આજના સમયમાં કોઈપણ દેશની તાકાત માત્ર તેની અર્થવ્યવસ્થા, ટેક્નોલોજી કે કુદરતી સંપત્તિથી નક્કી થતી નથી. દેશની સૈન્ય શક્તિ પણ વૈશ્વિક સ્તરે તેની સ્થિતિ નક્કી કરવામાં ખૂબ મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. મજબૂત થલસેના, વાયુસેના અને નૌસેના સાથે આધુનિક હથિયારો, ટેક્નોલોજી, સંરક્ષણ બજેટ અને સૈનિકોની સંખ્યા જેવા અનેક પરિબળો કોઈ દેશની સૈન્ય તાકાત દર્શાવે છે. વિશ્વની સૌથી શક્તિશાળી સેનાઓની તાજેતરની રેન્કિંગમાં ભારતે ફરી એક વખત પોતાનું મજબૂત સ્થાન જાળવી રાખ્યું છે. દુનિયાની સૌથી શક્તિશાળી સેનાઓની યાદીમાં ભારત ચોથા ક્રમે છે. અમેરિકા, રશિયા અને ચીન બાદ ભારતનું સ્થાન આવે છે. ખાસ વાત એ છે કે ભારતે અનેક વિકસિત અને સૈન્ય ટેક્નોલોજીમાં આગળ ગણાતા દેશોને પાછળ રાખ્યા છે.
યાદીમાં અમેરિકા વિશ્વની સૌથી શક્તિશાળી સૈન્ય શક્તિ તરીકે પ્રથમ સ્થાને છે. અમેરિકા પાસે અત્યાધુનિક સૈન્ય ટેક્નોલોજી, વિશાળ સંરક્ષણ બજેટ અને દુનિયાભરમાં ફેલાયેલું સૈન્ય નેટવર્ક છે. અમેરિકાની વાયુસેના અને નૌસેનાને વિશ્વની સૌથી શક્તિશાળી સૈન્ય શક્તિઓમાં ગણવામાં આવે છે. આધુનિક ફાઇટર જેટ, એરક્રાફ્ટ કેરિયર, પરમાણુ સબમરીન અને અન્ય અદ્યતન હથિયારો અમેરિકા માટે મોટી તાકાત છે. અમેરિકા બાદ રશિયા બીજા ક્રમે છે. રશિયા પાસે વિશાળ સૈન્ય બળ અને શક્તિશાળી હથિયાર વ્યવસ્થા છે. ટેન્ક, મિસાઇલ, પરમાણુ હથિયારો અને લાંબા અંતરની સૈન્ય ક્ષમતામાં રશિયા વિશ્વની મોટી શક્તિઓમાં સામેલ છે.
ચીન આ યાદીમાં ત્રીજા સ્થાને છે. ચીન પાસે વિશ્વની સૌથી મોટી સૈન્ય શક્તિઓમાંની એક સેના છે. ચીને છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં પોતાના સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં ઝડપથી આધુનિકીકરણ કર્યું છે. તેની નૌસેના, વાયુસેના, મિસાઇલ સિસ્ટમ અને અન્ય આધુનિક સૈન્ય ટેક્નોલોજીમાં સતત વધારો થયો છે. આ ત્રણ મોટી સૈન્ય શક્તિઓ બાદ ભારતનું નામ આવે છે. ભારત વિશ્વની ચોથી સૌથી શક્તિશાળી સૈન્ય શક્તિ તરીકે સ્થાન ધરાવે છે. ભારત પાસે લગભગ 14.55 લાખ સક્રિય સૈનિકોનું વિશાળ બળ છે. ભારતીય થલસેના દુનિયાની સૌથી મોટી સેનાઓમાંની એક છે.
