માણસની ઝડપને પડકાર આપતી ટેક્નોલોજીએ હવે એક નવું સીમાચિહ્ન સર કર્યું હોવાનો દાવો સામે આવ્યો છે. ચીનમાં વિકસાવવામાં આવેલા હ્યુમનોઇડ રોબોટ ‘લાઇટનિંગ’એ 100 મીટરની દોડ માત્ર 9.32 સેકન્ડમાં પૂરી કરીને દુનિયાના સૌથી ઝડપી દોડવીરોમાં ગણાતા ઉસેન બોલ્ટના વિશ્વ રેકોર્ડને પાછળ છોડી દીધો છે. સ્માર્ટફોન નિર્માતા કંપની Honor દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલા આ હ્યુમનોઇડ રોબોટના પ્રદર્શનને રોબોટિક્સ અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ ક્ષેત્રની મોટી સિદ્ધિ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યું છે. રોબોટે 100 મીટરની દોડમાં એવી ઝડપ દર્શાવી કે માનવ દોડવીરોના અત્યાર સુધીના સૌથી મોટા રેકોર્ડની પણ ચર્ચા શરૂ થઈ ગઈ છે.
ઉસેન બોલ્ટે વર્ષ 2009માં જર્મનીના બર્લિનમાં યોજાયેલી વર્લ્ડ એથ્લેટિક્સ ચેમ્પિયનશિપ દરમિયાન 100 મીટરની દોડ 9.58 સેકન્ડમાં પૂરી કરીને વિશ્વ રેકોર્ડ બનાવ્યો હતો. છેલ્લા 17 વર્ષથી આ રેકોર્ડ કોઈ માનવ દોડવીર તોડી શક્યો નથી. હવે ‘લાઇટનિંગ’ રોબોટે 9.32 સેકન્ડનો સમય નોંધાવ્યાનો દાવો થતાં માનવ અને મશીનની ઝડપ વચ્ચેની સરખામણી ફરી ચર્ચામાં આવી છે. આ રોબોટે બીજી ‘વર્લ્ડ હ્યુમનોઇડ રોબોટ ગેમ્સ’ પહેલા યોજાયેલા એક ટ્રાયલ દરમિયાન આ દોડ લગાવી હતી. ટ્રાયલમાં ‘લાઇટનિંગ’એ 14.5 મીટર પ્રતિ સેકન્ડની પીક સ્પીડ હાંસલ કરી હતી. તેની ઝડપ અને લાંબા સ્ટ્રાઇડને કારણે તે ખૂબ જ ઓછા સમયમાં 100 મીટરનું અંતર પાર કરવામાં સફળ રહ્યો હતો.
રોબોટની આ સિદ્ધિ માત્ર તેની ઝડપ પૂરતી મર્યાદિત નથી. ‘લાઇટનિંગ’ અગાઉ પણ લાંબી દોડમાં પોતાની ક્ષમતા બતાવી ચૂક્યો છે. એપ્રિલ મહિનામાં યોજાયેલી 21 કિલોમીટરની બેઇજિંગ હાફ મેરેથોનમાં પણ આ રોબોટે ઝડપી પ્રદર્શન કરીને સૌનું ધ્યાન ખેંચ્યું હતું. તેણે 21 કિલોમીટરનું અંતર માત્ર 50 મિનિટ અને 26 સેકન્ડમાં પૂર્ણ કર્યું હતું. આ સમય એલિટ પુરુષ માનવ દોડવીરોની વિશ્વ રેકોર્ડ ગતિ કરતાં પણ વધુ ઝડપી હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું હતું. એટલે કે ‘લાઇટનિંગ’ માત્ર ટૂંકા અંતરની ઝડપમાં જ નહીં, પરંતુ લાંબા અંતરની દોડમાં પણ પોતાની ક્ષમતા દર્શાવી ચૂક્યો છે.
હાફ મેરેથોન દરમિયાન ‘લાઇટનિંગ’ની કુલ ઊંચાઈ 169 સેન્ટિમીટર હતી અને તેના પગની લંબાઈ 95 સેન્ટિમીટર હતી. હવે આગામી રોબોટ ગેમ્સ માટે તેના ડિઝાઇનમાં વધુ સુધારા કરવામાં આવ્યા છે. સંશોધકોએ રોબોટના પગની લંબાઈમાં લગભગ 10 સેન્ટિમીટરનો વધારો કર્યો છે. પગની લંબાઈ વધારવાથી રોબોટની સ્ટ્રાઇડ એટલે કે એક પગલામાં કાપવામાં આવતું અંતર વધ્યું છે. લાંબી સ્ટ્રાઇડ સાથે તે ઓછા પગલાંમાં વધુ અંતર કાપી શકે છે. આ સુધારાને કારણે તેની ઝડપમાં પણ નોંધપાત્ર વધારો થયો હોવાનું માનવામાં આવે છે.
