પાકિસ્તાનની રાજધાની ઇસ્લામાબાદમાંથી બુધવારે એક અત્યંત હૃદયદ્રાવક ઘટના સામે આવી છે. દેશના સૌથી મોટા સરકારી હોસ્પિટલોમાંના એક પાકિસ્તાન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ મેડિકલ સાયન્સિસ (PIMS)ના ગાયનેકોલોજી વિભાગના ન્યૂબોર્ન બેબી વોર્ડમાં ભીષણ આગ ફાટી નીકળી હતી. આ દુર્ઘટનામાં ઓછામાં ઓછા 15 નવજાત બાળકોનાં મોત થયા હોવાનું સ્થાનિક મીડિયા અહેવાલોમાં જણાવાયું છે. ઘટનાસમયે નર્સરીમાં કુલ 16 નવજાત બાળકો દાખલ હતા, જેમાંથી માત્ર એક બાળકને સુરક્ષિત રીતે બહાર કાઢી શકાયું હતું.
ન્યૂબોર્ન વોર્ડમાં અચાનક આગ લાગી
મળતી માહિતી પ્રમાણે આગ હોસ્પિટલના MCH વોર્ડની ત્રીજી માળે આવેલી નર્સરીમાં લાગી હતી. પ્રાથમિક માહિતી અનુસાર નર્સરીની અંદર એર કન્ડિશનરનો કોમ્પ્રેસર ફાટ્યા બાદ આગ લાગી અને જોતજોતામાં આગે ગંભીર સ્વરૂપ ધારણ કર્યું હતું. આગને કારણે વોર્ડમાં ભારે ધુમાડો ફેલાઈ ગયો હતો અને અંદર રહેલા નવજાત બાળકોને બહાર કાઢવામાં મુશ્કેલી ઊભી થઈ હતી.સ્થાનિક મીડિયા અને રેસ્ક્યૂ અધિકારીઓના અહેવાલ મુજબ આગનું કારણ એર કન્ડિશનિંગ સિસ્ટમમાં થયેલી ખામી હોવાનું સામે આવ્યું છે. જોકે હોસ્પિટલ પ્રશાસન અને અધિકારીઓ દ્વારા આગના ચોક્કસ કારણ અંગે વિગતવાર તપાસ કરવામાં આવી રહી છે. કેટલાક અહેવાલોમાં શોર્ટ સર્કિટની સંભાવનાનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે, તેથી અંતિમ કારણ તપાસ બાદ જ સ્પષ્ટ થશે.
16માંથી માત્ર એક નવજાતને બચાવી શકાયું
આ દુર્ઘટનાનો સૌથી હૃદયદ્રાવક ભાગ એ છે કે આગ લાગી ત્યારે નર્સરીમાં 16 નવજાત બાળકો હાજર હતા. રિપોર્ટ અનુસાર બચાવ ટીમ માત્ર એક બાળકને જ સુરક્ષિત રીતે બહાર કાઢી શકી હતી, જ્યારે બાકીના 15 બાળકોનાં મોત થયાં. જિલ્લા પ્રશાસનના જણાવ્યા મુજબ 14 બાળકોના મૃતદેહ આગમાં સંપૂર્ણપણે દાઝી ગયા હતા. આ ઘટનાથી હોસ્પિટલમાં હાજર પરિવારજનોમાં ભારે આક્રંદ અને શોકનું વાતાવરણ છવાઈ ગયું હતું. સ્થાનિક બ્રોડકાસ્ટર ના અહેવાલને ટાંકીને જણાવ્યું કે આગ એર કન્ડિશનિંગ સિસ્ટમની ખામી બાદ લાગી હતી. આગ પર કાબૂ મેળવ્યા પછી પણ સ્થળ પર કૂલિંગ ઓપરેશન હાથ ધરવામાં આવ્યું હતું, જેથી અંદર રહેલી ગરમીને કારણે ફરી આગ ભભૂકી ઊઠવાની શક્યતા ન રહે.
