સુરતમાં છેલ્લા કેટલાક સમયથી ફૂડ પોઈઝનિંગની ગંભીર ઘટનાઓ સામે આવ્યા બાદ હવે ખાણી-પીણીના એકમોની સ્વચ્છતા અને ખાદ્ય સુરક્ષાને લઈને સુરત મહાનગરપાલિકાના આરોગ્ય વિભાગે સઘન ચેકિંગ શરૂ કર્યું છે. શહેરમાં છેલ્લા છ દિવસથી ચાલી રહેલી મેગા ચેકિંગ ઝુંબેશ દરમિયાન પાંડેસરા અને ગુલશનનગર ચાર રસ્તા વિસ્તારના ખાણી-પીણીના એકમોમાંથી ચોંકાવનારી બેદરકારી સામે આવી છે. તપાસ દરમિયાન માત્ર ગંદકી અને અખાદ્ય સામગ્રી જ નહીં, પરંતુ ચામડીના રોગથી પીડિત એક કર્મચારી ખાદ્યપદાર્થ બનાવવાની કામગીરી કરતો હોવાનું પણ ધ્યાનમાં આવ્યું છે. આ ઘટના બાદ ખાદ્યપદાર્થ બનાવતા કર્મચારીઓના આરોગ્ય અને વ્યક્તિગત સ્વચ્છતા અંગે પણ ગંભીર સવાલો ઊભા થયા છે.
શહેરમાં ફૂડ પોઈઝનિંગના બનાવોને ધ્યાનમાં રાખીને મહાનગરપાલિકાના આરોગ્ય અને ફૂડ સેફ્ટી વિભાગ દ્વારા વિવિધ વિસ્તારોમાં સરપ્રાઈઝ ચેકિંગ હાથ ધરવામાં આવી રહ્યું છે. ખાસ કરીને હોટલ, રેસ્ટોરન્ટ, લારી-ગલ્લા, નાસ્તાની દુકાનો અને અન્ય ખાણી-પીણીના એકમોમાં ખાદ્યપદાર્થોની ગુણવત્તા, કાચા માલનો સંગ્રહ, રસોડાની સ્વચ્છતા, ફ્રિજની સ્થિતિ અને કર્મચારીઓની સ્વચ્છતાની તપાસ કરવામાં આવી રહી છે. પાંડેસરા અને ગુલશનનગર વિસ્તારમાં હાથ ધરાયેલી તપાસ દરમિયાન અધિકારીઓને અનેક ગંભીર ખામીઓ મળી આવી હતી. કેટલાક એકમોમાં ગંદકી જોવા મળી હતી, જ્યારે સડેલા અને અખાદ્ય બટાકા તથા ટામેટા સહિતના ખાદ્ય પદાર્થો પણ મળી આવ્યા હતા. ખાદ્યપદાર્થોનો યોગ્ય રીતે સંગ્રહ ન થતો હોવાની પણ બેદરકારી સામે આવી હતી. કેટલાક સ્થળે ફ્રિજ અસ્વચ્છ હાલતમાં હોવાનું જણાયું હતું. આવી સ્થિતિમાં ખાદ્યપદાર્થો રાખવાથી તે ઝડપથી બગડી શકે છે અને ગ્રાહકોના આરોગ્ય માટે જોખમ ઊભું થઈ શકે છે.
ચેકિંગ દરમિયાન સૌથી ચોંકાવનારી બાબત એક દુકાનમાં સામે આવી હતી, જ્યાં ચામડીના રોગથી પીડિત એક કર્મચારી સીધો ખાદ્યપદાર્થ બનાવવાની કામગીરી કરતો ઝડપાયો હતો. ખાદ્યપદાર્થ બનાવતી વ્યક્તિના હાથ અને શરીરની સ્વચ્છતા ખોરાકની ગુણવત્તા માટે ખૂબ મહત્વપૂર્ણ હોય છે. બીમાર વ્યક્તિ દ્વારા સીધી રીતે રસોઈ બનાવવામાં આવે તો ખાદ્યપદાર્થોની સ્વચ્છતા અંગે પ્રશ્નો ઊભા થઈ શકે છે. આથી અધિકારીઓએ તાત્કાલિક આ કર્મચારીને ખાદ્યપદાર્થ બનાવવાની કામગીરીથી દૂર રહેવાનો આદેશ આપ્યો હતો.
સંબંધિત વેપારીને પણ સ્પષ્ટ સૂચના આપવામાં આવી હતી કે કર્મચારી સંપૂર્ણ સારવાર કરાવ્યા બાદ અને ડોક્ટર પાસેથી મેડિકલ ફિટનેસ સર્ટિફિકેટ મેળવ્યા પછી જ તેને ફરી ખાદ્યપદાર્થ બનાવવાની કામગીરીમાં સામેલ કરવામાં આવે. જ્યાં સુધી તે પોતાની તબિયત અંગે જરૂરી મેડિકલ ફિટનેસ રજૂ ન કરે ત્યાં સુધી તેને રસોઈ કે ખાદ્ય સામગ્રી સાથે સીધો સંપર્ક થતી કામગીરીથી દૂર રાખવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો છે.
