નેશનલ હાઈવે પર ટોલ વસૂલાતને લઈને મોટી કાર્યવાહી સામે આવી છે. એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટ (ED)એ બુધવારે, 2 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ NHAIના વિવિધ ટોલ પ્લાઝા સાથે જોડાયેલા કથિત ટોલ ફ્રોડ અને મની લોન્ડરિંગ કેસમાં દેશભરમાં 14 સ્થળે સર્ચ ઓપરેશન હાથ ધર્યું છે. EDની લખનૌ ઝોનલ ઓફિસની ટીમોએ ઉત્તર પ્રદેશ, રાજસ્થાન, મહારાષ્ટ્ર, જમ્મુ-કાશ્મીર, મધ્ય પ્રદેશ, દિલ્હી-NCR અને પશ્ચિમ બંગાળના કોલકાતામાં આ કાર્યવાહી કરી છે. આ સર્ચ Prevention of Money Laundering Act (PMLA), 2002ની કલમ 17 હેઠળ કરવામાં આવી છે.
ટોલ વસૂલાતમાં કેવી રીતે થતો હતો કથિત ખેલ?
તપાસમાં સામે આવેલા આરોપ મુજબ, કેટલાક ટોલ પ્લાઝા પર અધિકૃત સિસ્ટમની જગ્યાએ અનધિકૃત સોફ્ટવેર એપ્લિકેશનનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. આ સોફ્ટવેરની મદદથી કથિત રીતે ટોલની રસીદો જનરેટ કરવામાં આવતી હતી અને વસૂલવામાં આવેલા પૈસાનો એક હિસ્સો NHAIની સત્તાવાર એકાઉન્ટિંગ સિસ્ટમની બહાર વાળવામાં આવતો હતો. EDના જણાવ્યા પ્રમાણે ફોરેન્સિક તપાસ અને NHAIના રેકોર્ડમાં પણ આવા અનધિકૃત સોફ્ટવેરના ઉપયોગની પુષ્ટિ થઈ હોવાના તારણો મળ્યા છે. જોકે, સમગ્ર મામલો હજુ તપાસ હેઠળ છે.
14 સ્થળે દરોડા પાછળ શું શોધી રહી છે ED?
EDની કાર્યવાહીનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય માત્ર દસ્તાવેજો મેળવવાનો નથી. તપાસ એજન્સી ડિજિટલ ડિવાઇસ, કમ્પ્યુટર સિસ્ટમ, સોફ્ટવેર સંબંધિત પુરાવા અને નાણાકીય દસ્તાવેજો એકત્ર કરી રહી છે. આ ઉપરાંત કથિત ગેરકાયદે વસૂલાતનો લાભ કોને મળ્યો, પૈસા ક્યાં ગયા અને સમગ્ર સિસ્ટમમાં કોણ-કોણ સામેલ હતું તેની કડી શોધવાનો પ્રયાસ પણ થઈ રહ્યો છે. એજન્સી કથિત ગુનામાંથી ઊભી થયેલી રકમ એટલે કે ‘proceeds of crime’ને પણ ટ્રેસ કરી રહી છે.
કયા રાજ્યોમાં કાર્યવાહી?
EDએ 14 જગ્યાએ કરેલી કાર્યવાહીનો વ્યાપ ઘણો મોટો છે.
- ઉત્તર પ્રદેશ
- રાજસ્થાન
- મહારાષ્ટ્ર
- જમ્મુ-કાશ્મીર
- મધ્ય પ્રદેશ
- દિલ્હી-NCR
- પશ્ચિમ બંગાળનું કોલકાતા
અલગ-અલગ રાજ્યોમાં જોડાયેલા સ્થળો સુધી તપાસ પહોંચતા હવે આ કેસનું નેટવર્ક કેટલું મોટું છે તેના પર નજર છે.
2025ની FIRથી શરૂ થઈ હતી તપાસ
આ તપાસની શરૂઆત 22 જાન્યુઆરી 2025ના રોજ નોંધાયેલી FIR નંબર 17થી થઈ હોવાનું EDના અધિકારીઓએ જણાવ્યું છે. ત્યારબાદ 19 મે 2025ના રોજ ECIR/ASZO/04/2025 નોંધવામાં આવ્યો હતો. આ કેસમાં પોલીસ FIRમાં ટોલ વસૂલાત સાથે જોડાયેલી કથિત ગેરરીતિઓ અને પૈસાની હેરાફેરી અંગેના આરોપો છે. EDએ આ કેસને PMLA હેઠળ મની લોન્ડરિંગના એંગલથી તપાસવાનું શરૂ કર્યું છે.
NHAIના ટોલ પ્લાઝા પર પહેલાથી પણ કાર્યવાહી થઈ ચૂકી છે
ટોલ વસૂલાતમાં ગેરરીતિનો મુદ્દો અગાઉ પણ સામે આવ્યો હતો. માર્ચ 2025માં NHAIએ અનિયમિતતાઓ બદલ 14 યુઝર ફી કલેક્શન એજન્સીઓને બે વર્ષ માટે ડિબાર કરી હતી. આ એજન્સીઓની રૂ.100 કરોડથી વધુની પરફોર્મન્સ સિક્યોરિટી પણ જપ્ત કરવામાં આવી હતી. આ કાર્યવાહી અને હાલની ED તપાસ એક જ કેસ છે એવું માનવું યોગ્ય નથી, પરંતુ બંને ઘટનાઓ ટોલ કલેક્શન સિસ્ટમમાં ગેરરીતિ અંગેની ગંભીરતાને દર્શાવે છે.
હવે આગળ શું થશે?
EDની ટીમો સર્ચ દરમિયાન મળેલા ડિજિટલ અને દસ્તાવેજી પુરાવાની તપાસ કરશે. ત્યારબાદ કથિત નાણાકીય ગેરરીતિમાં સામેલ વ્યક્તિઓ અને સંસ્થાઓની ભૂમિકા નક્કી કરવાનો પ્રયાસ થશે. જો તપાસમાં મની લોન્ડરિંગ અથવા અન્ય ગુનાના પૂરતા પુરાવા મળે છે તો આગળની કાયદાકીય કાર્યવાહી થઈ શકે છે. હાલ કોઈ વ્યક્તિને માત્ર EDની સર્ચ કાર્યવાહીના આધારે દોષિત માનવી યોગ્ય નથી.
આ તપાસમાં સૌથી મોટો સવાલ હવે એ છે કે ટોલની કથિત બનાવટી રસીદો પાછળ માત્ર થોડા લોકોનું નેટવર્ક હતું કે પછી તેની કડી અનેક ટોલ પ્લાઝા અને વધુ મોટા નાણાકીય નેટવર્ક સુધી પહોંચે છે.
