નેપાળમાં કુદરતે ભારે વિનાશ સર્જ્યો છે. નેપાળ અને તિબેટ સરહદ નજીક આવેલા વિસ્તારોમાં અચાનક આવેલા ભયાનક પૂરના કારણે મોટા પાયે જાનમાલનું નુકસાન થયું છે. ભોટેકોશી અને ત્રિશૂલી નદીઓમાં અચાનક આવેલા પૂરના પાણી સાથે બરફ, ખડકો અને કાંપનો વિશાળ જથ્થો વહી આવતા અનેક વિસ્તારોમાં તબાહી મચી ગઈ છે. આ કુદરતી આપત્તિમાં અત્યાર સુધી 160થી વધુ લોકોના મોત થયા હોવાના અહેવાલ છે, જ્યારે 844 લોકો હજુ પણ ગુમ છે. આ દુર્ઘટનામાં ગુમ થયેલા લોકોમાં મોટી સંખ્યામાં ભારતીય નાગરિકો પણ સામેલ હોવાનું સામે આવ્યું છે. કૈલાશ માનસરોવર યાત્રા અને અન્ય પ્રવાસ માટે નેપાળ તથા સરહદી વિસ્તારોમાં ગયેલા ઓછામાં ઓછા 133 ભારતીયોનો સંપર્ક તૂટી ગયો છે. તેમાં શ્રદ્ધાળુઓ અને પ્રવાસીઓ બંનેનો સમાવેશ થાય છે. એક માહિતી અનુસાર કૈલાશ માનસરોવર યાત્રા પર ગયેલા 59 જેટલા શ્રદ્ધાળુઓ પણ સંપર્કવિહોણા બન્યા છે.
ભારે પૂરના કારણે અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં સંદેશાવ્યવહારની વ્યવસ્થા ખોરવાઈ ગઈ છે. અનેક સ્થળોએ મોબાઇલ અને અન્ય સંપર્ક સેવાઓ બંધ થઈ ગઈ હોવાથી ગુમ થયેલા લોકો વિશે માહિતી મેળવવામાં મુશ્કેલી પડી રહી છે. આ સ્થિતિમાં તેમના પરિવારજનોમાં ચિંતા વધી ગઈ છે. બચાવ ટીમો ગુમ થયેલા લોકો સુધી પહોંચવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે, પરંતુ રસ્તાઓ અને પુલોને ભારે નુકસાન થતાં કામગીરી મુશ્કેલ બની છે. મળતી વિગતો પ્રમાણે આશરે 5,200 મીટરની ઊંચાઈ પર આવેલા ગ્લેશિયરનો મોટો હિસ્સો તૂટી પડતાં આ ભયાનક પરિસ્થિતિ સર્જાઈ હતી. ગ્લેશિયરનો મોટો ભાગ તૂટીને નીચેની તરફ ધસી આવ્યો હતો. તેની સાથે બરફ, મોટા ખડકો અને કાંપનો જથ્થો નદીઓમાં પહોંચ્યો હતો. અચાનક પાણી અને કાટમાળનો પ્રવાહ વધતાં ભોટેકોશી અને ત્રિશૂલી નદીઓમાં ભારે પૂર આવ્યું હતું.
પૂરના તીવ્ર પ્રવાહે નદી કિનારાના વિસ્તારોમાં ભારે નુકસાન પહોંચાડ્યું છે. અનેક રસ્તાઓ પાણીમાં ધોવાઈ ગયા છે, જ્યારે પુલો પણ તૂટી પડ્યા છે. નેપાળના રસુવા, નુવાકોટ અને ધાદિંગ જિલ્લાઓ સૌથી વધુ પ્રભાવિત થયા હોવાનું સામે આવ્યું છે. આ વિસ્તારોમાં અનેક ગામો અને વસાહતોનો બહારની દુનિયા સાથેનો સંપર્ક તૂટી ગયો છે. પૂરના કારણે કુલ 19 પુલ ધોવાઈ ગયા હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે. આ ઉપરાંત આશરે 40 કિલોમીટર જેટલા રસ્તાઓને પણ ભારે નુકસાન થયું છે. રસ્તાઓ તૂટી જતાં અને પુલો ધોવાઈ જતાં બચાવ અને રાહત ટીમોને અસરગ્રસ્ત વિસ્તારો સુધી પહોંચવામાં મુશ્કેલી પડી રહી છે. આપત્તિના કારણે વીજ ઉત્પાદન વ્યવસ્થા પર પણ ગંભીર અસર પડી છે. પ્રભાવિત વિસ્તારોમાં આશરે એક ડઝન જેટલા હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટ્સને નુકસાન થયું હોવાનું સામે આવ્યું છે. વીજ પ્રોજેક્ટ્સને નુકસાન થતાં સ્થાનિક વિસ્તારોમાં વીજ પુરવઠા અને અન્ય જરૂરી સેવાઓ પર પણ અસર પડી શકે છે. ભારતીય નાગરિકો મોટી સંખ્યામાં સંપર્કવિહોણા બનતાં ભારત સરકારે પણ પરિસ્થિતિ પર સતત નજર રાખી છે. કાઠમંડુ સ્થિત ભારતીય દૂતાવાસ દ્વારા નેપાળમાં ફસાયેલા ભારતીયોની માહિતી મેળવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે. અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં સંપર્ક વ્યવસ્થા ખોરવાઈ જવાને કારણે આ કામ પડકારજનક બન્યું છે.