આ ઘટનાએ ખાણી-પીણીના વ્યવસાયમાં માત્ર કાચા માલની ગુણવત્તા પૂરતી જ તપાસ ન રહેવી જોઈએ, પરંતુ રસોઈ બનાવતા અને ખાદ્યપદાર્થો સંભાળતા કર્મચારીઓના આરોગ્યની પણ યોગ્ય ચકાસણી થવી જોઈએ તે મુદ્દો ચર્ચામાં આવ્યો છે. ઘણા ખાણી-પીણીના એકમોમાં ખોરાક બનાવતા કર્મચારીઓની નિયમિત મેડિકલ તપાસ થાય છે કે નહીં, તેઓ વ્યક્તિગત સ્વચ્છતાના નિયમોનું પાલન કરે છે કે નહીં અને બીમારીની સ્થિતિમાં તેઓ ખાદ્યપદાર્થ બનાવવાની કામગીરીથી દૂર રહે છે કે નહીં, તે અંગે પણ ખાસ ધ્યાન આપવું જરૂરી બની ગયું છે.
પાંડેસરા અને ગુલશનનગર વિસ્તારમાં ચાલી રહેલી વિશેષ ઝુંબેશ દરમિયાન જ્યાં પણ ગંભીર ખામીઓ મળી આવી છે, ત્યાં તાત્કાલિક કાર્યવાહી કરવામાં આવી રહી છે. અખાદ્ય અને સડેલા ખાદ્યપદાર્થોનો સ્થળ પર જ નાશ કરાવવામાં આવ્યો હતો. નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરનાર એકમો પાસેથી વહીવટી ખર્ચ પણ વસૂલવામાં આવ્યો હતો. ગંભીર ખામીઓ સામે આવતા સંબંધિત એકમો સામે કુલ 30 હજાર રૂપિયાનો દંડ ફટકારવામાં આવ્યો હોવાનું જાણવા મળ્યું છે.
મહાનગરપાલિકા દ્વારા સ્પષ્ટ સૂચના આપવામાં આવી છે કે જ્યાં સુધી તમામ ખામીઓ દૂર કરવામાં નહીં આવે ત્યાં સુધી સંબંધિત એકમોને ખાદ્ય વ્યવસાય શરૂ કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવશે નહીં. એકમોએ રસોડું, ફ્રિજ અને ખાદ્ય સામગ્રી રાખવાની જગ્યાને સ્વચ્છ કરવી પડશે. સડેલા કે બગડેલા ખાદ્યપદાર્થોનો નાશ કરવો પડશે અને સ્વચ્છતાના તમામ નિયમોનું પાલન કરવું પડશે. અધિકારીઓની તપાસમાં ખામીઓ દૂર થયાનું જણાશે ત્યારબાદ જ આગળની કાર્યવાહી નક્કી કરવામાં આવશે.
ફૂડ પોઈઝનિંગની ઘટનાઓ બાદ શહેરના લોકોમાં બહારના ખાદ્યપદાર્થોની ગુણવત્તા અને સ્વચ્છતા અંગે ચિંતા વધી છે. એક જ જગ્યાએ ઘણા લોકો માટે ખોરાક તૈયાર કરવામાં આવતો હોવાથી નાની બેદરકારી પણ અનેક લોકોના આરોગ્યને અસર કરી શકે છે. ગંદુ પાણી, સડેલા શાકભાજી, બગડેલી સામગ્રી, અસ્વચ્છ વાસણો, ગંદા ફ્રિજ અથવા સ્વચ્છતા વગર કામ કરતા કર્મચારીઓ જેવી બાબતો ખાદ્ય સુરક્ષા માટે જોખમરૂપ બની શકે છે.
ખાસ કરીને વરસાદી વાતાવરણ અને ભેજવાળા દિવસોમાં ખાદ્ય સામગ્રી ઝડપથી બગડવાની શક્યતા રહેતી હોય છે. તેથી શાકભાજી, દૂધની વસ્તુઓ, તૈયાર ખોરાક અને અન્ય સામગ્રીનો યોગ્ય તાપમાન પર સંગ્રહ કરવો જરૂરી છે. એક જ ખાદ્ય સામગ્રીને લાંબા સમય સુધી રાખવી, વારંવાર ગરમ કરવી અથવા ખુલ્લી જગ્યાએ રાખવી પણ આરોગ્ય માટે નુકસાનકારક બની શકે છે.
પાંડેસરાની ઘટનાએ એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ફૂડ સેફ્ટી માત્ર રસોડાની બહારથી દેખાતી સફાઈ સુધી મર્યાદિત નથી. રસોઈ બનાવનાર વ્યક્તિનું સ્વાસ્થ્ય પણ એટલું જ મહત્વપૂર્ણ છે. જો કોઈ કર્મચારી બીમાર હોય, ચામડીનો ચેપી રોગ હોય અથવા કોઈ એવી તકલીફ હોય જે ખોરાકની સ્વચ્છતાને અસર કરી શકે, તો તેણે સીધા ખાદ્યપદાર્થો સાથે કામ ન કરવું જોઈએ. વેપારીઓ અને સંચાલકોએ પણ કર્મચારીઓની તબિયત અંગે જવાબદારીપૂર્વક ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે.
