ભારતના આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટ પરથી વિદેશ પ્રવાસ કરનારા મુસાફરો માટે મોટા રાહતના સમાચાર છે. હવે ઇમિગ્રેશન કાઉન્ટર પર બોર્ડિંગ પાસ પર ફિઝિકલ સ્ટેમ્પ અથવા મહોર મારવાની જૂની પ્રથા બંધ કરવામાં આવશે. કેન્દ્ર સરકારના ગૃહ મંત્રાલય હેઠળ કાર્યરત બ્યુરો ઓફ ઇમિગ્રેશને આ અંગે મહત્વનો નિર્ણય લીધો છે. નવી વ્યવસ્થા 1 સપ્ટેમ્બર 2026થી દેશના તમામ આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટ પર લાગુ કરવામાં આવશે. ત્યારબાદ વિદેશ જતાં મુસાફરોને ઇમિગ્રેશન ક્લિયરન્સ માટે પોતાના બોર્ડિંગ પાસ પર સ્ટેમ્પ લગાવવાની જરૂર રહેશે નહીં. આ નિર્ણયથી ઇમિગ્રેશન પ્રક્રિયા વધુ ઝડપી, સરળ અને ડિજિટલ બનવાની આશા છે.
હવે મુસાફરો પોતાના સ્માર્ટફોનમાં રહેલો ડિજિટલ ઈ-બોર્ડિંગ પાસ પણ રજૂ કરી શકશે. એટલે કે દરેક મુસાફર માટે પ્રિન્ટેડ બોર્ડિંગ પાસ રાખવો જરૂરી રહેશે નહીં. ડિજિટલ વ્યવસ્થાના કારણે મુસાફરોને કાગળ સાથે રાખવાની ઝંઝટમાંથી પણ રાહત મળી શકે છે. અત્યાર સુધી આંતરરાષ્ટ્રીય મુસાફરો ઇમિગ્રેશન કાઉન્ટર પર પહોંચ્યા બાદ તેમના બોર્ડિંગ પાસ પર ફિઝિકલ સ્ટેમ્પ લગાવવામાં આવતો હતો. ઇમિગ્રેશન ક્લિયરન્સ બાદ આ સ્ટેમ્પ મુસાફરે આગળની પ્રક્રિયામાં રજૂ કરવો પડતો હતો. પરંતુ હવે આ સ્ટેમ્પિંગ પ્રક્રિયાને સંપૂર્ણપણે બંધ કરવાનો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે.
આ નિર્ણય પાછળનું મુખ્ય કારણ ઇમિગ્રેશન પ્રક્રિયામાં થતો વિલંબ હોવાનું માનવામાં આવે છે. બોર્ડિંગ પાસ પર સ્ટેમ્પ લગાવવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન દરેક મુસાફર માટે વધારાનો સમય લાગતો હતો. વ્યસ્ત એરપોર્ટ પર એકસાથે મોટી સંખ્યામાં આંતરરાષ્ટ્રીય ફ્લાઇટના મુસાફરો આવતા હોવાથી ઇમિગ્રેશન કાઉન્ટર પર લાંબી કતારો જોવા મળતી હતી. ઇમિગ્રેશન બ્યુરોને મુસાફરો તરફથી આ પ્રક્રિયા અંગે ફરિયાદો પણ મળતી હતી. મુસાફરોનું કહેવું હતું કે બોર્ડિંગ પાસ પર મહોર લગાવવાની પ્રક્રિયાના કારણે ક્લિયરન્સમાં વધુ સમય લાગતો હતો. હવે આ પ્રક્રિયા બંધ થવાથી ઇમિગ્રેશન કાઉન્ટર પર મુસાફરોનો સમય બચી શકે છે.