હ્યુમનોઇડ રોબોટ્સની સૌથી મોટી ખાસિયત એ છે કે તેમને માનવી જેવા શરીરના આકાર સાથે ડિઝાઇન કરવામાં આવે છે. તેઓ બે પગ પર ચાલવા અને દોડવા ઉપરાંત સંતુલન જાળવી શકે છે. આવી ક્ષમતાઓ વિકસાવવી રોબોટિક્સ માટે ખૂબ જ મુશ્કેલ માનવામાં આવે છે, કારણ કે દોડતી વખતે શરીરનું સંતુલન, ઝડપ, દિશા અને પગની ગતિને એકસાથે નિયંત્રિત કરવી પડે છે. ‘લાઇટનિંગ’ જેવા રોબોટમાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ, સેન્સર, કેમેરા અને એડવાન્સ્ડ હાર્ડવેરનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. રોબોટને આસપાસની પરિસ્થિતિને સમજવી પડે છે અને દોડતી વખતે સેકન્ડના નાના ભાગમાં પોતાના પગલાં અને શરીરના સંતુલનને નિયંત્રિત કરવું પડે છે.
100 મીટરની દોડમાં ઝડપ મેળવવી માત્ર શક્તિનો પ્રશ્ન નથી. દોડની શરૂઆત, શરીરની સ્થિતિ, પગલાંની લંબાઈ, પગની ગતિ અને સંતુલન જેવી અનેક બાબતો મહત્વની હોય છે. માનવ દોડવીરો વર્ષો સુધી તાલીમ લઈને પોતાની ટેક્નિકમાં સુધારો કરે છે. બીજી તરફ રોબોટમાં હાર્ડવેર અને સોફ્ટવેર દ્વારા આ ક્ષમતાઓ વિકસાવવામાં આવે છે. ‘લાઇટનિંગ’ના આ પ્રદર્શનથી એક વાત સ્પષ્ટ થાય છે કે હ્યુમનોઇડ રોબોટિક્સની ક્ષમતા ઝડપથી વધી રહી છે. થોડા વર્ષ પહેલાં માનવી જેવી રીતે ચાલવું પણ રોબોટ માટે મોટી સિદ્ધિ માનવામાં આવતી હતી. હવે હ્યુમનોઇડ રોબોટ્સ દોડ, મેરેથોન અને અન્ય જટિલ શારીરિક કાર્યોમાં પણ ભાગ લેવા લાગ્યા છે.
ચીન હાલમાં હ્યુમનોઇડ રોબોટિક્સને વ્યૂહાત્મક ઉદ્યોગ તરીકે વિકસાવવા પર ભાર મૂકી રહ્યું છે. ચીનની ટેક્નોલોજી કંપનીઓ અને સંશોધન સંસ્થાઓ આ ક્ષેત્રમાં ઝડપથી રોકાણ કરી રહી છે. સરકાર પણ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ અને રોબોટિક્સને ભવિષ્યના મહત્વપૂર્ણ ઉદ્યોગ તરીકે જોઈ રહી છે. હ્યુમનોઇડ રોબોટ્સનો ઉપયોગ માત્ર રમતગમત કે ટેક્નોલોજી પ્રદર્શન પૂરતો મર્યાદિત રાખવાનો નથી. ભવિષ્યમાં આવા રોબોટ્સનો ઉપયોગ મેન્યુફેક્ચરિંગ, લોજિસ્ટિક્સ, વેરહાઉસ, ગ્રાહક સેવા અને ઘરેલુ કાર્યોમાં પણ થઈ શકે છે.
ફેક્ટરીઓમાં માનવી જેવા રોબોટ્સ એવા કાર્યો કરી શકશે, જ્યાં હાલ માનવ કર્મચારીઓ કામ કરે છે. લોજિસ્ટિક્સ ક્ષેત્રમાં તેઓ ભારે સામાન ઉઠાવવા, વસ્તુઓને એક જગ્યાથી બીજી જગ્યાએ પહોંચાડવા અને જોખમી સ્થળોએ કામ કરવા માટે ઉપયોગી બની શકે છે. આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સમાં થઈ રહેલા વિકાસ સાથે રોબોટ્સ વધુ સ્માર્ટ બનશે. તેઓ માત્ર પહેલેથી પ્રોગ્રામ કરાયેલા આદેશોનું પાલન કરવાને બદલે આસપાસની પરિસ્થિતિને સમજવા અને તેના આધારે નિર્ણય લેવા સક્ષમ બનશે. હાર્ડવેરમાં થતા સુધારા તેમની ઝડપ, શક્તિ અને સંતુલનમાં પણ વધારો કરશે.