ભારતીય નાગરિકો અને તેમના પરિવારજનોને મદદ મળી શકે તે માટે વિવિધ સ્તરે હેલ્પલાઈન શરૂ કરવામાં આવી છે. કાઠમંડુ સ્થિત ભારતીય દૂતાવાસ ઉપરાંત તમિલનાડુ, કેરળ, રાજસ્થાન, ઉત્તર પ્રદેશ અને ઓડિશા જેવા રાજ્યોએ પણ મદદ માટે હેલ્પલાઈન નંબર જાહેર કર્યા છે. જે લોકો નેપાળમાં પોતાના પરિવારજનો કે પરિચિતોના સંપર્કમાં નથી, તેઓ આ હેલ્પલાઈન મારફતે માહિતી મેળવી શકે છે. આપત્તિની આ ઘડીમાં ભારતે નેપાળને મદદ માટે તાત્કાલિક રાહત સામગ્રી મોકલી છે. ભારતીય વાયુસેનાના વિમાન દ્વારા લગભગ 10 ટન માનવીય સહાય અને જરૂરી દવાઓ નેપાળ મોકલવામાં આવી છે. રાહત સામગ્રીમાં અસરગ્રસ્ત લોકો માટે જરૂરી ચીજવસ્તુઓ અને આપત્તિની સ્થિતિમાં ઉપયોગી સામગ્રીનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.
ભારતે નેપાળને તમામ શક્ય મદદ કરવાની ખાતરી પણ આપી છે. બંને દેશો વચ્ચેના નજીકના સંબંધોને ધ્યાનમાં રાખીને ભારત પરિસ્થિતિ પર સતત નજર રાખી રહ્યું છે. જરૂરિયાત મુજબ વધુ મદદ મોકલવાની તૈયારી પણ રાખવામાં આવી છે. નેપાળમાં આવેલી આ કુદરતી આપત્તિની અસર ભારતના સરહદી વિસ્તારો સુધી પહોંચવાની શક્યતાને ધ્યાનમાં રાખીને સાવચેતી વધારવામાં આવી છે. ખાસ કરીને બિહારમાં નેપાળમાંથી આવતા પાણીના પ્રવાહને લઈને હાઈ એલર્ટ જાહેર કરવામાં આવ્યું છે. નેપાળમાંથી આવતા પાણીના કારણે ગંડક નદીના જળસ્તર પર ખાસ નજર રાખવામાં આવી રહી છે. સાવચેતીના ભાગરૂપે વાલ્મિકીનગર સ્થિત ગંડક બેરાજના તમામ 36 દરવાજા ખોલી દેવામાં આવ્યા છે. પાણીનો પ્રવાહ નિયંત્રિત રીતે આગળ જઈ શકે તે માટે આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે.
બિહારના નદી કિનારાના અને નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં રહેતા લોકોને પણ સાવચેત કરવામાં આવ્યા છે. સ્થાનિક પ્રશાસન દ્વારા લોકોને નદીના જળસ્તર અંગે માહિતી આપવામાં આવી રહી છે. પરિસ્થિતિ વધુ ગંભીર બને તો જરૂર પડ્યે લોકોને સુરક્ષિત સ્થળે ખસેડવા માટેની તૈયારી પણ રાખવામાં આવી રહી છે. આ કુદરતી આપત્તિ માત્ર નેપાળ પૂરતી મર્યાદિત રહી નથી. ચીનના તિબેટ વિસ્તારમાં પણ ભારે નુકસાન થયું હોવાનું સામે આવ્યું છે. સરહદ પાર આવેલા તિબેટના વિસ્તારોમાં પણ અચાનક આવેલા પૂર અને કુદરતી તબાહીના કારણે જાનમાલનું નુકસાન થયું છે.
