21 નવેમ્બરે વિશ્વ ટેલિવિઝન દિવસની ઉજવણી કરવામાં આવે છે. ટેલિવિઝન માત્ર મનોરંજનનું સાધન નથી, પરંતુ સમાચાર, શિક્ષણ, માહિતી અને જાહેર સંદેશાવ્યવહારનું પણ મહત્ત્વપૂર્ણ માધ્યમ છે. દાયકાઓથી ટેલિવિઝને લોકો સુધી દેશ-વિદેશની ઘટનાઓ, નવી જાણકારી અને વિવિધ સંસ્કૃતિઓ પહોંચાડવામાં મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવી છે. ભારતમાં પણ ટેલિવિઝન પ્રસારણની સફર પ્રાયોગિક પ્રસારણથી શરૂ થઈને આજે સેટેલાઇટ, કેબલ, ડાયરેક્ટ-ટુ-હોમ (DTH) અને ઇન્ટરનેટ આધારિત ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ સુધી પહોંચી છે. ટેકનોલોજીમાં આવેલા પરિવર્તનને કારણે ટેલિવિઝનની પહોંચ વધી છે અને દર્શકોને કાર્યક્રમો જોવાની નવી સુવિધાઓ મળી છે.
ભારતમાં ટેલિવિઝને ભૌગોલિક અને ભાષાકીય સીમાઓ પાર કરીને વિવિધ સમુદાયોને જોડ્યા છે. શૈક્ષણિક કાર્યક્રમો, કૃષિ સંબંધિત માહિતી, આરોગ્ય જાગૃતિ અને સરકારી યોજનાઓની જાણકારી લોકો સુધી પહોંચાડવામાં ટેલિવિઝનનું યોગદાન મહત્ત્વપૂર્ણ રહ્યું છે. ફિલ્મો, ધારાવાહિકો, સમાચાર અને રમતગમતના પ્રસારણ દ્વારા તે મનોરંજનનું લોકપ્રિય માધ્યમ પણ બન્યું છે. જાહેર નીતિઓ, વિકાસલક્ષી યોજનાઓ અને કટોકટીના સમયમાં જરૂરી માહિતી લોકો સુધી પહોંચાડવામાં પણ ટેલિવિઝનનો ઉપયોગ થયો છે.
ટેલિવિઝનના વધતા પ્રભાવ અને સમાજને માહિતી આપવા, શિક્ષિત કરવા તથા જોડવામાં તેની ભૂમિકાને ધ્યાનમાં રાખીને સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભાએ વર્ષ 1996માં 21 નવેમ્બરને વિશ્વ ટેલિવિઝન દિવસ તરીકે જાહેર કર્યો હતો. આ દિવસ જવાબદાર પ્રસારણ, જાહેર ચર્ચા અને વૈશ્વિક સંદેશાવ્યવહારમાં ટેલિવિઝનના મહત્ત્વને ઉજાગર કરે છે.
ભારતમાં ટેલિવિઝન પ્રસારણની શરૂઆત 15 સપ્ટેમ્બર, 1959ના રોજ દિલ્હીમાં પ્રાયોગિક પ્રસારણથી થઈ હતી. આ પહેલ માહિતી અને પ્રસારણ મંત્રાલય હેઠળ ઓલ ઈન્ડિયા રેડિયો (AIR) દ્વારા શરૂ કરવામાં આવી હતી. શરૂઆતમાં એક કામચલાઉ સ્ટુડિયો અને નાના ટ્રાન્સમીટરની મદદથી કાર્યક્રમોનું પ્રસારણ કરવામાં આવતું હતું. આ પ્રસારણ દિલ્હીની આસપાસના મર્યાદિત વિસ્તારમાં જ જોઈ શકાતું હતું. વર્ષ 1965માં આ પ્રાયોગિક સેવા નિયમિત ટેલિવિઝન સેવામાં પરિવર્તિત થઈ. 15 ઓગસ્ટ, 1965ના રોજ દૂરદર્શને દૈનિક હિન્દી સમાચાર બુલેટિનનું પ્રસારણ શરૂ કર્યું. ત્યારબાદ 1972 સુધીમાં મુંબઈ અને અમૃતસર સુધી ટેલિવિઝન સેવા પહોંચી અને 1975 સુધીમાં અન્ય સાત શહેરોમાં તેનો વિસ્તાર થયો. આ સમયગાળા દરમિયાન દૂરદર્શન ઓલ ઈન્ડિયા રેડિયોનો જ એક ભાગ હતું. 1 એપ્રિલ, 1976ના રોજ તેને માહિતી અને પ્રસારણ મંત્રાલય હેઠળ અલગ વિભાગ બનાવવામાં આવ્યું.