ફિઝિકલ સ્ટેમ્પિંગ સાથે કેટલીક વ્યવહારુ મુશ્કેલીઓ પણ જોવા મળતી હતી. ઘણી વખત સ્ટેમ્પ યોગ્ય રીતે ન લાગવો, અસ્પષ્ટ છાપ પડવી અથવા બોર્ડિંગ પાસની ખોટી જગ્યાએ મહોર લાગવી જેવી સમસ્યાઓ સર્જાતી હતી. આવી સ્થિતિમાં આગળ બોર્ડિંગ ગેટ અથવા સુરક્ષા તપાસ દરમિયાન બોર્ડિંગ પાસ પરની વિગતો અને સ્ટેમ્પ વાંચવામાં મુશ્કેલી પડી શકે છે. ડિજિટલ બોર્ડિંગ પાસમાં આ પ્રકારની સમસ્યાઓ ઓછી થાય છે. મુસાફર પોતાના મોબાઇલ ફોનમાં એરલાઇન દ્વારા આપવામાં આવેલ ઈ-બોર્ડિંગ પાસ સરળતાથી રાખી શકે છે. એરપોર્ટ પર જરૂરી સમયે તે સ્ક્રીન પર બતાવી શકાય છે. આ રીતે મુસાફરીની પ્રક્રિયા વધુ પેપરલેસ બનશે.
1 સપ્ટેમ્બર 2026થી લાગુ થનારી નવી વ્યવસ્થા હેઠળ દેશના તમામ આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટનો સમાવેશ કરવામાં આવશે. એટલે દિલ્હી, મુંબઈ, અમદાવાદ, બેંગલુરુ, હૈદરાબાદ, ચેન્નાઈ, કોલકાતા અને અન્ય આંતરરાષ્ટ્રીય હવાઈ મથક પરથી વિદેશ જતાં મુસાફરો માટે એકસરખી પ્રક્રિયા લાગુ પડશે. નવી વ્યવસ્થામાં મુસાફરો માટે મુખ્ય ફેરફાર એ છે કે ઇમિગ્રેશન ક્લિયરન્સ બાદ બોર્ડિંગ પાસ પર કોઈ ફિઝિકલ સ્ટેમ્પ નહીં લગાવવામાં આવે. મોબાઇલ પર ડિજિટલ ઈ-બોર્ડિંગ પાસ રજૂ કરવો માન્ય રહેશે. આથી મુસાફરોને પ્રિન્ટેડ બોર્ડિંગ પાસની ફરજિયાત જરૂરિયાત રહેશે નહીં.
જોકે, જે મુસાફરો કાગળ પરનો બોર્ડિંગ પાસ રાખવા માંગતા હોય તેઓ તેને અગાઉની જેમ મેળવી શકશે. પ્રિન્ટેડ બોર્ડિંગ પાસ પર કોઈ પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો નથી. માત્ર એટલો ફેરફાર કરવામાં આવ્યો છે કે ઇમિગ્રેશન અધિકારીઓ હવે તેના પર સ્ટેમ્પ અથવા મહોર નહીં લગાવે. આ નિર્ણયને ભારતીય એરપોર્ટ પર હવાઈ મુસાફરીને વધુ આધુનિક અને ડિજિટલ બનાવવાની દિશામાં મહત્વપૂર્ણ પગલું માનવામાં આવી રહ્યું છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં એરપોર્ટ પર ચેક-ઇન, બોર્ડિંગ, સુરક્ષા તપાસ અને મુસાફરોની ઓળખ સાથે જોડાયેલી અનેક પ્રક્રિયાઓમાં ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ વધ્યો છે.
હવે સરકાર હવાઈ મુસાફરીને વધુ ઝડપી અને પેપરલેસ બનાવવા માટે આગળના પગલાં પણ લઈ રહી છે. ભવિષ્યમાં પાસપોર્ટ પર ફિઝિકલ સ્ટેમ્પ લગાવવાની પ્રથા પણ ધીમે-ધીમે બંધ કરવાની યોજના છે. હાલ ભારતીય પાસપોર્ટ ધરાવતા પ્રવાસીઓ વિદેશ જતી વખતે અને વિદેશથી ભારત પરત આવતી વખતે ઇમિગ્રેશન પ્રક્રિયા દરમિયાન પાસપોર્ટ પર ફિઝિકલ સ્ટેમ્પ મેળવે છે. આ સ્ટેમ્પમાં મુસાફરીની તારીખ અને એન્ટ્રી અથવા એક્ઝિટ સાથે જોડાયેલી માહિતી નોંધાય છે.
