કેન્સર જેવી ગંભીર બીમારીથી પીડાતા દર્દીઓના જીવ સાથે કેવી રીતે ખતરનાક રમત રમાઈ રહી હતી તેનો ચોંકાવનારો ખુલાસો દિલ્હી ક્રાઇમ બ્રાન્ચની તપાસમાં થયો છે. દિલ્હીના બ્લેક માર્કેટમાં આશરે એક લાખ રૂપિયામાં વેચાતું એવાલુમૈબ (Avelumab) ઇન્જેક્શન તપાસ દરમિયાન નકલી હોવાનું સામે આવ્યું છે. સૌથી ચોંકાવનારી વાત એ છે કે આ ઇન્જેક્શનમાં કેન્સર સામે લડતું જરૂરી મૂળ એક્ટિવ ઇન્ગ્રેડિયન્ટ જ નહોતું અને લેબોરેટરી તપાસમાં તેમાં માત્ર પાણી હોવાનું જાણવા મળ્યું. દવા બનાવતી કંપની મારફતે જર્મનીની મર્ક લેબમાં કરાવવામાં આવેલી તપાસમાં આ ગંભીર હકીકત સામે આવી હોવાનું દિલ્હી પોલીસની ક્રાઇમ બ્રાન્ચે જણાવ્યું છે.
પોલીસની તપાસમાં વધુ એક મોટો ખુલાસો થયો છે. આ કથિત કાળાબજારીનું નેટવર્ક માત્ર દિલ્હીમાં સીમિત નહોતું, પરંતુ દિલ્હી-એનસીઆર ઉપરાંત મુંબઈ, હૈદરાબાદ, હરિયાણા, ઉત્તર પ્રદેશ સહિતના અનેક વિસ્તારો સુધી તેના સપ્લાય લિંક ફેલાયેલા હતા. પોલીસના જણાવ્યા અનુસાર આ નેટવર્કમાં નકલી દવાઓ ઉપરાંત હોસ્પિટલોમાં કેન્સરના દર્દીઓ માટે રાખવામાં આવેલી દવાઓ અને સરકારી સપ્લાયમાંથી બહાર કાઢવામાં આવેલી દવાઓની પણ કથિત રીતે ખરીદી-વેચાણ થતી હતી.
9 કરોડ રૂપિયાના કથિત રેકેટનો પર્દાફાશ
દિલ્હી ક્રાઇમ બ્રાન્ચે 20 ઓગસ્ટે આ કથિત રેકેટ સામે મોટી કાર્યવાહી કરી હતી. પોલીસના જણાવ્યા અનુસાર લગભગ 9 કરોડ રૂપિયાના આ કથિત ગેરકાયદેસર દવા નેટવર્કનો પર્દાફાશ કરીને કુલ 17 લોકોને ઝડપી પાડવામાં આવ્યા હતા. દરોડા દરમિયાન પોલીસે 588 ભરેલી કેન્સર વિરોધી દવાઓની વાઇલ, 6 ખાલી વાઇલ, દવાના 7 ખાલી બોક્સ, અન્ય દવાઓનો 3,021 યુનિટનો જથ્થો અને આશરે 50 લાખ રૂપિયા રોકડા જપ્ત કર્યા હતા.જપ્ત કરવામાં આવેલી દવાઓમાં ડારઝાલેક્સ, ઇમફિન્ઝી, એર્બિટક્સ, ઓપડાઇટા, ગાઝીવા, બાવેન્સિયો, એડસેટ્રિસ અને કીટ્રુડા જેવી કેન્સરની સારવારમાં ઉપયોગમાં લેવાતી દવાઓનો સમાવેશ થાય છે. આ તમામ દવાઓની કિંમત સામાન્ય દર્દીઓ માટે ખૂબ જ ઊંચી હોય છે અને આવી દવાઓ માટે દર્દીઓ તથા તેમના પરિવારજનોને ઘણી વખત લાખો રૂપિયાનો ખર્ચ કરવો પડે છે. આવા સંજોગોમાં નકલી દવાઓનું નેટવર્ક વધુ ગંભીર બની જાય છે.
રાજસ્થાન સરકારની યોજના હેઠળની દવાઓ પણ કાળાબજારમાં?