શરૂઆતના સમયમાં ભારતમાં ટેલિવિઝન પ્રસારણ માટે એનાલોગ ટેરેસ્ટ્રીયલ એટલે કે ભૂમિઆધારિત ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ થતો હતો. આ પદ્ધતિમાં જમીન પર ઊંચા ટાવર પર લગાવવામાં આવેલા ટ્રાન્સમીટર અને એન્ટેના દ્વારા રેડિયો તરંગોના માધ્યમથી ટેલિવિઝન સિગ્નલ મોકલવામાં આવતા હતા. ઘરોમાં લગાવવામાં આવેલા ઇન્ડોર અથવા આઉટડોર એન્ટેના આ સિગ્નલ મેળવીને ટેલિવિઝન પર કાર્યક્રમો દર્શાવતા હતા.
જોકે, આ પદ્ધતિની કેટલીક મર્યાદાઓ હતી. ટ્રાન્સમીટરથી ઘરનું અંતર વધે તેમ સિગ્નલ નબળા પડવાની શક્યતા રહેતી હતી. ટેકરીઓ, ઊંચી ઇમારતો અને અન્ય ભૌતિક અવરોધોને કારણે પણ સિગ્નલમાં મુશ્કેલી ઊભી થતી હતી. પરિણામે અલગ-અલગ વિસ્તારોમાં પ્રસારણની ગુણવત્તા એકસરખી રહેતી નહોતી. ઉપરાંત, એનાલોગ પ્રસારણમાં દરેક ફ્રીક્વન્સી ચેનલ પર સામાન્ય રીતે એક જ કાર્યક્રમનું પ્રસારણ થઈ શકતું હતું. વધુ ચેનલો શરૂ કરવા માટે વધારાની ફ્રીક્વન્સી, ટ્રાન્સમીટર અને માળખાકીય સુવિધાઓ ઊભી કરવાની જરૂર પડતી હતી. આ મર્યાદાઓને કારણે દેશના દૂરના વિસ્તારો સુધી ટેલિવિઝન પહોંચાડવાનું કામ ધીમે ધીમે આગળ વધ્યું.
આ સમસ્યાઓનો ઉકેલ લાવવા માટે સેટેલાઇટ ટેકનોલોજી મહત્ત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ. 1970ના દાયકાના મધ્યભાગમાં ભારતે ટેલિવિઝન પ્રસારણમાં ઉપગ્રહનો ઉપયોગ શરૂ કર્યો. આ દિશામાં પ્રથમ મોટો પ્રયોગ સેટેલાઇટ ઇન્સ્ટ્રક્શનલ ટેલિવિઝન એક્સપેરિમેન્ટ (SITE) હતો. ઓગસ્ટ 1975થી જુલાઈ 1976 દરમિયાન યોજાયેલા આ પ્રયોગમાં સેટેલાઇટની મદદથી છ રાજ્યોનાં ગામડાંઓ સુધી શૈક્ષણિક કાર્યક્રમો પહોંચાડવામાં આવ્યા હતા. આ કાર્યક્રમોનો હેતુ શિક્ષણ અને સામાજિક-આર્થિક વિકાસ માટે ટેલિવિઝનનો ઉપયોગ કરવાનો હતો. આ પ્રયોગે સાબિત કર્યું કે સેટેલાઇટ ટેકનોલોજીની મદદથી ભૌગોલિક અંતર અને અવરોધોને પાર કરીને દૂરના વિસ્તારો સુધી માહિતી પહોંચાડી શકાય છે.