હવે આ પ્રક્રિયાને પણ ડિજિટલ બનાવવાની યોજના પર કામ ચાલી રહ્યું છે. કેટલાક એરપોર્ટ પર પાસપોર્ટ પર સ્ટેમ્પ લગાવ્યા વગર ઇમિગ્રેશન ક્લિયરન્સ આપતી ઈ-ગેટ સિસ્ટમનો પાયલટ પ્રોજેક્ટ ચાલી રહ્યો છે. ઈ-ગેટ સિસ્ટમમાં મુસાફરની ઓળખ અને પાસપોર્ટની વિગતો ડિજિટલ રીતે ચકાસવામાં આવે છે. સિસ્ટમ દ્વારા જરૂરી સુરક્ષા અને ઇમિગ્રેશન તપાસ પૂર્ણ થયા બાદ મુસાફરને આગળ જવાની મંજૂરી મળી શકે છે. આથી મેન્યુઅલ પ્રક્રિયામાં ઘટાડો થશે અને મુસાફરોનો સમય પણ બચશે.
પાયલટ પ્રોજેક્ટનું પરીક્ષણ સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ થયા બાદ આ સિસ્ટમને દેશના અન્ય એરપોર્ટ પર પણ લાગુ કરવાની યોજના છે. જો આ વ્યવસ્થા સંપૂર્ણપણે અમલમાં આવશે તો ભારતીય પાસપોર્ટ ધારકોને ભવિષ્યમાં મુસાફરી દરમિયાન પાસપોર્ટ પર વારંવાર ફિઝિકલ સ્ટેમ્પ લગાવવાની જરૂર નહીં રહે. જોકે, ડિજિટલ ઇમિગ્રેશન સિસ્ટમ લાગુ કરતી વખતે સુરક્ષા સૌથી મહત્વપૂર્ણ રહેશે. મુસાફરોની ઓળખ, મુસાફરીનો રેકોર્ડ અને ઇમિગ્રેશન ડેટાની સુરક્ષા માટે આધુનિક ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે. સરકારનો ઉદ્દેશ માત્ર મુસાફરોને ઝડપી સેવા આપવાનો નથી, પરંતુ સાથે જ સુરક્ષા વ્યવસ્થાને પણ મજબૂત રાખવાનો છે.
આ ફેરફાર ખાસ કરીને વારંવાર વિદેશ પ્રવાસ કરતા મુસાફરો માટે ઉપયોગી બની શકે છે. બિઝનેસ ટ્રાવેલર્સ, વિદેશમાં અભ્યાસ કરતા વિદ્યાર્થીઓ, કામ માટે મુસાફરી કરતા લોકો અને અન્ય આંતરરાષ્ટ્રીય મુસાફરોને ઝડપી ઇમિગ્રેશન પ્રક્રિયાનો લાભ મળી શકે છે. લાંબી કતારો અને મેન્યુઅલ પ્રક્રિયાના કારણે મુસાફરોને થતી મુશ્કેલી ઘટાડવા માટે ડિજિટલ બોર્ડિંગ પાસ અને સ્ટેમ્પ વગરની ઇમિગ્રેશન પ્રક્રિયા મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે. એરપોર્ટ પર મુસાફરોની સંખ્યા સતત વધી રહી છે ત્યારે દરેક પ્રક્રિયાને ઝડપી અને સરળ બનાવવી જરૂરી બની છે.
1 સપ્ટેમ્બર 2026થી લાગુ થનારા નવા નિયમ બાદ વિદેશ જતાં મુસાફરો માટે સૌથી મોટો ફેરફાર એ રહેશે કે ઇમિગ્રેશન ક્લિયરન્સ પછી તેમના બોર્ડિંગ પાસ પર કોઈ સ્ટેમ્પ નહીં લાગે. મુસાફરો મોબાઇલ પર ઈ-બોર્ડિંગ પાસ રાખી શકશે, જ્યારે પ્રિન્ટેડ બોર્ડિંગ પાસનો ઉપયોગ પણ ચાલુ રહેશે. આ રીતે બોર્ડિંગ પાસ પર ફિઝિકલ સ્ટેમ્પિંગની પ્રથા બંધ કરવી ભારતની હવાઈ મુસાફરી વ્યવસ્થાને સંપૂર્ણ ડિજિટલ અને પેપરલેસ બનાવવા તરફનું એક મહત્વનું પગલું છે. આગામી સમયમાં ઈ-ગેટ અને ડિજિટલ ઇમિગ્રેશન સિસ્ટમનો વ્યાપ વધશે તો એરપોર્ટ પર લાંબી કતારોમાંથી મુસાફરોને વધુ રાહત મળવાની શક્યતા છે.