છ ફાયર ટેન્ડર અને ચાર એમ્બ્યુલન્સ ઘટનાસ્થળે પહોંચી
આગની જાણ થતાં જ બચાવ અને રાહત ટીમો તાત્કાલિક હોસ્પિટલ પહોંચી હતી. જિલ્લા પ્રશાસન અનુસાર રેસ્ક્યૂ ઓપરેશનમાં છ ફાયર એન્જિન અને ચાર એમ્બ્યુલન્સ તૈનાત કરવામાં આવી હતી. ફાયર બ્રિગેડના જવાનોએ ભારે જહેમત બાદ આગને કાબૂમાં લીધી હતી. ત્યારબાદ હોસ્પિટલના અસરગ્રસ્ત વિસ્તારમાં કૂલિંગ કામગીરી શરૂ કરવામાં આવી હતી.
આગ ઝડપથી ફેલાતા હોસ્પિટલના વોર્ડમાં ધુમાડો ભરાઈ ગયો હતો. નવજાત બાળકોને બહાર કાઢવાનું કામ અત્યંત મુશ્કેલ બની ગયું હતું. હોસ્પિટલના અન્ય વિસ્તારોમાં પણ ઘટનાની જાણ થતાં અફરાતફરીનો માહોલ સર્જાયો હતો. બચાવ ટીમોએ આગને અન્ય વિભાગોમાં ફેલાતી અટકાવવા માટે પણ કામગીરી કરી હતી.
પરિવારજનો પર તૂટી પડ્યો દુઃખનો પહાડ
નવજાત બાળકોનાં મોતના સમાચાર મળતાં હોસ્પિટલમાં તેમના પરિવારજનોમાં શોકની લાગણી ફેલાઈ ગઈ હતી. જે માતા-પિતા પોતાના નવજાત બાળકની સારવાર અને સારા સ્વાસ્થ્યની આશા રાખીને હોસ્પિટલમાં હતા, તેમના માટે આ ઘટના અચાનક મોટી કરૂણાંતિકા બની ગઈ. હોસ્પિટલ પરિસરમાં પરિવારજનોના રડવાના દૃશ્યો જોવા મળ્યા હતા.આ ઘટના બાદ હોસ્પિટલની સુરક્ષા વ્યવસ્થા અંગે પણ ગંભીર સવાલો ઊભા થયા છે. ખાસ કરીને નવજાત બાળકો માટેના વોર્ડમાં આગ સામેની વ્યવસ્થા, ઇમરજન્સી એક્ઝિટ, ફાયર સેફ્ટી સિસ્ટમ અને વીજળી તથા એર કન્ડિશનિંગ સાધનોની નિયમિત તપાસ થતી હતી કે નહીં, તે અંગે હવે તપાસ કરવામાં આવશે.
તપાસ માટે કમિટી બનાવાઈ
દુર્ઘટનાની ગંભીરતાને ધ્યાનમાં રાખીને ઇસ્લામાબાદના જિલ્લા પ્રશાસને જાંચ સમિતિની રચના કરી છે. અહેવાલ અનુસાર વધારાના ડેપ્યુટી કમિશનરની અધ્યક્ષતામાં આ કમિટી બનાવવામાં આવી છે. કમિટી આગ લાગવાનું વાસ્તવિક કારણ શું હતું, આગ કેવી રીતે ફેલાઈ અને હોસ્પિટલમાં સુરક્ષાની કોઈ બેદરકારી હતી કે નહીં તેની તપાસ કરશે.તપાસ દરમિયાન હોસ્પિટલમાં ફાયર સેફ્ટીના સાધનોની સ્થિતિ, આગ સામેની તૈયારીઓ, ઇમરજન્સી રિસ્પોન્સ સિસ્ટમ અને ન્યૂબોર્ન વોર્ડમાં રહેલા ઇલેક્ટ્રિકલ તથા એર કન્ડિશનિંગ સાધનોની સ્થિતિની પણ તપાસ થવાની શક્યતા છે. જો તપાસમાં કોઈ બેદરકારી અથવા નિયમોના ઉલ્લંઘનની વાત સામે આવશે તો જવાબદાર લોકો સામે કાર્યવાહી થઈ શકે છે.