ભારતીય રાષ્ટ્રીય ઉપગ્રહ એટલે કે INSAT સિસ્ટમની શરૂઆતથી ટેલિવિઝન પ્રસારણને વધુ મજબૂતી મળી. એપ્રિલ 1982માં લોન્ચ કરાયેલ INSAT-1A ભારતનો પ્રથમ પેઢીનો સ્થાનિક સંચાર ઉપગ્રહ હતો. તેની મદદથી દિલ્હીથી દેશનાં પ્રાદેશિક સ્ટેશનો સુધી એકસરખો કાર્યક્રમ ફીડ પહોંચાડવાની શક્યતા ઊભી થઈ હતી. જોકે, 1983માં INSAT-1Aએ કામ કરવાનું બંધ કર્યું હતું. ત્યારબાદ INSAT-1Bએ રાષ્ટ્રીય પ્રસારણ નેટવર્કને મજબૂત બનાવ્યું અને ઓક્ટોબર 1983માં સંપૂર્ણ કાર્યકારી ક્ષમતા પ્રાપ્ત કરી. આ ઉપગ્રહે ટેલિવિઝન પ્રસારણ ઉપરાંત અન્ય સંદેશાવ્યવહાર સેવાઓને પણ ટેકો આપ્યો હતો.
આ સમયગાળામાં ટેલિવિઝનના દર્શકો માટે બીજું મોટું પરિવર્તન રંગીન પ્રસારણના રૂપમાં આવ્યું. દૂરદર્શનનું પ્રથમ રંગીન પ્રસારણ 15 ઓગસ્ટ, 1982ના રોજ થયું હતું. તે જ વર્ષે નવેમ્બરમાં નવી દિલ્હીમાં યોજાયેલી એશિયન ગેમ્સનું રંગીન લાઇવ કવરેજ કરવામાં આવ્યું હતું. આ ઘટનાથી દેશમાં રંગીન ટેલિવિઝનની લોકપ્રિયતા વધી અને કાળા-સફેદ પ્રસારણમાંથી રંગીન પ્રસારણ તરફનો માર્ગ ખુલ્યો.
સેટેલાઇટ પ્રસારણમાં પૃથ્વી પર આવેલા સ્ટેશનો અને અવકાશમાં રહેલા ઉપગ્રહો બંનેની ભૂમિકા હોય છે. પૃથ્વી પરનાં સ્ટેશનો ઉપગ્રહ તરફ ટેલિવિઝન સિગ્નલ મોકલે છે, જેને અપલિંક કહેવામાં આવે છે. ઉપગ્રહમાં રહેલું ટ્રાન્સપોન્ડર આ સિગ્નલ પ્રાપ્ત કરે છે, તેને મજબૂત બનાવે છે અને અલગ ફ્રીક્વન્સી પર પૃથ્વી તરફ ફરીથી મોકલે છે. આ પ્રક્રિયાને ડાઉનલિંક કહેવામાં આવે છે. ત્યારબાદ પૃથ્વી પરનાં રિસીવિંગ સ્ટેશનો આ સિગ્નલ મેળવીને ટેલિવિઝન ટ્રાન્સમીટર અથવા કેબલ નેટવર્ક સુધી પહોંચાડે છે. ઘરોમાં લગાવવામાં આવેલી સેટેલાઇટ ડિશ દ્વારા પણ સીધા સિગ્નલ મેળવી શકાય છે. આ ટેકનોલોજીએ એક જ ઉપગ્રહની મદદથી વિશાળ ભૌગોલિક વિસ્તાર સુધી પ્રસારણ પહોંચાડવાનું શક્ય બનાવ્યું.
1990ના દાયકામાં ભારતીય ટેલિવિઝન ક્ષેત્રમાં વધુ એક મોટું પરિવર્તન આવ્યું. આંતરરાષ્ટ્રીય સેટેલાઇટ ચેનલો ભારતીય દર્શકો સુધી પહોંચવા લાગી. CNN જેવી ચેનલોના આગમન બાદ સ્ટાર ટીવી અને ઝી ટીવી જેવી ચેનલોએ મલ્ટી-ચેનલ પ્રસારણને વેગ આપ્યો. સન ટીવી સહિતની પ્રાદેશિક ચેનલોએ પણ આ ક્ષેત્રમાં પ્રવેશ કર્યો. આ પહેલાં દૂરદર્શનની મર્યાદિત ચેનલો પર આધાર રાખતા દર્શકોને હવે સમાચાર, મનોરંજન, રમતગમત અને પ્રાદેશિક ભાષાના કાર્યક્રમોની વિશાળ પસંદગી મળવા લાગી.
