સુરતમાં ગણેશ ચતુર્થીને હજુ દોઢ મહિના જેટલો સમય બાકી હોવા છતાં શ્રીજીના આગમનને લઈને ભક્તોમાં ભારે ઉત્સાહ જોવા મળ્યો હતો. 23 ઓગસ્ટની રાત્રે ઘોડદોડ રોડના રામચોક વિસ્તારમાં “સરકાર” ગ્રુપના ગણેશજીની પ્રતિમાની એક ઝલક મેળવવા માટે હજારો ભક્તો ઉમટી પડ્યા હતા. જોકે, અપેક્ષા કરતાં અનેકગણી વધુ ભીડ એકઠી થતાં સ્થિતિ અચાનક બેકાબૂ બની ગઈ હતી. રસ્તા પર પગ મૂકવાની જગ્યા પણ ન રહેતાં ધક્કામુક્કી અને અફરાતફરીના દૃશ્યો સર્જાયા હતા.
ગણેશજીના ભવ્ય આગમનને જોવા માટે લોકો મોટી સંખ્યામાં ઘોડદોડ રોડ અને આસપાસના વિસ્તારમાં પહોંચી ગયા હતા. શરૂઆતમાં ભક્તો ઉત્સાહપૂર્વક દર્શન કરી રહ્યા હતા, પરંતુ ધીમે-ધીમે ભીડ એટલી વધી ગઈ કે લોકો એકબીજાને ધક્કા મારતા આગળ વધવા લાગ્યા હતા. ભીડ વચ્ચે ફસાયેલા લોકો માટે બહાર નીકળવું મુશ્કેલ બન્યું હતું. આ અફરાતફરીમાં મહિલાઓ અને બાળકોને સૌથી વધુ મુશ્કેલી પડી હતી. અનેક મહિલાઓ ભીડમાં દબાઈ ગઈ હતી અને કેટલાક લોકોને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ તથા ગભરામણ થવા લાગી હતી. લોકો ભીડમાંથી બહાર નીકળવા માટે રસ્તો શોધતા જોવા મળ્યા હતા. કેટલાક ભક્તો એકબીજાને મદદ કરીને ભીડમાંથી સુરક્ષિત બહાર કાઢવાનો પ્રયાસ કરતા હતા.
ભીડ એટલી બેકાબૂ બની ગઈ હતી કે એક બાળક પોતાની માતાથી છૂટું પડી ગયું હતું. થોડા સમય બાદ બાળક મળી આવતાં તેની માતાએ તેને ભેટી લીધું હતું અને ભાવુક થઈને રડી પડી હતી. આ ઘટનાએ સ્થળ પર સર્જાયેલી અંધાધૂંધીની ગંભીર સ્થિતિને વધુ સ્પષ્ટ કરી હતી. નાસભાગ અને ધક્કામુક્કીની સ્થિતિમાં અનેક લોકોના ચંપલ અને જૂતાં પણ પગમાંથી નીકળી ગયા હતા. રસ્તા પર ચારે તરફ ચંપલ અને જૂતાં પડેલા જોવા મળ્યા હતા. કેટલાક લોકો પોતાના ચંપલ શોધતા હતા, જ્યારે કેટલાક લોકો પરિસ્થિતિમાંથી બહાર નીકળવાને જ પ્રાથમિકતા આપી રહ્યા હતા. આ ઘટનાના વીડિયો સામે આવ્યા બાદ ભીડની સ્થિતિ કેટલી ગંભીર હતી તેની ચર્ચા શરૂ થઈ છે.