PIMS પાકિસ્તાનની રાજધાનીનું મોટું સરકારી હોસ્પિટલ
Pakistan Institute of Medical Sciences (PIMS) ઇસ્લામાબાદનું મહત્વપૂર્ણ સરકારી આરોગ્ય કેન્દ્ર છે અને પાકિસ્તાનની રાજધાનીમાં સૌથી મોટા સરકારી હોસ્પિટલ તરીકે ઓળખાય છે. અહીં વિવિધ પ્રકારની ગંભીર બીમારીઓની સારવાર માટે દર્દીઓ આવે છે. હોસ્પિટલના ગાયનેકોલોજી અને માતા-બાળ આરોગ્ય વિભાગમાં પણ મોટી સંખ્યામાં દર્દીઓની સારવાર કરવામાં આવે છે. આવા મોટા સરકારી હોસ્પિટલમાં ન્યૂબોર્ન વોર્ડમાં આગ લાગવી અને તેમાં મોટી સંખ્યામાં નવજાત બાળકોનાં મોત થવાથી હોસ્પિટલની ફાયર સેફ્ટી વ્યવસ્થા અંગે ગંભીર પ્રશ્નો ઊભા થયા છે. ખાસ કરીને નવજાત બાળકો પોતે આગથી બચી શકે તેવી સ્થિતિમાં ન હોવાથી આવા વોર્ડમાં સુરક્ષા વ્યવસ્થા અત્યંત મજબૂત હોવી જરૂરી હોય છે.
AC સિસ્ટમની ખામી સામે સુરક્ષા વ્યવસ્થા પર સવાલ
પ્રાથમિક અહેવાલોમાં એર કન્ડિશનરના કોમ્પ્રેસર ફાટવાથી આગ લાગી હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે. જો આ કારણ તપાસમાં પુષ્ટિ પામશે તો હોસ્પિટલમાં ઇન્સ્ટોલ કરવામાં આવેલી એર કન્ડિશનિંગ સિસ્ટમની જાળવણી અને તેની સુરક્ષા અંગે પણ પ્રશ્નો ઊભા થશે. જોકે હાલ આને અંતિમ કારણ માનવું યોગ્ય નથી, કારણ કે જિલ્લા પ્રશાસનની તપાસ સમિતિ આગના તમામ પાસાઓની તપાસ કરી રહી છે.હોસ્પિટલમાં આગ જેવી પરિસ્થિતિમાં માત્ર ફાયર બ્રિગેડની કામગીરી પૂરતી નથી. નવજાત બાળકો માટે તાત્કાલિક સ્થળાંતર કરવાની વ્યવસ્થા, પૂરતી નર્સિંગ સ્ટાફની હાજરી, ઇમરજન્સી ઓક્સિજન અને વેન્ટિલેશન વ્યવસ્થા તેમજ અલગથી સલામત માર્ગ જેવી સુવિધાઓ પણ મહત્વપૂર્ણ બની જાય છે.
ઘટના અંગે સત્તાવાર તપાસ બાદ વધુ વિગતો સામે આવશે
આ દુર્ઘટનાના મૃત્યુઆંક અંગે શરૂઆતમાં વિવિધ મીડિયા અહેવાલોમાં અલગ-અલગ આંકડા સામે આવ્યા હતા.સ્થાનિક મીડિયા દ્વારા ટાંકવામાં આવેલા અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ 15 નવજાત બાળકોનાં મોત થયા છે અને 16માંથી એક બાળકને બચાવી લેવામાં આવ્યું છે. સત્તાવાર તપાસ પૂર્ણ થયા બાદ ઘટનાની સંપૂર્ણ વિગતો અને જવાબદારી અંગે વધુ સ્પષ્ટતા થઈ શકે છે.આ ઘટના માત્ર પાકિસ્તાન માટે જ નહીં પરંતુ સમગ્ર દક્ષિણ એશિયામાં હોસ્પિટલ ફાયર સેફ્ટી અંગે ચેતવણી સમાન છે. ખાસ કરીને નવજાત બાળકો અને ગંભીર દર્દીઓ ધરાવતા હોસ્પિટલ વિભાગોમાં આગની સ્થિતિમાં તાત્કાલિક બચાવ માટેની વ્યવસ્થા કેટલી અસરકારક છે, તેની નિયમિત તપાસ કરવી અત્યંત જરૂરી છે.