સેટેલાઇટ ચેનલોના વધતા પ્રસારને કારણે કેબલ ટેલિવિઝન નેટવર્કનો પણ ઝડપથી વિકાસ થયો. બ્રોડકાસ્ટર્સ ઉપગ્રહ પર સિગ્નલ મોકલતા અને ઉપગ્રહો તેને પૃથ્વી પર ફરીથી પ્રસારિત કરતા હતા. સ્થાનિક કેબલ ઓપરેટરો પોતાની ડિશ દ્વારા આ સિગ્નલ મેળવતા અને હેડએન્ડ સિસ્ટમમાં ચેનલોને ગોઠવીને કેબલ નેટવર્ક મારફતે ઘરો સુધી પહોંચાડતા હતા. આ રીતે સેટેલાઇટ લાંબા અંતરનું પ્રસારણ કરતું હતું, જ્યારે કેબલ નેટવર્ક સ્થાનિક સ્તરે દર્શકો સુધી ચેનલો પહોંચાડતું હતું.
જોકે, કેબલ ટેલિવિઝન માટે ઘરો સુધી ભૌતિક કેબલનું નેટવર્ક પહોંચાડવું જરૂરી હતું. દૂરના અને ભૌગોલિક રીતે મુશ્કેલ વિસ્તારોમાં આ વ્યવસ્થા ઊભી કરવી ખર્ચાળ અને મુશ્કેલ બની શકતી હતી. આ મર્યાદાને દૂર કરવા માટે ડાયરેક્ટ-ટુ-હોમ (DTH) સેવા એક વિકલ્પ તરીકે સામે આવી. DTHમાં કેબલ ઓપરેટરની જરૂર વગર ઉપગ્રહમાંથી સીધા ગ્રાહકના ઘર પર લગાવવામાં આવેલી ડિશ સુધી સિગ્નલ પહોંચાડવામાં આવે છે.
ભારતમાં DTH સેવાઓનો વ્યાપારી પ્રારંભ ઓક્ટોબર 2003માં ડિશ ટીવી દ્વારા કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ ડિસેમ્બર 2004માં પ્રસાર ભારતીએ દૂરદર્શનનું DD ડાયરેક્ટ પ્લસ શરૂ કર્યું, જે આજે DD ફ્રી ડિશ તરીકે ઓળખાય છે. આ ફ્રી-ટુ-એર DTH સેવા હોવાથી દર્શકોને ચેનલો જોવા માટે માસિક સબ્સ્ક્રિપ્શન ચૂકવવાની જરૂર રહેતી નથી. ખાસ કરીને કેબલ કનેક્ટિવિટી મર્યાદિત હોય તેવા વિસ્તારોમાં આ સેવા ઉપયોગી બની છે.
DTH પ્રસારણમાં ટેલિવિઝન કાર્યક્રમોને પહેલાં ડિજિટલ સિગ્નલમાં રૂપાંતરિત કરીને સંકુચિત કરવામાં આવે છે. ત્યારબાદ Ku-બેન્ડ જેવી નિર્ધારિત રેડિયો ફ્રીક્વન્સીનો ઉપયોગ કરીને આ સિગ્નલ ઉપગ્રહ સુધી મોકલવામાં આવે છે. ઉપગ્રહ તેને પોતાના કવરેજ વિસ્તારમાં ફરીથી પ્રસારિત કરે છે. ઘરની છત અથવા યોગ્ય જગ્યાએ લગાવેલી ડિશ આ સિગ્નલ મેળવે છે. સેટ-ટોપ બોક્સ સિગ્નલને ડીકોડ કરીને ટેલિવિઝન પર ચેનલો દર્શાવે છે. પેઇડ સેવાઓમાં સબ્સ્ક્રાઇબરને મંજૂરી અપાયેલી ચેનલો જ જોઈ શકે તે માટે એન્ક્રિપ્શન અને અધિકૃત ઍક્સેસ સિસ્ટમનો ઉપયોગ થાય છે.
DTH સેવાઓમાં વપરાતું Ku-બેન્ડ રેડિયો ફ્રીક્વન્સી સ્પેક્ટ્રમનો એક ભાગ છે. તે સામાન્ય રીતે 12થી 18 ગીગાહર્ટ્ઝની રેન્જમાં કાર્ય કરે છે. DTH સેવાઓમાં ડાઉનલિંક માટે સામાન્ય રીતે 10.7થી 12.75 ગીગાહર્ટ્ઝની ફ્રીક્વન્સીનો ઉપયોગ થાય છે. આ ફ્રીક્વન્સીને કારણે ઘરોમાં નાની ડિશ દ્વારા સિગ્નલ મેળવી શકાય છે. જોકે, ભારે વરસાદ દરમિયાન Ku-બેન્ડના સિગ્નલ નબળા પડી શકે છે, જેના કારણે અમુક સમય માટે પ્રસારણમાં વિક્ષેપ આવી શકે છે.