ભારતની સૈન્ય તાકાત માત્ર સૈનિકોની સંખ્યાથી જ નક્કી થતી નથી. ભારત પાસે શક્તિશાળી થલસેના, આધુનિક બની રહેલી વાયુસેના અને મજબૂત નૌસેના છે. દેશ સતત પોતાના સંરક્ષણ ક્ષેત્રને વધુ આધુનિક બનાવવા માટે કામ કરી રહ્યો છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ભારતે સ્વદેશી સંરક્ષણ ઉત્પાદન પર પણ વધુ ભાર મૂક્યો છે. ‘આત્મનિર્ભર ભારત’ અભિયાન હેઠળ દેશમાં હથિયારો અને સૈન્ય સાધનોના ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવી રહ્યું છે. સ્વદેશી ફાઇટર એરક્રાફ્ટ, મિસાઇલ સિસ્ટમ, યુદ્ધજહાજ અને અન્ય સંરક્ષણ સાધનોના વિકાસ પર ભાર વધારવામાં આવ્યો છે.
સ્વદેશી સંરક્ષણ ક્ષમતા વધવાથી ભારત વિદેશી હથિયારો પરની નિર્ભરતા ઘટાડવાની દિશામાં આગળ વધી રહ્યું છે. સાથે જ આધુનિક ટેક્નોલોજી અને નવી સૈન્ય ક્ષમતાના વિકાસથી દેશની સુરક્ષા વધુ મજબૂત બની રહી છે. યાદીમાં દક્ષિણ કોરિયાએ પાંચમું સ્થાન મેળવ્યું છે. દક્ષિણ કોરિયા પાસે મોટી સંખ્યામાં સક્રિય સૈનિકો અને આધુનિક સૈન્ય ટેક્નોલોજી છે. તેની નૌસેના અને સંરક્ષણ ક્ષમતાને પણ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. ઉત્તર કોરિયા સાથેની લાંબા સમયથી ચાલતી તણાવપૂર્ણ સ્થિતિને કારણે દક્ષિણ કોરિયાએ પોતાની સૈન્ય શક્તિ સતત મજબૂત બનાવી છે.
ફ્રાન્સ આ યાદીમાં છઠ્ઠા સ્થાને છે. ફ્રાન્સ પાસે શક્તિશાળી વાયુસેના, આધુનિક સંરક્ષણ ટેક્નોલોજી અને મજબૂત નૌસેના છે. યુરોપમાં ફ્રાન્સને સૌથી મહત્વપૂર્ણ સૈન્ય શક્તિઓમાં ગણવામાં આવે છે. જાપાન સાતમા ક્રમે છે. હિંદ-પ્રશાંત ક્ષેત્રમાં જાપાનની વ્યૂહાત્મક ભૂમિકા ખૂબ મહત્વની છે. આધુનિક નૌસેના, અદ્યતન ટેક્નોલોજી અને શક્તિશાળી સંરક્ષણ વ્યવસ્થાના કારણે જાપાન વિશ્વની ટોપ સૈન્ય શક્તિઓમાં સ્થાન ધરાવે છે.
યુનાઈટેડ કિંગડમ એટલે કે યુકે આઠમા ક્રમે છે. યુકે પાસે મજબૂત અને આધુનિક નૌસેના છે. વૈશ્વિક સ્તરે તેની સૈન્ય પહોંચ અને આધુનિક હથિયાર ક્ષમતા તેને ટોપ-10માં સ્થાન અપાવે છે. તૂર્કિયે વિશ્વની સૌથી શક્તિશાળી સેનાઓની યાદીમાં નવમા ક્રમે છે. તેની પાસે 3.55 લાખથી વધુ સક્રિય સૈનિકો અને મોટી રિઝર્વ સૈન્ય શક્તિ છે. તૂર્કિયેની સૈન્ય તાકાતમાં મોટી સંખ્યામાં ટેન્ક અને તોપો પણ મહત્વપૂર્ણ છે.
ઈટાલીએ ટોપ-10માં 10મું સ્થાન મેળવ્યું છે. મજબૂત નૌસેના અને સૈન્ય ક્ષમતાના કારણે ઈટાલી વિશ્વની સૌથી શક્તિશાળી સેનાઓમાં સામેલ છે. ટોપ-10 દેશોમાં ભારતનું ચોથું સ્થાન દેશ માટે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. ભારતે દક્ષિણ કોરિયા, ફ્રાન્સ, જાપાન, યુકે, તૂર્કિયે અને ઈટાલી જેવા શક્તિશાળી દેશોને પાછળ રાખ્યા છે. આ સ્થાન ભારતની વધતી સંરક્ષણ ક્ષમતા અને વૈશ્વિક સ્તરે વધી રહેલા સૈન્ય પ્રભાવને દર્શાવે છે.
