લાસ્ટિક કરન્સીની શક્યતા
આ નવી સિસ્ટમ લાગુ કરવા માટેની પ્રક્રિયા તેજ ગતિએ આગળ વધી રહી છે:
- આવતા વર્ષથી સંપૂર્ણ વિતરણ: એવી મજબૂત શક્યતા છે કે દેશમાં પ્લાસ્ટિકની નોટોનું સંપૂર્ણ વિતરણ વર્ષ 2027 થી શરૂ થઈ શકે છે, એટલે કે આગામી વર્ષથી જ આ નોટો બજારમાં ફરતી થઈ જશે.
- શરૂઆતમાં 10 અને 20 રૂપિયાની નોટો: સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, પ્રારંભિક તબક્કામાં આ પ્રાયોગિક પ્રોજેક્ટ હેઠળ માત્ર 10 રૂપિયા અને 20 રૂપિયાની જ પોલિમર નોટો બહાર પાડવામાં આવશે. ત્યારબાદ સ્થિતિની સમીક્ષા કરીને અન્ય મૂલ્યની નોટો માટે નિર્ણય લેવાશે.
પ્લાસ્ટિક નોટોના ફાયદા અને સુરક્ષા ફીચર્સ
આ આધુનિક કરન્સી સામાન્ય કાગળની નોટો કરતાં ઘણી રીતે વધુ સુરક્ષિત અને ટકાઉ સાબિત થશે:
- નકલી નોટો પર રોક: આ પ્લાસ્ટિક નોટોમાં અત્યંત એડવાન્સ સુરક્ષા ફીચર્સ સામેલ કરવામાં આવશે, જેનાથી બજારમાં ફરતી નકલી નોટોના દૂષણ પર લગામ લાગશે.
- લાંબુ આયુષ્ય: કાગળની નોટોની સરખામણીમાં આ પોલિમર નોટોનું આયુષ્ય ઘણું વધારે હોય છે. તે ઝડપથી ફાટતી પણ નથી અને લાંબો સમય ચાલે છે.
કાગળની જૂની નોટોનું શું થશે?
લોકોમાં કોઈ અસમંજસ કે ભય ઊભો ન થાય તે માટે સ્ત્રોતો દ્વારા એક મહત્વની સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી છે. પ્લાસ્ટિકની નોટો આવવાનો અર્થ એ બિલકુલ નથી કે કાગળની જૂની નોટો બંધ થઈ જશે. બજારમાં અગાઉથી ચાલતી કાગળની તમામ નોટો સંપૂર્ણપણે કાયદેસર રહેશે અને ચલણમાં ચાલુ જ રહેશે. પ્લાસ્ટિકની કરન્સી માત્ર એક વધારાના વિકલ્પ તરીકે સિસ્ટમમાં ઉમેરવામાં આવશે.
ગ્લોબલ ટેન્ડર જાહેર: 18 ઓગસ્ટ સુધીનો સમય
આ યોજનાને જમીની સ્તરે ઉતારવા માટે રિઝર્વ બેંકે વૈશ્વિક સ્તરે પ્રક્રિયા શરૂ કરી દીધી છે:
- મટીરિયલ માટે બિડિંગ: આરબીઆઈની નોટ મુદ્રણ શાખા દ્વારા પ્લાસ્ટિક નોટ બનાવવા માટેના બેઝ મટીરિયલ (પોલિમર સબસ્ટ્રેટ સીટ્સ) માટે એક ગ્લોબલ ટેન્ડર જાહેર કરવામાં આવ્યું છે.
- છેલ્લી તારીખ: આ આંતરરાષ્ટ્રીય ટેન્ડર હેઠળ બોલી જમા કરવાની છેલ્લી તારીખ 18 ઓગસ્ટ નક્કી કરવામાં આવી છે.