2018 પછી ભારતમાં ઇન્ટરનેટ કનેક્ટિવિટી, સ્માર્ટફોન અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મના વધતા ઉપયોગથી ટેલિવિઝન જોવાની પદ્ધતિમાં ફરી પરિવર્તન આવ્યું છે. હવે દર્શકો માત્ર પરંપરાગત ટેલિવિઝન સેટ પર નિર્ધારિત સમયે કાર્યક્રમો જોવા સુધી મર્યાદિત નથી. સ્માર્ટફોન, કમ્પ્યુટર અને સ્માર્ટ ટીવી દ્વારા પણ પોતાની પસંદગીની સામગ્રી જોઈ શકે છે. ઓવર-ધ-ટોપ (OTT) પ્લેટફોર્મના કારણે દર્શકોને પોતાની પસંદગીના સમયે ફિલ્મો, વેબ સિરીઝ, કાર્યક્રમો અને અન્ય વિડિયો સામગ્રી જોવાની સુવિધા મળી છે.
નવેમ્બર 2024માં પ્રસાર ભારતીએ WAVES નામનું પોતાનું OTT ડિજિટલ સ્ટ્રીમિંગ પ્લેટફોર્મ શરૂ કર્યું હતું. આ પ્લેટફોર્મ દ્વારા જાહેર સેવા પ્રસારણ સાથે જોડાયેલી સામગ્રી ડિજિટલ દર્શકો સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે. નવેમ્બર 2026 સુધીમાં WAVES પર લગભગ 1.6 કરોડ નોંધાયેલા વપરાશકર્તાઓ હોવાનો આંકડો રજૂ કરવામાં આવ્યો છે.
OTT પ્લેટફોર્મ પરંપરાગત ટેરેસ્ટ્રીયલ અથવા સેટેલાઇટ પ્રસારણથી અલગ રીતે કાર્ય કરે છે. તેમાં ઓડિયો અને વિડિયો સામગ્રી ઇન્ટરનેટ મારફતે દર્શકો સુધી પહોંચે છે. આ સામગ્રી ડેટા સેન્ટર્સમાં આવેલા સર્વર્સ પર સંગ્રહિત હોય છે. બ્રોડબેન્ડ અથવા મોબાઇલ ઇન્ટરનેટની મદદથી દર્શકો તેને મેળવી શકે છે. કન્ટેન્ટ ડિલિવરી નેટવર્ક (CDN)માં અલગ-અલગ સ્થળોએ આવેલા સર્વર્સ દ્વારા દર્શકોની નજીક સામગ્રી ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવે છે, જેથી ડેટા પહોંચવામાં લાગતો સમય ઘટે અને સ્ટ્રીમિંગની ગુણવત્તા સુધરે.
આ ક્ષેત્રમાં ડાયરેક્ટ-ટુ-મોબાઇલ (D2M) પ્રસારણ પણ એક નવીન ટેકનોલોજી તરીકે ઉભરી રહ્યું છે. આ પદ્ધતિમાં ટેરેસ્ટ્રીયલ પ્રસારણ માળખાનો ઉપયોગ કરીને સુસંગત મોબાઇલ ઉપકરણો સુધી સીધા વિડિયો, ઓડિયો અને ડેટા પહોંચાડી શકાય છે. તેના માટે સિમ કાર્ડ કે મોબાઇલ ડેટા કનેક્શનની જરૂર પડતી નથી. OTTમાં દરેક વપરાશકર્તા ઇન્ટરનેટ દ્વારા સામગ્રી મેળવે છે, જ્યારે D2Mમાં એક જ બ્રોડકાસ્ટ સિગ્નલ દ્વારા એકસાથે અનેક ઉપકરણો સુધી સામગ્રી પહોંચાડી શકાય છે.
