GIFT સિટી હવે માત્ર ભારતની નાણાકીય સેવાઓનું કેન્દ્ર નહીં, પરંતુ વૈશ્વિક રોકાણ માટેનું મોટું પ્રવેશદ્વાર બનવાની દિશામાં આગળ વધી રહી છે. ઇન્ટરનેશનલ ફાઇનાન્શિયલ સર્વિસિસ સેન્ટર્સ ઓથોરિટી (IFSCA)એ વિદેશી બજારોમાં પહેલેથી લિસ્ટેડ એક્સચેન્જ ટ્રેડેડ ફંડ્સ (ETF)ને GIFT IFSCમાં સેકન્ડરી લિસ્ટિંગ આપવાના પ્રસ્તાવ પર કન્સલ્ટેશન પેપર બહાર પાડ્યું છે. આ પ્રસ્તાવથી વિદેશી ETFને ભારતમાં નવું ફંડ ઊભું કર્યા વિના GIFT સિટીના એક્સચેન્જ પર લિસ્ટ કરવાનો રસ્તો સરળ બની શકે છે.
સેકન્ડરી લિસ્ટિંગ એટલે શું?
સરળ ભાષામાં સમજીએ તો કોઈ ETF પહેલેથી જ ન્યૂયોર્ક, લંડન, ડબલિન કે લક્ઝમબર્ગ જેવા વિદેશી બજારમાં લિસ્ટેડ હોય અને તેને બીજા બજારમાં પણ ટ્રેડિંગ માટે લિસ્ટ કરવામાં આવે, તેને સેકન્ડરી લિસ્ટિંગ કહી શકાય. IFSCAના પ્રસ્તાવ હેઠળ આવા ETFને GIFT સિટીમાં ઇન્ડિયા આઈએનએક્સ અથવા એનએસઈ આઈએફએસસી મારફતે લિસ્ટ કરવાની વ્યવસ્થા બનાવવાનો પ્રયાસ છે. એટલે કે નવું ETF બનાવવાને બદલે પહેલેથી ચાલી રહેલા ETFને જ GIFT સિટીના બજારમાં લાવવાનો રસ્તો તૈયાર થઈ શકે છે.
રોકાણકારો માટે શું બદલાઈ શકે?
આ પ્રસ્તાવ અમલમાં આવે તો ભારતીય અને NRI રોકાણકારોને વૈશ્વિક રોકાણ માટે વધુ વિકલ્પ મળી શકે છે. ખાસ કરીને એવા ETF કે જે અમેરિકન અથવા અન્ય વૈશ્વિક સૂચકાંકો, શેરબજાર કે ચોક્કસ ક્ષેત્રોમાં રોકાણ કરે છે, તેમના યુનિટ્સ GIFT IFSCના માધ્યમથી ડોલરમાં ખરીદવા-વેચવાની તક મળી શકે છે. આ વ્યવસ્થાનો એક મોટો ફાયદો એ છે કે ETFનું ટ્રેક રેકોર્ડ પહેલેથી ઉપલબ્ધ હશે. તેના ઘરેલુ બજારમાં નેટ એસેટ વેલ્યૂ એટલે કે NAVની ગણતરી પણ નિયમિત રીતે થતી હોય છે. તેથી રોકાણકારો માટે સંપૂર્ણપણે નવા અને અજાણ્યા પ્રોડક્ટ કરતાં પહેલેથી ચાલતા ETFને સમજવું સરળ બની શકે છે.
વિદેશી કંપનીઓ માટે પણ સરળ રસ્તો
હાલમાં કોઈ વિદેશી ફંડ મેનેજર GIFT IFSCમાં સંપૂર્ણપણે નવું ETF શરૂ કરવા માગે તો તેના માટે અલગ નિયમનકારી પ્રક્રિયા અને માળખું ઊભું કરવું પડે છે. તેની સરખામણીમાં સેકન્ડરી લિસ્ટિંગ વધુ સરળ અને એક્સચેન્જ આધારિત વિકલ્પ બની શકે છે. હાલના IFSCA ફંડ મેનેજમેન્ટ નિયમો હેઠળ ભારતની બહાર અથવા વિદેશી અધિકારક્ષેત્રમાં પહેલેથી લિસ્ટેડ ETFને GIFT સિટીમાં સેકન્ડરી લિસ્ટિંગની મંજૂરીની જોગવાઈ છે. પ્રસ્તાવનો હેતુ આ વ્યવસ્થાને વધુ સ્પષ્ટ અને સરળ બનાવવાનો છે.
