ચીન અને ફ્રાન્સના હવાઈ દળોની સંયુક્ત કવાયતમાં પહેલીવાર ચીનના J-16 લડાકુ વિમાન અને ફ્રાન્સના રાફેલ વિમાને સામસામે હવાઈ યુદ્ધની પ્રેક્ટિસ કરી છે. 22 ઓગસ્ટથી શરૂ થયેલી આ કવાયત દરમિયાન બંને વિમાનોએ વાસ્તવિક યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ બનાવીને એકબીજા સામેની હવાઈ લડાઈના દાવપેચ અજમાવ્યા હતા. ચીનની પીપલ્સ લિબરેશન આર્મીએ આ કવાયતના કેટલાક વીડિયો પણ જાહેર કર્યા છે. આ ઘટનાને કારણે એશિયા-પ્રશાંત વિસ્તારમાં સૈન્ય સમીકરણો પર પણ ચર્ચા શરૂ થઈ છે.
J-16 અને રાફેલ પહેલીવાર સામસામે
આ કવાયતનું નામ ‘ઈગલ્સ ઓફ સિવિલાઈઝેશન’ છે. કવાયતના બીજા તબક્કામાં ચીનના J-16 વિમાનોએ રાફેલ સામે એક સામે એક હવાઈ યુદ્ધની પ્રેક્ટિસ કરી હતી. આ દરમિયાન ઇજિપ્તના મિગ-29 વિમાનોએ પણ ભાગ લીધો હતો. J-16 અને રાફેલ બંને આધુનિક લડાકુ વિમાનો છે અને તેમાં અત્યાધુનિક રડાર, હવાઈ હુમલાની ક્ષમતા તથા ઇલેક્ટ્રોનિક યુદ્ધની સુવિધાઓ છે.
J-16 ચીન દ્વારા બનાવવામાં આવેલું બે એન્જિન અને બે સીટવાળું લડાકુ વિમાન છે. તે J-10 શ્રેણી કરતાં વધુ હથિયારો લઈ જઈ શકે છે અને લાંબા અંતરની કામગીરી માટે પણ બનાવવામાં આવ્યું છે. બીજી તરફ રાફેલ ફ્રાન્સનું અદ્યતન લડાકુ વિમાન છે, જે ભારતીય વાયુસેના પણ ઉપયોગ કરે છે. તેથી આ કવાયતમાં J-16 અને રાફેલની સામસામેની પ્રેક્ટિસ ભારત માટે પણ ખાસ મહત્વ ધરાવે છે.
ભારતની નજર કેમ ટકેલી છે?
ભારત માટે આ કવાયતનું મહત્વ એટલા માટે પણ વધી જાય છે કે પાકિસ્તાન ચીનના J-16 વિમાનમાં રસ ધરાવે છે. હાલમાં પાકિસ્તાન પાસે ચીનના J-10C અને JF-17 જેવા લડાકુ વિમાનો છે. જો ભવિષ્યમાં પાકિસ્તાન J-16 પણ પોતાના હવાઈ દળમાં સામેલ કરે તો ભારતીય વાયુસેનાએ આ વિમાનની ક્ષમતાઓને નજીકથી સમજવી પડશે.
આ ઉપરાંત, 2025ની ભારત-પાકિસ્તાનની હવાઈ અથડામણ બાદ પણ ચીનના લડાકુ વિમાનો અને હથિયારોની ક્ષમતાને લઈને ચર્ચા વધી છે. ભારત પાસે રાફેલ વિમાન હોવાથી ચીનના J-16 અને રાફેલ વચ્ચેની આ પ્રેક્ટિસમાંથી મળતા અનુભવ પર ભારતીય સંરક્ષણ ક્ષેત્રની નજર રહે તે સ્વાભાવિક છે. જોકે, માત્ર કવાયતના પરિણામ પરથી કોઈ એક વિમાનને વધુ શક્તિશાળી ગણવું યોગ્ય નથી, કારણ કે વાસ્તવિક યુદ્ધમાં પાઇલટની તાલીમ, હથિયારો, રડાર, ઇલેક્ટ્રોનિક યુદ્ધ અને અન્ય ઘણી બાબતો મહત્વની હોય છે.
ચીન-ફ્રાન્સના સૈન્ય સંબંધોમાં પણ નવો સંકેત
ચીન અને ફ્રાન્સની આ પ્રકારની સંયુક્ત હવાઈ કવાયત બંને દેશો વચ્ચેના સૈન્ય સંપર્ક માટે પણ મહત્વની છે. ખાસ કરીને રાફેલ જેવા પશ્ચિમી દેશના અદ્યતન લડાકુ વિમાન સાથે ચીનના J-16ની પ્રેક્ટિસ થવાથી ચીનને પોતાના પાઇલટ અને વિમાનની ક્ષમતાનું અલગ પ્રકારનું મૂલ્યાંકન કરવાની તક મળે છે. બીજી તરફ ફ્રાન્સ માટે પણ ચીનના અદ્યતન લડાકુ વિમાન સાથે તાલીમ કરવાનો આ એક મહત્વપૂર્ણ અનુભવ છે.
ભારત પણ ફ્રાન્સ સાથે પોતાના સંરક્ષણ સંબંધો સતત મજબૂત કરી રહ્યું છે. ભારતીય વાયુસેના પાસે પહેલેથી રાફેલ વિમાનો છે અને 2026માં વધુ 114 રાફેલ વિમાનોની ખરીદીની પ્રક્રિયા પણ આગળ વધી રહી છે. આવી સ્થિતિમાં ચીનના J-16ની ક્ષમતાઓ અને તેની કામગીરી પર ભારતની નજર રહેવી મહત્વપૂર્ણ છે