તિબેટમાં અત્યાર સુધી 3 લોકોના મોત થયા હોવાના અહેવાલ છે, જ્યારે 265 લોકો ગુમ હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે. ચીનના અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં પણ બચાવ ટીમો ગુમ થયેલા લોકોની શોધખોળ કરી રહી છે. ભારે પાણીનો પ્રવાહ, કાટમાળ અને ખરાબ હવામાન બચાવ કામગીરીમાં મુશ્કેલી ઊભી કરી રહ્યા છે. નેપાળ અને તિબેટના સરહદી વિસ્તારોમાં આવેલા આ કુદરતી પ્રકોપે સમગ્ર વિસ્તારમાં ભારે ચિંતા ઊભી કરી છે. બચાવ ટીમો સતત કામગીરી કરી રહી છે અને ગુમ થયેલા લોકોને શોધવાનો પ્રયાસ ચાલી રહ્યો છે. જોકે હિમાલયના ઊંચાઈવાળા અને દુર્ગમ વિસ્તારોમાં હવામાન, તૂટેલા રસ્તાઓ અને સંપર્ક વ્યવસ્થા ખોરવાઈ જવાને કારણે બચાવ કામગીરી અત્યંત મુશ્કેલ બની છે.
કૈલાશ માનસરોવર યાત્રા માટે ગયેલા ભારતીય શ્રદ્ધાળુઓ અંગે પરિવારજનોમાં ખાસ ચિંતા છે. અનેક લોકો હજુ સુધી સંપર્કમાં ન હોવાથી તેમના પરિવારજનો સતત માહિતી મેળવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. હેલ્પલાઈન અને દૂતાવાસ દ્વારા મળતી માહિતીના આધારે ગુમ થયેલા ભારતીયોની વિગતો એકત્ર કરવાની કામગીરી ચાલુ છે. આપત્તિગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં પ્રથમ પ્રાથમિકતા લોકોને સુરક્ષિત સ્થળે પહોંચાડવાની છે. ત્યારબાદ ઘાયલોને સારવાર અને ફસાયેલા લોકોને ખોરાક, દવાઓ અને અન્ય જરૂરી વસ્તુઓ પહોંચાડવાની કામગીરી કરવામાં આવી રહી છે. રસ્તા અને પુલો તૂટી જતાં હેલિકોપ્ટર અને અન્ય વૈકલ્પિક માર્ગોનો પણ ઉપયોગ કરવો પડી શકે છે.
આ સમગ્ર ઘટનાએ ફરી એકવાર હિમાલયના વિસ્તારોમાં ગ્લેશિયર અને અચાનક આવતા પૂરના જોખમને ગંભીરતાથી સામે લાવ્યું છે. ઊંચાઈવાળા વિસ્તારોમાં ગ્લેશિયર તૂટવો અથવા બરફ અને કાટમાળ સાથે પાણીનો અચાનક પ્રવાહ વધવો આસપાસના વિસ્તારો માટે અત્યંત ખતરનાક સાબિત થઈ શકે છે. હાલ બચાવ કામગીરી સતત ચાલી રહી છે અને મૃત્યુઆંક તેમજ ગુમ થયેલા લોકોની સંખ્યામાં ફેરફાર થઈ શકે છે. અનેક વિસ્તારો સુધી બચાવ ટીમો હજુ પહોંચી રહી છે, તેથી આગામી સમયમાં નુકસાન અંગે વધુ સ્પષ્ટ માહિતી સામે આવી શકે છે.
આપત્તિની ગંભીરતાને જોતા ભારત અને નેપાળ બંને તરફથી રાહત અને બચાવ કામગીરીને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી રહી છે. ભારતે 10 ટન માનવીય સહાય મોકલીને મદદનો હાથ લંબાવ્યો છે, જ્યારે ભારતીય દૂતાવાસ અને રાજ્ય સરકારો ભારતીય નાગરિકોની માહિતી મેળવવા અને તેમના પરિવારજનોને મદદ કરવા માટે હેલ્પલાઈન દ્વારા કામગીરી કરી રહી છે. હાલ સૌથી મોટી ચિંતા ગુમ થયેલા 844 લોકોની છે, જેમાં 133 ભારતીયોનો સમાવેશ થાય છે. બચાવ ટીમો માટે દરેક ક્ષણ મહત્વની છે. વરસાદ, તૂટેલા રસ્તા અને દુર્ગમ ભૂગોળ વચ્ચે બચાવકર્મીઓ સતત લોકો સુધી પહોંચવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે.