‘લાઇટનિંગ’ના 100 મીટરના પ્રદર્શનને કારણે હવે રમતગમતમાં માનવ અને મશીન વચ્ચેની સરખામણી પણ વધુ ચર્ચામાં આવી છે. જોકે, રોબોટ દ્વારા કરવામાં આવેલી દોડ અને માનવ એથ્લેટિક્સનો વિશ્વ રેકોર્ડ એકસરખા નિયમો હેઠળ નોંધાયો છે કે નહીં તે મહત્વનો મુદ્દો છે. ઉસેન બોલ્ટનો 9.58 સેકન્ડનો રેકોર્ડ સત્તાવાર એથ્લેટિક્સ સ્પર્ધામાં માનવ ખેલાડી દ્વારા બનાવવામાં આવ્યો હતો. જ્યારે રોબોટનું 9.32 સેકન્ડનું પ્રદર્શન ટેક્નોલોજી અને રોબોટિક્સના ક્ષેત્રની સિદ્ધિ તરીકે જોવામાં આવે છે.
તેથી આ દોડને ઉસેન બોલ્ટના સત્તાવાર માનવ વિશ્વ રેકોર્ડના સ્થાને નહીં, પરંતુ મશીનની ઝડપની નવી સિદ્ધિ તરીકે જોવામાં આવે છે. બોલ્ટનો 100 મીટરનો માનવ વિશ્વ રેકોર્ડ હજુ પણ સત્તાવાર રીતે અતૂટ છે. તેમ છતાં, ‘લાઇટનિંગ’એ દર્શાવ્યું છે કે ટેક્નોલોજી હવે માનવીની શારીરિક ક્ષમતાઓને પણ પડકારવા લાગી છે. પહેલાં કમ્પ્યુટર માનવી કરતાં ઝડપી ગણતરી કરી શકતું હતું, પછી આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સે ભાષા અને માહિતીના ક્ષેત્રમાં પોતાની ક્ષમતા બતાવી. હવે રોબોટિક્સમાં પણ એવી સિદ્ધિઓ સામે આવી રહી છે, જ્યાં મશીનો માનવની શારીરિક ક્ષમતાઓની નજીક પહોંચી રહ્યા છે અથવા કેટલાક ક્ષેત્રોમાં તેને પાછળ છોડી રહ્યા છે.
ચીનમાં હ્યુમનોઇડ રોબોટ્સ માટે યોજાઈ રહેલી વર્લ્ડ હ્યુમનોઇડ રોબોટ ગેમ્સ પણ આ ટેક્નોલોજીની ક્ષમતાઓને દુનિયા સમક્ષ રજૂ કરવાનો એક મહત્વપૂર્ણ મંચ બની રહી છે. અહીં રોબોટ્સની ઝડપ, સંતુલન, શક્તિ અને અન્ય ક્ષમતાઓની કસોટી કરવામાં આવે છે. ‘લાઇટનિંગ’ના આ પ્રદર્શનથી ભવિષ્યની રોબોટિક્સ અંગે નવી ચર્ચા શરૂ થઈ છે. શું આગામી વર્ષોમાં રોબોટ્સ માનવ કરતાં વધુ ઝડપી દોડશે? શું તેઓ જટિલ રમતગમતની સ્પર્ધાઓમાં પણ માનવ જેવી ક્ષમતા વિકસાવી શકશે? આવા અનેક સવાલો હવે ટેક્નોલોજીના વિકાસ સાથે વધુ મહત્વના બનશે. હાલ માટે એટલું ચોક્કસ છે કે ચીનના ‘લાઇટનિંગ’ રોબોટે તેની ઝડપથી રોબોટિક્સની દુનિયામાં નવું સીમાચિહ્ન ઊભું કર્યું છે. 100 મીટરનું અંતર 9.32 સેકન્ડમાં કાપવાનો દાવો ટેક્નોલોજીની ઝડપથી આગળ વધતી ક્ષમતાનો મોટો સંકેત છે. માણસ અને મશીન વચ્ચેની સ્પર્ધામાં કદાચ આ એક નવી શરૂઆત છે.