આ ભીડના કારણે ઘોડદોડ રોડ અને આસપાસના વિસ્તારોમાં ભારે ટ્રાફિકજામ પણ સર્જાયો હતો. વાહનોની લાંબી કતારો લાગી ગઈ હતી અને લોકોને પોતાના ગંતવ્ય સુધી પહોંચવામાં ભારે મુશ્કેલી પડી હતી. એક તરફ ગણેશ ભક્તોની ભીડ અને બીજી તરફ વાહનવ્યવહારને કારણે સમગ્ર વિસ્તારની સ્થિતિ કથળી ગઈ હતી. અફરાતફરીનો લાભ લઈને અસામાજિક તત્ત્વો પણ સક્રિય થઈ ગયા હોવાના આક્ષેપો થયા હતા. ભીડમાં પોકેટમારો અને તસ્કરો દ્વારા અનેક લોકોના મોબાઈલ ફોન અને પર્સ ચોરી કરવામાં આવ્યા હોવાની ફરિયાદો સામે આવી હતી. દર્શન માટે આવેલા કેટલાક લોકો પોતાના કિંમતી સામાન ગુમાવતા વધુ મુશ્કેલીમાં મુકાયા હતા. ભીડ નિયંત્રણ અને સુરક્ષા વ્યવસ્થા અંગે પણ લોકોમાં સવાલો ઊભા થયા હતા.
આ સમગ્ર મામલે આયોજક તપનસિંહ રાજપૂતે જણાવ્યું હતું કે “સરકાર” ગ્રુપ દ્વારા દર વર્ષે ગણેશજીના આગમનનું આયોજન કરવામાં આવે છે. આ વર્ષે પણ આયોજન માટે વ્યવસ્થા કરવામાં આવી હતી અને મોટી સંખ્યામાં વોલેન્ટિયર્સ સ્થળ પર હાજર હતા. જોકે, આ વખતે અપેક્ષા કરતાં ઘણાં વધુ ગણેશ ભક્તો ઉમટી પડતાં ભીડનું પ્રમાણ વધી ગયું હતું. આયોજકો દ્વારા ભીડને નિયંત્રિત કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હોવાનું તેમણે જણાવ્યું હતું. પોલીસ તરફથી પણ ભીડ અને ટ્રાફિક નિયંત્રણ માટે કાર્યવાહી કરવામાં આવી હતી. ઉમરા પોલીસના જણાવ્યા મુજબ, લોકોને વ્યવસ્થિત રીતે આગળ વધારવા અને વાહનવ્યવહારને નિયંત્રિત કરવા માટે પોલીસ કામગીરી કરી રહી હતી. એક-બે સ્થળે ભીડનું પ્રમાણ વધુ હોવાથી સ્થિતિ સર્જાઈ હતી, પરંતુ બાદમાં તેને નિયંત્રણમાં લેવામાં આવી હતી.
“સરકાર” ગ્રુપ દ્વારા છેલ્લા 21 વર્ષથી ભવ્ય ગણેશ પ્રતિમા લાવવાની પરંપરા જાળવી રાખવામાં આવી છે. દર વર્ષે ગણેશ ચતુર્થી પહેલાં વિશેષ આયોજન સાથે શ્રીજીની પ્રતિમાનું આગમન કરવામાં આવે છે. આ વર્ષે પણ ખાસ તૈયાર કરાયેલી વિશાળ પ્રતિમાને ઘોડદોડ રોડથી સિટી લાઈટ વિસ્તાર સુધી લઈ જવામાં આવી હતી. પ્રતિમાના આગમન દરમિયાન ખાસ કરીને ઘોડદોડ રોડના રામચોક વિસ્તારમાં ભક્તોની સૌથી વધુ ભીડ જોવા મળી હતી. ગણેશજીની એક ઝલક મેળવવા માટે લોકો રસ્તાની બંને બાજુ અને આસપાસના વિસ્તારોમાં ઊભા રહ્યા હતા. ઘણા લોકો મોબાઈલમાં વીડિયો અને ફોટોગ્રાફી કરતા પણ જોવા મળ્યા હતા.