તપાસ દરમિયાન પોલીસને એવી પણ માહિતી મળી છે કે રાજસ્થાન સરકારની યોજના હેઠળ કેન્સરના દર્દીઓને આપવામાં આવતી દવાઓ પણ કથિત રીતે કાળાબજારમાં વેચવામાં આવી હતી. પોલીસના જણાવ્યા અનુસાર આ દવાઓ હોસ્પિટલ અને સરકારી સંસ્થાઓમાંથી બહાર કાઢવામાં આવતી હોવાની આશંકા છે. જોકે આ સમગ્ર બાબત અંગે તપાસ હજુ ચાલુ છે અને કથિત આરોપોની અંતિમ પુષ્ટિ કોર્ટની કાર્યવાહી બાદ જ થઈ શકશે.પોલીસનું કહેવું છે કે સિન્ડિકેટ સુધી દવાઓ પહોંચવાના મુખ્ય ત્રણ રસ્તા હતા. પ્રથમ રસ્તામાં ગેરકાયદેસર સ્ત્રોતોમાંથી નકલી દવાઓ ખરીદવામાં આવતી હતી. બીજા રસ્તામાં હોસ્પિટલોમાં કેન્સરના દર્દીઓ માટે રાખવામાં આવેલી દવાઓની કથિત હેરાફેરી કરવામાં આવતી હતી. જ્યારે ત્રીજા રસ્તામાં સરકારી સંસ્થાઓ અને ગોડાઉનમાંથી સરકારી સપ્લાયની દવાઓ બહાર કાઢીને તેને ગેરકાયદેસર રીતે વેચવામાં આવતી હોવાની માહિતી મળી છે.
બિલ અને લાઇસન્સ વગર થતો હતો દવાઓનો વેપાર
તપાસમાં પોલીસને જાણવા મળ્યું કે કેટલીક દવાઓ કથિત રીતે વૈધ બિલ, ખરીદીના રેકોર્ડ, ડ્રગ લાઇસન્સ અને અન્ય જરૂરી કાયદેસરના દસ્તાવેજો વિના મેળવવામાં આવતી હતી. ત્યારબાદ દવાઓને ઘરો તથા અન્ય સ્થળોએ રાખવામાં આવતી અને વચેટિયાઓ મારફતે આગળ વેચવામાં આવતી હતી. આ સમગ્ર વ્યવસ્થામાં અલગ-અલગ શહેરોમાં રહેલા લોકો એકબીજા સાથે જોડાયેલા હોવાની માહિતી સામે આવી છે.નકલી દવાઓને અસલી દેખાડવા માટે કથિત રીતે અસલી કાર્ટન અને ખાલી બોક્સનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો હતો. પોલીસના જણાવ્યા અનુસાર દવાઓ પરના બેચ નંબર, એમઆરપી અને ઓળખ સંબંધિત અન્ય માહિતી દૂર કરવા માટે એસીટોન જેવા કેમિકલનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો હતો. ત્યારબાદ દવાઓને ફરીથી પેક કરીને સપ્લાય કરવામાં આવતી હતી. પેકિંગ માટે થર્મોકોલ બોક્સ, બબલ રોલ, ચોંટાડવાની ટેપ અને પોલિથીન જેવી સામગ્રી પણ મળી આવી છે.
22 જૂને મળેલી માહિતી બાદ તપાસ શરૂ
ક્રાઇમ બ્રાન્ચના જણાવ્યા અનુસાર 22 જૂને મળેલી ગુપ્ત માહિતી બાદ સમગ્ર મામલાની તપાસ શરૂ કરવામાં આવી હતી. તપાસ દરમિયાન પૂર્વ દિલ્હી, રોહિણી અને મુંબઈમાં કેટલાક શંકાસ્પદ ઠેકાણાઓની ઓળખ કરવામાં આવી હતી. ત્યારબાદ 11 જુલાઈએ ડ્રગ્સ વિભાગ અને સ્થાનિક પોલીસની મદદથી સાત ટીમોએ દિલ્હી તથા નવી મુંબઈમાં એકસાથે દરોડા પાડ્યા હતા.દરોડા બાદ પૂછપરછ અને તપાસમાંથી મળેલા પુરાવાઓના આધારે પોલીસે આ નેટવર્ક સાથે જોડાયેલા અન્ય લોકોને પણ ઝડપી પાડ્યા હતા. સમગ્ર મામલે 12 જુલાઈએ ક્રાઇમ બ્રાન્ચ પોલીસ સ્ટેશનમાં એફઆઈઆર નોંધવામાં આવી હતી.
કોણ-કોણ હતો નેટવર્કમાં?
પોલીસના જણાવ્યા અનુસાર લક્ષ્મીનગરના 26 વર્ષીય અભિષેક વૈશ્ય 2022થી દવાઓ એકત્ર કરી સપ્લાય કરતો હતો. તેની પાસેથી રજિસ્ટર, સાધનો, પેકિંગ સામગ્રી, દવાઓ અને 4 લાખ રૂપિયા મળ્યા હતા. 25 વર્ષીય શુભમ કુમાર ચૌધરી 2023થી આ ગેરકાયદેસર ધંધામાં જોડાયેલો હોવાનું પોલીસનું કહેવું છે અને તેની પાસેથી 23 લાખ રૂપિયા મળ્યા હતા. 22 વર્ષીય સૂરજ ચૌધરી 2024માં તેની સાથે જોડાયો હોવાનું તપાસમાં સામે આવ્યું છે.ઇંદિરાપુરમનો 28 વર્ષીય જથ્થાબંધ દવા વેપારી ગગન કથિત રીતે ગોવિંદપુરીના 30 વર્ષીય સતીશ કુમાર પાસેથી ઇન્જેક્શન લઈને અભિષેક સુધી પહોંચાડતો હતો. ગુરુગ્રામનો 30 વર્ષીય મુકેશ 2023થી હોસ્પિટલોમાંથી દવાઓ મેળવતો હોવાનું પોલીસનું કહેવું છે. તેની ગાડીમાંથી 12 વાઇલ, દવાઓ, પેકિંગ સામગ્રી અને 16.5 લાખ રૂપિયા મળ્યા હતા.