D2M ટેકનોલોજીના વિકાસ માટે પ્રસાર ભારતીએ IIT કાનપુર સાથે સમજૂતી કરાર કર્યો હતો. આગામી પેઢીના પ્રસારણ માટેના રોડમેપના ભાગરૂપે IIT કાનપુરે D2M પ્રસારણ માટે પ્રૂફ ઓફ કન્સેપ્ટ પૂર્ણ કર્યો હતો. આ ટેકનોલોજીના પરીક્ષણોમાં હાઇ પાવર હાઇ ટાવર (HPHT) અને લો પાવર લો ટાવર (LPLT) ટ્રાન્સમીટરનો ઉપયોગ કરીને હાઇબ્રિડ ટ્રાન્સમિશનની પણ તપાસ કરવામાં આવી હતી. નવેમ્બર 2025માં પ્રસાર ભારતીએ ટેલિકોમ સિગ્નલના હસ્તક્ષેપ અને મોબાઇલ ઉપકરણો પર D2M સિગ્નલના રિસેપ્શન દરમિયાન થતી ગરમી સહિતના મુદ્દાઓને આવરી લેતાં પરીક્ષણ પરિણામો જાહેર કર્યાં હતાં. આ પરીક્ષણોમાં ATSC 3.0 આધારિત બ્રોડકાસ્ટ સિસ્ટમનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો.
આજે ભારતનું ટેલિવિઝન ક્ષેત્ર અનેક ટેકનોલોજી અને પ્લેટફોર્મનું વિશાળ નેટવર્ક બની ગયું છે. દૂરદર્શન પાસે હવે 35 ચેનલો છે, જ્યારે વર્ષ 2010માં તેની પાસે 17 ચેનલો હતી. DD ફ્રી ડિશની ચેનલોની સંખ્યા 59થી વધીને 482 થઈ છે, જેમાં શૈક્ષણિક ચેનલોનો પણ સમાવેશ થાય છે. ખાનગી સેટેલાઇટ ટેલિવિઝન ક્ષેત્રમાં પણ નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. વર્ષ 2010-11માં 603 ખાનગી ચેનલો હતી, જે માર્ચ 2026 સુધીમાં વધીને 917 માન્ય ચેનલો થઈ હતી. તેમાંથી ભારતમાં ડાઉનલિંકિંગ માટે 908 ચેનલો ઉપલબ્ધ હતી. આમાં 342 પેઇડ અને 566 ફ્રી-ટુ-એર ચેનલોનો સમાવેશ થાય છે. પેઇડ ચેનલોમાં 238 સ્ટાન્ડર્ડ ડેફિનેશન (SD) અને 104 હાઇ ડેફિનેશન (HD) ચેનલો હતી.
31 માર્ચ, 2026 સુધીમાં ખાનગી પેઇડ DTH સેવાઓના 4.905 કરોડ સક્રિય સબ્સ્ક્રાઇબર્સ હતા. બીજી તરફ, દૂરદર્શનની DD ફ્રી ડિશ સેવા દેશભરમાં ભૌગોલિક અને વસ્તીની દૃષ્ટિએ વ્યાપક કવરેજ પૂરું પાડે છે. ટેરેસ્ટ્રીયલ, સેટેલાઇટ, કેબલ, DTH અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મના સંયોજનથી હવે શહેરી, ગ્રામીણ અને દૂરના વિસ્તારોમાં પણ ટેલિવિઝન સેવાઓ પહોંચાડવી શક્ય બની છે.
આમ, ભારતમાં ટેલિવિઝન પ્રસારણની સફર મર્યાદિત એનાલોગ સિગ્નલથી શરૂ થઈને આજે ડિજિટલ અને ઇન્ટરનેટ આધારિત પ્લેટફોર્મ સુધી પહોંચી છે. હાઇ ડેફિનેશન પ્રસારણ, OTT સેવાઓ, ડાયરેક્ટ-ટુ-મોબાઇલ ટેકનોલોજી અને ડિજિટલ કનેક્ટિવિટીના વધતા ઉપયોગથી દર્શકોને સામગ્રી જોવાની વધુ સુવિધાઓ મળી રહી છે. ભવિષ્યમાં પરંપરાગત પ્રસારણ અને ડિજિટલ ટેકનોલોજીનું સંયોજન આ ક્ષેત્રને વધુ વ્યાપક અને સુલભ બનાવશે. જાહેર અને ખાનગી પ્રસારણકર્તાઓ આ પરિવર્તનમાં મહત્ત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવતા રહેશે.