ભારત અને ચીન વચ્ચે લાંબા સમયથી ચાલતી તંગી હવે ધીમે ધીમે આર્થિક સંબંધોની દિશામાં બદલાતી જોવા મળી રહી છે. ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ સપ્ટેમ્બર 2026માં નવી દિલ્હીમાં યોજાનારી બ્રિક્સ શિખર બેઠકમાં આવી શકે છે. તેમની સંભવિત મુલાકાત પહેલાં બંને દેશો વેપાર અને રોકાણને ફરી ગતિ આપવા માટે નવા માળખા પર વિચાર કરી રહ્યા છે. આ દરમિયાન ભારતે ચીન સાથેના સંબંધોમાં સુધારો થાય, પરંતુ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાની ચિંતાઓ પણ જળવાઈ રહે, એવો સંતુલિત અભિગમ અપનાવ્યો છે.
ચીની રોકાણ માટે નવા રસ્તાની તૈયારી
અહેવાલો અનુસાર ભારત અને ચીન બંને દેશોની કંપનીઓ વચ્ચે સીધા વેપારી સંબંધો વધારવા અને ચીની રોકાણને ભારતમાં સરળ બનાવવા માટે નવા માળખા પર વિચાર કરી રહ્યા છે. તેનો હેતુ રોકાણની પ્રક્રિયાને વધુ સરળ બનાવવાનો અને બંને દેશો વચ્ચે મૂડીનો પ્રવાહ વધારવાનો છે. તાજેતરના આંકડા પણ આ બદલાવનો સંકેત આપે છે. બદલાયેલા રોકાણ નિયમો બાદ ચીન સાથે જોડાયેલી કંપનીઓ તરફથી ભારતમાં $500 મિલિયનથી વધુની મૂડી આવી હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે. જોકે આ રોકાણને ભારત રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને વ્યૂહાત્મક ક્ષેત્રોની ચકાસણી સાથે આગળ વધારી રહ્યું છે.
શી જિનપિંગની મુલાકાત પર દુનિયાની નજર
શી જિનપિંગની ભારત મુલાકાત હજુ સત્તાવાર રીતે નક્કી થયેલી નથી, પરંતુ તેઓ સપ્ટેમ્બર 2026માં બ્રિક્સ શિખર બેઠક માટે નવી દિલ્હી આવે તેવી શક્યતા છે. જો મુલાકાત થાય તો 7 વર્ષ બાદ શી જિનપિંગની ભારતની આ પહેલી મુલાકાત હશે. રિપોર્ટ મુજબ ચીનના રાષ્ટ્રપતિ સાથે આશરે 400 સભ્યોનું મોટું પ્રતિનિધિમંડળ પણ આવી શકે છે. આથી બ્રિક્સ બેઠક દરમિયાન ભારત-ચીન વચ્ચે દ્વિપક્ષીય વેપાર, રોકાણ અને સરહદી સંબંધો અંગે મહત્વની ચર્ચા થઈ શકે છે.
સરહદનો મુદ્દો હજુ પણ સૌથી મોટો
આર્થિક સંબંધોમાં સુધારાના સંકેતો વચ્ચે ભારતે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ચીન સાથેના સમગ્ર સંબંધો સરહદ પરની શાંતિ સાથે જોડાયેલા છે. 25 ઓગસ્ટ 2026ના રોજ ભારતના રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર અજિત ડોભાલ અને ચીનના વિદેશ મંત્રી વાંગ યીએ બેઇજિંગમાં સરહદ મુદ્દે વિશેષ પ્રતિનિધિઓની 25મી બેઠક કરી હતી. બંને પક્ષોએ સરહદ પર શાંતિ અને સ્થિરતા જાળવવા તથા સીમા નિર્ધારણની પ્રક્રિયાને આગળ વધારવા અંગે ચર્ચા કરી. ભારત તરફથી સ્પષ્ટ સંદેશ એ છે કે સરહદ પર લાંબા સમય સુધી શાંતિ અને વિશ્વાસનું વાતાવરણ રહેશે તો જ દ્વિપક્ષીય સંબંધોને સામાન્ય બનાવવામાં આગળ વધી શકાય.
2020 બાદ બદલાઈ હતી આખી તસવીર
2020ના ગલવાન સંઘર્ષ બાદ ભારત અને ચીન વચ્ચેના સંબંધોમાં ભારે તણાવ આવ્યો હતો. તેનો સીધો અસર વેપાર, રોકાણ અને બંને દેશોની કંપનીઓ વચ્ચેના વ્યવસાયિક સંબંધો પર પણ પડ્યો હતો. હવે 2024ના સરહદી ડિસએન્ગેજમેન્ટ કરાર બાદ બંને દેશો વચ્ચે ધીમે ધીમે સંપર્ક વધી રહ્યો છે. સીધી હવાઈ સેવા, પ્રવાસી વિઝા અને વેપાર સંબંધિત કેટલીક પ્રક્રિયાઓ ફરી શરૂ થવાથી આર્થિક જોડાણ વધવાની શક્યતા ઊભી થઈ છે. જોકે બંને દેશો હજુ પણ વ્યૂહાત્મક રીતે એકબીજાના હરીફ છે.
ભારત માટે ફાયદો શું અને જોખમ શું?
ચીન સાથે વેપાર અને રોકાણ વધે તો ભારતમાં મૂડી, ઉત્પાદન અને પુરવઠા શ્રૃંખલાને ફાયદો થઈ શકે છે. ખાસ કરીને વૈશ્વિક કંપનીઓ ચીન પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા માંગે છે ત્યારે ભારત માટે ચીની રોકાણને નિયંત્રિત રીતે આકર્ષવાની તક ઊભી થઈ શકે છે. પરંતુ ભારત માટે સુરક્ષા પણ એટલી જ મહત્વની છે. તેથી સંવેદનશીલ ક્ષેત્રોમાં ચીની રોકાણ પર ચકાસણી ચાલુ રહેવાની શક્યતા છે. એટલે આ સંબંધોનો આગામી તબક્કો સંપૂર્ણ મિત્રતાનો નહીં, પરંતુ સ્પર્ધા અને સહકાર બંને સાથે આગળ વધતા સંબંધોનો હોઈ શકે છે.
બ્રિક્સ બેઠક બની શકે મોટો વળાંક
ભારત 2026માં બ્રિક્સની અધ્યક્ષતા કરી રહ્યું છે અને 12-13 સપ્ટેમ્બરે નવી દિલ્હીમાં શિખર બેઠક યોજાવાની છે. શી જિનપિંગની હાજરી નક્કી થાય તો આ બેઠક ભારત-ચીન સંબંધો માટે પણ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે. એક તરફ વેપાર અને રોકાણ માટે નવા દરવાજા ખોલવાની તૈયારી છે, તો બીજી તરફ સરહદનો પ્રશ્ન હજુ યથાવત છે. એટલે આગામી થોડા અઠવાડિયા ભારત-ચીન સંબંધોની દિશા નક્કી કરવામાં મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