બીજી તરફ પાકિસ્તાન આ યાદીના ટોપ-10 દેશોમાં સામેલ થઈ શક્યું નથી. લગભગ 6.60 લાખ સક્રિય સૈનિકો ધરાવતું પાકિસ્તાન આ રેન્કિંગમાં 14મા ક્રમે છે. એટલે ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે સૈન્ય શક્તિની રેન્કિંગમાં મોટો તફાવત જોવા મળે છે. આ રેન્કિંગ માત્ર સૈનિકોની સંખ્યા પર આધારિત નથી. કોઈ દેશની સૈન્ય તાકાત નક્કી કરતી વખતે સંરક્ષણ બજેટ, હથિયારો, ફાઇટર જેટ, ટેન્ક, નૌકાદળ, સબમરીન, લોજિસ્ટિક્સ, ટેક્નોલોજી અને અન્ય અનેક પરિબળોને ધ્યાનમાં લેવામાં આવે છે. કોઈ દેશ પાસે વધુ સૈનિકો હોવા છતાં તે સૈન્ય શક્તિમાં સૌથી ઉપર હોય જ તે જરૂરી નથી. આધુનિક ટેક્નોલોજી, સૈન્ય સાધનોની ગુણવત્તા, ઝડપી તૈનાતીની ક્ષમતા અને ત્રણેય સેનાઓની સંયુક્ત શક્તિ પણ રેન્કિંગમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
ભારત માટે ચોથું સ્થાન ખાસ મહત્વનું છે કારણ કે દેશ બે મહત્વપૂર્ણ સરહદો પર સુરક્ષા પડકારોનો સામનો કરે છે. આવી સ્થિતિમાં સૈન્ય આધુનિકીકરણ, સ્વદેશી સંરક્ષણ ઉત્પાદન અને નવી ટેક્નોલોજીનો વિકાસ દેશની સુરક્ષા માટે વધુ જરૂરી બની જાય છે. ભારત સતત પોતાની સૈન્ય ક્ષમતામાં વધારો કરી રહ્યું છે. થલસેનામાં આધુનિક હથિયારો, વાયુસેનામાં નવા ફાઇટર જેટ અને મિસાઇલ સિસ્ટમ તથા નૌસેનામાં નવા યુદ્ધજહાજ અને સબમરીન સામેલ કરવામાં આવી રહ્યા છે. આ તમામ પ્રયાસો ભવિષ્યમાં ભારતની સૈન્ય તાકાતને વધુ મજબૂત બનાવી શકે છે.
વિશ્વની ટોપ-10 સૌથી શક્તિશાળી સેનાઓની યાદીમાં અમેરિકા પ્રથમ, રશિયા બીજા, ચીન ત્રીજા અને ભારત ચોથા ક્રમે છે. ત્યારબાદ દક્ષિણ કોરિયા, ફ્રાન્સ, જાપાન, યુકે, તૂર્કિયે અને ઈટાલીનો સમાવેશ થાય છે. પાકિસ્તાન 14મા ક્રમે છે અને ટોપ-10માં સ્થાન મેળવી શક્યું નથી. ભારતનું ચોથું સ્થાન એ વાતનો સંકેત છે કે દેશ વૈશ્વિક સ્તરે એક મોટી સૈન્ય શક્તિ તરીકે સતત પોતાની સ્થિતિ મજબૂત કરી રહ્યો છે. આગામી વર્ષોમાં આધુનિકીકરણ અને સ્વદેશી સંરક્ષણ ઉત્પાદન પર વધુ ભાર સાથે ભારતની સૈન્ય ક્ષમતામાં વધુ વધારો જોવા મળી શકે છે.