દેશના અલગ-અલગ શહેરોમાં હતી સપ્લાય ચેઇન
પટનાનો 23 વર્ષીય બી.કોમ ગ્રેજ્યુએટ આયુષ કુમાર નવી મુંબઈમાં દવા ફર્મ ચલાવતો હતો અને ગગન પાસેથી દવાઓ લેતો હોવાનું પોલીસનું કહેવું છે. ગાઝિયાબાદનો 35 વર્ષીય વિશ્વાસ ત્યાગી કથિત રીતે દવા સપ્લાય કર્યા વગરના બિલ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં મદદ કરતો હતો. ઝજ્જરનો 34 વર્ષીય બી.ફાર્મા લાયકાત ધરાવતો મેડિકલ સ્ટોર માલિક પરમજીત શ્યોરાણ દવાઓ આગળ સપ્લાય કરતો હતો અને તેની પાસેથી 9 વાઇલ મળી હતી.નોઇડાનો 42 વર્ષીય આનંદ કુમાર આ નેટવર્કની મહત્વની કડી હોવાનું પોલીસનું કહેવું છે. તેની પાસેથી 337 કેન્સર વિરોધી વાઇલ મળી આવી હતી. હૈદરાબાદનો 52 વર્ષીય મેડિકલ સ્ટોર માલિક શ્રીનિવાસુલુ કલવા કથિત રીતે હોસ્પિટલમાંથી દવાઓ મેળવતો હતો.
42 વર્ષીય પૂર્વ હોસ્પિટલ કર્મચારી રામદાસ સતીશ કુમાર પર દવાઓની હેરાફેરીનો આરોપ છે. બી.ફાર્મા લાયકાત ધરાવતા 35 વર્ષીય હોસ્પિટલ કર્મચારી મુલુગરી શ્રીનાથ રેડ્ડી પર દર્દીઓ માટે રાખવામાં આવેલી દવાઓ સપ્લાય કરવાનો આરોપ મૂકાયો છે.ગુરુગ્રામનો 35 વર્ષીય મયંક ગર્ગ હોસ્પિટલોમાંથી દવાઓ મેળવતો હતો અને તેની પાસેથી 55 વાઇલ મળી હોવાનું પોલીસનું કહેવું છે. જ્યારે ફરીદાબાદનો 33 વર્ષીય દીપક ઉર્ફે રવિ અગાઉ ડેન્ટલ ટેક્નિશિયન તરીકે કામ કરતો હતો અને એક ઓન્કોલોજિસ્ટના પૂર્વ ખાનગી સહાયક તરીકે પણ કામ કરી ચૂક્યો હતો. પોલીસના જણાવ્યા અનુસાર તે નર્સિંગ સ્ટાફ પાસેથી વાઇલ મેળવતો હતો. તેની પાસેથી 108 વાઇલ અને 6.5 લાખ રૂપિયા મળી આવ્યા હતા.
દર્દીઓના જીવ સાથે કથિત રીતે રમાતી હતી રમત
આ સમગ્ર મામલાનો સૌથી ભયાનક ભાગ એ છે કે જે દર્દીઓ કેન્સર જેવી ગંભીર બીમારી સામે લડી રહ્યા છે, તેમના માટેની અત્યંત મોંઘી દવાઓમાં કથિત રીતે છેતરપિંડી કરવામાં આવી હતી. એક લાખ રૂપિયામાં વેચાતા એવાલુમૈબ ઇન્જેક્શનમાં કેન્સર સામે લડતો મૂળ એક્ટિવ ઇન્ગ્રેડિયન્ટ શૂન્ય હોવાનું તપાસમાં સામે આવવું આ કથિત રેકેટની ગંભીરતા દર્શાવે છે. ક્રાઇમ બ્રાન્ચ હવે આ નેટવર્કમાં જોડાયેલા અન્ય લોકો, દવાઓ ક્યાંથી મેળવવામાં આવતી હતી, કોને સપ્લાય કરવામાં આવી હતી અને કેટલા દર્દીઓ સુધી આવી દવાઓ પહોંચી તે અંગે વધુ તપાસ કરી રહી છે. હાલ પોલીસ તપાસના આધારે સામે આવેલી માહિતીમાં કેટલીક દવાઓ નકલી, કેટલીક હોસ્પિટલોમાંથી અને કેટલીક સરકારી સપ્લાયમાંથી બહાર કાઢવામાં આવી હોવાની આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. આ આરોપોની અંતિમ કાનૂની પુષ્ટિ હજુ બાકી છે.