બ્લેકરોક, વેનગાર્ડ અને અમુન્ડી પર નજર
આ પ્રસ્તાવને કારણે વિશ્વની મોટી રોકાણ કંપનીઓ માટે પણ GIFT સિટીનું મહત્વ વધી શકે છે. બ્લેકરોક, વેનગાર્ડ અને અમુન્ડી જેવી કંપનીઓના વૈશ્વિક ETF ભારતીય અને NRI રોકાણકારો સુધી પહોંચાડવાનો રસ્તો સરળ બની શકે છે. મનીકન્ટ્રોલના અહેવાલ અનુસાર, વેનગાર્ડ ઇન્ડિયા આઈએનએક્સ મારફતે સેકન્ડરી લિસ્ટિંગની તક અંગે વિચાર કરી રહ્યું હોવાનું સૂત્રોએ જણાવ્યું છે. બ્લેકરોક પણ GIFT સિટીમાં વેલ્થ એડવાઇઝરી ક્ષેત્રે હાજરી વધારવાના વિકલ્પો તપાસી રહ્યું હોવાનું જણાવાયું છે. જોકે, આ ત્રણેય કંપનીઓ તરફથી આ અંગે હજુ સત્તાવાર જાહેરાત કરવામાં આવી નથી. તેથી આ માહિતીને સૂત્રોના દાવા તરીકે જ જોવી જોઈએ.
GIFT સિટીનું માળખું પહેલેથી તૈયાર
આ પ્રસ્તાવ એવા સમયે આવ્યો છે જ્યારે GIFT IFSCમાં ફંડ મેનેજમેન્ટનું માળખું ઝડપથી વધી રહ્યું છે. IFSCAના જણાવ્યા અનુસાર માર્ચ 2026 સુધી GIFT IFSCમાં 1,147 રજિસ્ટ્રેશન અને ઓથોરાઇઝેશન થયા હતા. IFSCના એક્સચેન્જનું સરેરાશ માસિક ટર્નઓવર નાણાકીય વર્ષ 2025-26ના ચોથા ત્રિમાસિક ગાળામાં 112 અબજ ડોલરથી વધુ રહ્યું હતું. GIFT સિટીમાં ડીએસપી, એડલવાઇઝ, પીપીએફએએસ જેવી કંપનીઓના વૈશ્વિક રોકાણ સાથે જોડાયેલા ફંડ્સ પણ કાર્યરત છે. તાજેતરમાં એનએસઈ આઈએફએસસી પર એમેઝોન, ટેસ્લા અને માઇક્રોસોફ્ટ જેવા અમેરિકન શેરોના અનસ્પોન્સર્ડ ડિપોઝિટરી રિસીપ્ટ્સનું ટ્રેડિંગ પણ શરૂ થયું છે.
હવે સૌથી મોટો સવાલ રોકાણકારોના પ્રતિસાદનો
નિયમનકારી રસ્તો સરળ બનાવવો એક બાબત છે, પરંતુ તેનો વાસ્તવિક ફાયદો ત્યારે જ થશે જ્યારે ભારતીય અને NRI રોકાણકારો આ ETFમાં ખરેખર રોકાણ કરે. સેકન્ડરી લિસ્ટેડ ETFની સામે પહેલેથી ઉપલબ્ધ ફંડ-ઓફ-ફંડ જેવા વિકલ્પો પણ છે. એટલે રોકાણકારો માટે ખર્ચ, કરવેરો, ડોલરનું જોખમ, લિક્વિડિટી અને ETFની કામગીરી જેવા મુદ્દા મહત્વના રહેશે. વિશ્વના અન્ય નાણાકીય કેન્દ્રો પણ આવા ક્રોસ-બોર્ડર ETF મોડલ પર આગળ વધી રહ્યા છે. હોંગકોંગ, મલેશિયા અને સિંગાપોર જેવા બજારોમાં પણ ડ્યુઅલ લિસ્ટિંગ અને ETFની પરસ્પર માન્યતા સરળ બનાવવાના પ્રયાસો થઈ રહ્યા છે.
17 સપ્ટેમ્બર સુધી માંગવામાં આવી છે બજારની સલાહ
IFSCAએ 27 ઓગસ્ટ 2026ના રોજ સેકન્ડરી લિસ્ટિંગ ઓફ એક્સચેન્જ ટ્રેડેડ ફંડ્સ ઇન IFSC અંગે કન્સલ્ટેશન પેપર બહાર પાડ્યું છે. આ અંતિમ નિયમ નથી, પરંતુ ઉદ્યોગ અને બજારના હિતધારકો પાસેથી સૂચનો મેળવવાની પ્રક્રિયા છે. IFSCAની સત્તાવાર વેબસાઇટ પર પણ આ કન્સલ્ટેશન પેપર 27 ઓગસ્ટના જાહેર પરામર્શ તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યું છે. અર્થાત, GIFT સિટીમાં વૈશ્વિક ETFની સીધી હાજરીનો રસ્તો ખુલવાની દિશામાં મહત્વનું પગલું ભરાયું છે, પરંતુ અંતિમ નિયમો આવ્યા બાદ જ સ્પષ્ટ થશે કે કયા ETF, કયા ફંડ મેનેજર અને કઈ શરતો હેઠળ અહીં લિસ્ટ થઈ શકશે.
જો આ વ્યવસ્થા સફળ થાય છે, તો GIFT સિટી ભારતીય રોકાણકારોને વૈશ્વિક બજારો સાથે જોડતું વધુ મહત્વનું નાણાકીય દ્વાર બની શકે છે.
