નાના બાળકોને શરદી-ખાંસી થાય ત્યારે પોતાની રીતે દવા આપતા માતા-પિતા માટે મહત્વના સમાચાર છે. કેન્દ્ર સરકારે 4 વર્ષથી નાની ઉંમરના બાળકો માટે શરદી-ખાંસીની કેટલીક દવાઓમાં વપરાતા ચોક્કસ મિશ્રણ પર તાત્કાલિક રોક લગાવી છે. આ નિર્ણય આરોગ્યના સંભવિત જોખમને ધ્યાનમાં રાખીને લેવામાં આવ્યો છે. સરકારના આદેશ બાદ સંબંધિત દવાના ઉત્પાદકોને તેના પેકેટ અને લેબલ પર સ્પષ્ટ ચેતવણી લખવી પડશે.
કઈ દવાના મિશ્રણ પર રોક?
આ નિર્ણય ખાસ કરીને ક્લોરફેનિરામાઇન મેલેટ અને ફિનાઇલેફ્રિન હાઇડ્રોક્લોરાઇડના મિશ્રણવાળી દવાઓને લઈને છે. આ દવાઓનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે શરદી, નાક બંધ થવું, છીંક આવવી અને આંખમાંથી પાણી આવવા જેવા લક્ષણોમાં કરવામાં આવે છે. સરકારે દવા કંપનીઓને પેકેટ, દવાના લેબલ, અંદરની માહિતીવાળી ચિઠ્ઠી અને જાહેરાતોમાં સ્પષ્ટ ચેતવણી આપવાનો આદેશ આપ્યો છે કે આ મિશ્રણ 4 વર્ષથી નાની ઉંમરના બાળકો માટે વાપરવું નહીં.
નિર્ણય પાછળ શું કારણ છે?
કેન્દ્રીય આરોગ્ય મંત્રાલય દ્વારા આ દવાના મિશ્રણની સલામતી અંગે નિષ્ણાતોની સમિતિ પાસે તપાસ કરાવવામાં આવી હતી. ત્યારબાદ દવા સંબંધિત ટેક્નિકલ સલાહકાર બોર્ડ એટલે કે DTABએ પણ આ મુદ્દાની સમીક્ષા કરી હતી. નિષ્ણાતોની ચિંતા ખાસ કરીને એટલા માટે હતી કે 4 વર્ષથી નાની ઉંમરના બાળકોમાં આ દવાઓની સલામતી અને યોગ્ય અસર અંગે પૂરતા પુરાવા નથી. સરકારનું કહેવું છે કે આ ઉંમરના બાળકો માટે વધુ સુરક્ષિત વિકલ્પો ઉપલબ્ધ હોવાથી સાવચેતી રાખવી જરૂરી છે.
માતા-પિતાએ ખાસ શું ધ્યાન રાખવું?
નાના બાળકને શરદી કે ખાંસી થાય ત્યારે પોતાની રીતે દવા આપવાને બદલે ડૉક્ટરની સલાહ લેવી વધુ યોગ્ય છે. ખાસ કરીને એકસાથે અનેક દવાઓ આપવાથી દવાના ઘટકોનું પ્રમાણ વધારે થઈ શકે છે.
માતા-પિતાએ ધ્યાનમાં રાખવાની મુખ્ય બાબતો:
- 4 વર્ષથી નાના બાળકને આ મિશ્રણવાળી દવા ન આપવી.
- ડૉક્ટરની સલાહ વગર શરદી-ખાંસીની દવા ન આપવી.
- દવાની બોટલ કે પેકેટ પર લખેલી ઉંમરની ચેતવણી જરૂર વાંચવી.
- બાળકને એકસાથે અલગ-અલગ શરદી-ખાંસીની દવાઓ ન આપવી.
નાના બાળકો માટે દવા અંગે પહેલેથી પણ સાવચેતી
બાળકોમાં શરદી-ખાંસીની દવાઓના ઉપયોગ અંગે કેન્દ્ર સરકાર અગાઉ પણ સાવચેતીની સલાહ આપી ચૂકી છે. 2025માં કેન્દ્રએ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને સલાહ આપી હતી કે 2 વર્ષથી નાના બાળકોને ખાંસી અને શરદીની દવાઓ ન લખવામાં આવે કે ન આપવામાં આવે.
સરકારના જણાવ્યા મુજબ નાના બાળકોમાં ઘણી વખત સામાન્ય શરદી અને ખાંસી થોડા સમયમાં પોતે જ ઠીક થઈ જાય છે. તેથી દરેક વખતે દવાની જરૂર પડે એવું નથી.
દવાઓની તપાસ વધુ કડક બની રહી છે
કેન્દ્ર સરકાર છેલ્લા કેટલાક સમયથી એવી દવાઓ અને દવાના મિશ્રણ સામે કાર્યવાહી કરી રહી છે, જેને વૈજ્ઞાનિક રીતે પૂરતો ફાયદો ન હોવાનું અથવા આરોગ્ય માટે જોખમ હોવાનું જણાયું છે. જૂન 2026માં સરકારે માનવ ઉપયોગ માટેની 16 ચોક્કસ દવાના મિશ્રણના ઉત્પાદન, વેચાણ અને વિતરણ પર પણ પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો.
આ નવા નિર્ણયથી સ્પષ્ટ થાય છે કે સરકાર ખાસ કરીને બાળકો માટે વપરાતી દવાઓની સલામતી પર વધુ ધ્યાન આપી રહી છે. હવે દવા કંપનીઓ અને વેચાણકર્તાઓએ પણ આ નવા નિયમનું કડક પાલન કરવું પડશે.