ખાણી-પીણીના વ્યવસાયમાં કામ કરતા લોકો માટે હાથ ધોવા, સ્વચ્છ કપડાં પહેરવા, માથું અને હાથ યોગ્ય રીતે ઢાંકવા, સ્વચ્છ વાસણોનો ઉપયોગ કરવા અને ખોરાક બનાવતી જગ્યાની નિયમિત સફાઈ રાખવી જેવી બાબતો જરૂરી છે. કર્મચારીઓને તબિયત ખરાબ હોય ત્યારે કામ પર ન રાખવા અને સમયાંતરે તેમની આરોગ્ય તપાસ કરાવવાની જવાબદારી પણ સંચાલકોની છે. શહેરમાં ચાલી રહેલી મેગા ચેકિંગ ઝુંબેશ દરમિયાન અધિકારીઓ દ્વારા સરપ્રાઈઝ રેડની કાર્યવાહી ચાલુ રાખવામાં આવશે. જે એકમોમાં ખાદ્ય સુરક્ષાના નિયમોનું પાલન નહીં થતું હોય અથવા ગ્રાહકોના આરોગ્ય સાથે ચેડાં થવાની શક્યતા જણાશે ત્યાં કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવશે. અખાદ્ય સામગ્રીનો નાશ, દંડ અને જરૂર પડ્યે એકમ બંધ રાખવા જેવી કાર્યવાહી પણ કરવામાં આવશે.
મહાનગરપાલિકાની આ ઝુંબેશનો મુખ્ય હેતુ વેપારીઓને હેરાન કરવાનો નહીં, પરંતુ શહેરના લોકો સુધી સુરક્ષિત અને સ્વચ્છ ખોરાક પહોંચે તે સુનિશ્ચિત કરવાનો છે. ખાદ્યપદાર્થો વેચતા દરેક એકમની જવાબદારી છે કે તેઓ ગુણવત્તાયુક્ત સામગ્રીનો ઉપયોગ કરે અને રસોઈ બનાવતી તથા પીરસતી વખતે સંપૂર્ણ સ્વચ્છતા જાળવે.
પાંડેસરા અને ગુલશનનગર વિસ્તારમાં થયેલી કાર્યવાહી બાદ હવે શહેરના અન્ય વિસ્તારોના ખાણી-પીણીના એકમોમાં પણ તપાસ વધુ કડક બનવાની શક્યતા છે. છેલ્લા છ દિવસથી ચાલતી ઝુંબેશમાં એક પછી એક બેદરકારી સામે આવતાં પાલિકા હવે માત્ર ખાદ્ય સામગ્રીની તપાસ સુધી મર્યાદિત નહીં રહે, પરંતુ રસોડાની સ્થિતિ, ફ્રિજની સફાઈ, કાચા માલનો સંગ્રહ અને કર્મચારીઓના આરોગ્ય જેવા તમામ મુદ્દાઓ પર પણ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહી છે.
અખાદ્ય અને સડેલા શાકભાજીથી લઈને બીમાર કર્મચારી દ્વારા રસોઈ બનાવવાની ઘટના સુધીની બેદરકારી સામે આવતાં શહેરના ખાણી-પીણીના એકમોની સ્વચ્છતા વ્યવસ્થાની ગંભીર ખામીઓ બહાર આવી છે. માત્ર દંડ ફટકારવાથી સમસ્યાનો કાયમી ઉકેલ આવી શકશે નહીં. વેપારીઓએ પણ પોતાની જવાબદારી સમજવી પડશે અને કર્મચારીઓના આરોગ્યની નિયમિત તપાસ સાથે ખાદ્ય સુરક્ષાના નિયમોનું ચુસ્ત પાલન કરવું પડશે. આ ઘટનાએ ગ્રાહકો માટે પણ સાવચેતીનો સંદેશ આપ્યો છે. બહારનું ખાવાનું ખરીદતી વખતે દુકાન કે રેસ્ટોરન્ટની સ્વચ્છતા, ખોરાકની ગુણવત્તા અને ખાદ્ય સામગ્રીની સ્થિતિ અંગે ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે. સ્વચ્છ અને સુરક્ષિત ખોરાક દરેક નાગરિકનો અધિકાર છે, જ્યારે તેને જાળવી રાખવાની જવાબદારી વેપારીઓ અને તંત્ર બંનેની છે. હાલમાં પાંડેસરા અને ગુલશનનગર વિસ્તારમાં તપાસ અને કાર્યવાહી ચાલુ છે. ખાદ્ય સુરક્ષાના નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરનાર સામે કડક પગલાં લેવાશે અને પ્રજાના આરોગ્ય સાથે કોઈ પણ પ્રકારની બેદરકારી ચલાવી લેવામાં નહીં આવે તેવો સંદેશ આ ઝુંબેશ દ્વારા આપવામાં આવ્યો છે.