ભવ્ય આગમન યાત્રા પૂર્ણ થયા બાદ ગણેશજીની પ્રતિમાની સિટી લાઈટ વિસ્તારમાં વિધિવત સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. આગામી સમયમાં મોટી સંખ્યામાં ભક્તો દર્શન માટે પહોંચે તેવી શક્યતા છે. જોકે, આગમન સમયે સર્જાયેલી અફરાતફરી બાદ હવે ભવિષ્યમાં ભીડ વ્યવસ્થાપનને લઈને વધુ સઘન આયોજનની જરૂરિયાત સામે આવી છે. આ આયોજનમાં પ્રતિમાની ઊંચાઈને લઈને પણ ચર્ચા થઈ હતી. નિયમ મુજબ ગણેશ પ્રતિમાની ઊંચાઈ 9 ફૂટ સુધી રાખવાની જોગવાઈ હોવાનું જણાવવામાં આવે છે, જ્યારે “સરકાર” ગ્રુપની પ્રતિમા 15 ફૂટથી વધુ ઊંચી હોવાનું જોવા મળ્યું હતું. જોકે, આયોજકો દ્વારા સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી હતી કે આયોજન અને પ્રતિમા અંગે વહીવટી તંત્ર પાસેથી જરૂરી તમામ પરવાનગીઓ અગાઉથી મેળવી લેવામાં આવી હતી.
સુરતમાં ગણેશોત્સવને લઈને દર વર્ષે ભારે ઉત્સાહ જોવા મળે છે અને વિવિધ વિસ્તારોમાં ભવ્ય પ્રતિમાઓ તથા વિશેષ આયોજન કરવામાં આવે છે. પરંતુ આ ઘટનાએ ફરી એકવાર મોટા ધાર્મિક અને જાહેર કાર્યક્રમોમાં ભીડ નિયંત્રણ કેટલું મહત્વપૂર્ણ છે તે મુદ્દો સામે લાવ્યો છે. હજારો લોકો એક જ સ્થળે એકઠા થાય ત્યારે માત્ર વોલેન્ટિયર્સ અને સામાન્ય વ્યવસ્થા પૂરતી નથી રહેતી. પ્રવેશ અને બહાર નીકળવાના અલગ માર્ગ, બેરિકેડિંગ, પૂરતો પોલીસ બંદોબસ્ત, મહિલાઓ અને બાળકો માટે સુરક્ષિત જગ્યા તથા તાત્કાલિક તબીબી મદદ જેવી વ્યવસ્થા જરૂરી બને છે. ખાસ કરીને આ ઘટનામાં હજુ ગણેશ ચતુર્થીને દોઢ મહિના જેટલો સમય બાકી હોવા છતાં મોટી સંખ્યામાં લોકો એકઠા થયા હતા. આગામી ગણેશોત્સવ દરમિયાન શહેરના વિવિધ વિસ્તારોમાં આથી પણ વધુ ભીડ જોવા મળી શકે છે. તેથી આયોજકો અને તંત્ર માટે ભીડ વ્યવસ્થાપનની વધુ અસરકારક યોજના બનાવવી જરૂરી બની છે.
ભક્તોની આસ્થા અને ઉત્સાહને જાળવી રાખવાની સાથે તેમની સુરક્ષા પણ એટલી જ મહત્વપૂર્ણ છે. ઘોડદોડ રોડ પર સર્જાયેલી અફરાતફરીમાં કોઈ મોટી જાનહાનિ ન થતાં રાહતની લાગણી જોવા મળી રહી છે, પરંતુ મહિલાઓ દબાઈ જવી, લોકોને ગભરામણ થવી, બાળક માતાથી છૂટું પડી જવું અને ચોરીની ફરિયાદો સામે આવવી જેવી ઘટનાઓ ગંભીર ચેતવણી સમાન છે. આ સમગ્ર ઘટનાએ એક તરફ સુરતના લોકોમાં ગણેશજી પ્રત્યેની ભારે આસ્થા દર્શાવી છે, તો બીજી તરફ મોટા ધાર્મિક આયોજનમાં ભીડની યોગ્ય ગણતરી અને મજબૂત વ્યવસ્થા કેટલી જરૂરી છે તે પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે.
