અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો તણાવ ફરી એકવાર ગંભીર બની ગયો છે. અમેરિકાએ ઈરાન સામે અત્યાર સુધીના સૌથી કડક આર્થિક પ્રતિબંધો લાદવાની તૈયારી શરૂ કરી છે, ત્યારે ઈરાને પણ તેનો જવાબ ખૂબ જ આક્રમક રીતે આપવાની ચેતવણી આપી છે. ઈરાનના સૈન્ય અધિકારીઓએ કહ્યું છે કે અમેરિકાની નવી ધમકીઓનો જવાબ “વિનાશક” હશે. આ નિવેદન એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે બંને દેશો વચ્ચે આર્થિક દબાણની સાથે સૈન્ય તણાવ પણ સતત વધી રહ્યો છે. અમેરિકી નાણામંત્રી સ્કોટ બેસન્ટે કહ્યું છે કે વોશિંગ્ટન ઈરાન પર અત્યાર સુધીનું સૌથી મોટું આર્થિક દબાણ લાવવાની તૈયારીમાં છે.
અમેરિકાએ કડક પ્રતિબંધોની તૈયારી કરી
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાન સામે વધુ કડક આર્થિક કાર્યવાહી કરવાની જાહેરાત કરી છે. ટ્રમ્પના જણાવ્યા પ્રમાણે અમેરિકા ઈરાન સામે “સૌથી કડક” આર્થિક કાર્યવાહી કરશે અને ઈરાનને મદદ કરનારા દેશો તથા કંપનીઓને પણ ગંભીર આર્થિક પરિણામો ભોગવવા પડી શકે છે. અમેરિકાનો મુખ્ય હેતુ ઈરાનની આવકના મહત્વના સ્ત્રોતો પર દબાણ વધારવાનો છે. તેમાં તેલની હેરફેર, નાણાકીય વ્યવહારો અને ઈરાન સાથે જોડાયેલા વેપારી નેટવર્કને નિશાન બનાવવાની યોજના સામેલ છે. અમેરિકી અધિકારીઓનું માનવું છે કે આ પ્રકારનું આર્થિક દબાણ ઈરાનને પરમાણુ કાર્યક્રમ અને અન્ય મુદ્દાઓ પર સમજૂતી માટે મજબૂર કરી શકે છે.
ઈરાનની સીધી ચેતવણી, જવાબ વિનાશક હશે
અમેરિકાની જાહેરાત બાદ ઈરાન તરફથી પણ આકરી પ્રતિક્રિયા આવી છે. ઈરાનના સૈન્ય મુખ્યાલય સાથે જોડાયેલા મેજર જનરલ અલી અબ્દોલ્લાહીએ ચેતવણી આપી છે કે દુશ્મન તરફથી આવતી નવી ધમકીઓનો જવાબ કડક અને વિનાશક રીતે આપવામાં આવશે. ઈરાનના નેતાઓનું કહેવું છે કે વર્ષોથી પ્રતિબંધોનો સામનો કર્યા બાદ દેશ હવે આવા આર્થિક દબાણથી ડરવાનો નથી. ઈરાનના સંસદ અધ્યક્ષ મોહમ્મદ બાકેર કાલિબાફે પણ અમેરિકી અને ઈઝરાયેલી કાર્યવાહી સામે આર્થિક તથા વ્યૂહાત્મક રીતે મજબૂત બનવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો છે. તેમણે દેશની અર્થવ્યવસ્થાને મજબૂત બનાવવા અને અમેરિકી ડોલર પરની નિર્ભરતા ઘટાડવાની વાત કરી છે.
તેલથી લઈને હોર્મુઝ સુધી ઈરાન પર દબાણ
અમેરિકાના નવા પ્રતિબંધો એવા સમયે આવી રહ્યા છે જ્યારે ઈરાનની અર્થવ્યવસ્થા પહેલેથી જ ભારે દબાણ હેઠળ છે. ઈરાનની આવકનો મોટો આધાર તેલની નિકાસ પર છે, પરંતુ અમેરિકી નાકાબંધી અને અન્ય પ્રતિબંધોની અસરથી તેની તેલ નિકાસમાં મોટો ઘટાડો થયો છે. રોઇટર્સના અહેવાલ મુજબ ઓગસ્ટમાં ઈરાનની તેલ નિકાસ 2025ની સરેરાશ 1.4 મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસની સરખામણીએ ઘટીને આશરે 534,000 બેરલ પ્રતિ દિવસ થઈ ગઈ છે. ચીન ઈરાનના તેલનો સૌથી મોટો ખરીદદાર છે, પરંતુ હવે ત્યાં પણ ઈરાની તેલની ઉપલબ્ધતા ઘટી રહી છે. આ સ્થિતિ ઈરાનની અર્થવ્યવસ્થા માટે વધુ મોટો પડકાર બની શકે છે.
તણાવ વધ્યો તો દુનિયાભરમાં અસર થઈ શકે
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો વિવાદ માત્ર બંને દેશો પૂરતો સીમિત નથી. હોર્મુઝની સામુદ્રધુની દુનિયાના સૌથી મહત્વના તેલ અને ગેસ પરિવહન માર્ગોમાંથી એક છે. આ વિસ્તારમાં લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા તણાવને કારણે વૈશ્વિક ઊર્જા બજાર પર પણ અસર થઈ રહી છે. અમેરિકાના નવા પ્રતિબંધો અને ઈરાનની આકરી પ્રતિક્રિયા વચ્ચે જો સૈન્ય તણાવ વધુ વધે તો તેલના ભાવ, આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર અને પશ્ચિમ એશિયાની સુરક્ષા પર તેની સીધી અસર થઈ શકે છે. હાલ બંને તરફથી કડક નિવેદનો આવી રહ્યા છે, પરંતુ રાજદ્વારી વાતચીત માટેના રસ્તા સંપૂર્ણપણે બંધ થયા છે કે નહીં તે હજી સ્પષ્ટ નથી. ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયાને પણ તણાવનો અંત લાવવા માટે મજબૂત સ્થિતિમાંથી વાતચીત કરવાની જરૂરિયાત વ્યક્ત કરી છે.
