છેલ્લા કેટલાક સપ્તાહથી ખાંડના ભાવમાં સતત વધારો જોવા મળી રહ્યો છે. છૂટક બજારથી લઈને જથ્થાબંધ બજાર સુધી ખાંડ મોંઘી થતાં સામાન્ય લોકોના ઘરખર્ચના બજેટ પર અસર પડી રહી છે. ખાસ કરીને તહેવારોની સીઝન નજીક આવી રહી હોવાથી ચા, મીઠાઈ અને અન્ય ખાદ્ય વસ્તુઓ મોંઘી થવાની ચિંતા વધી છે. જોકે, આ સ્થિતિ વચ્ચે ખાંડ ખરીદનારા લોકો માટે રાહતના સમાચાર સામે આવ્યા છે. દેશમાં ખાંડના સ્ટોકની કોઈ મોટી અછત નથી અને હાલ ભાવમાં થયેલો વધારો કામચલાઉ હોવાનું માનવામાં આવી રહ્યું છે. આગામી દિવસોમાં બજારમાં નવો સ્ટોક આવતાં ખાંડના ભાવમાં ઘટાડો થવાની શક્યતા છે.
છેલ્લા કેટલાક સમયથી ખાંડના ભાવ વધવા પાછળ અનેક કારણો જવાબદાર છે. તહેવારોની સીઝન નજીક આવતાં ખાંડની માંગમાં અચાનક વધારો થયો છે. મીઠાઈ સહિત અનેક ખાદ્ય વસ્તુઓ બનાવવામાં ખાંડનો મોટા પ્રમાણમાં ઉપયોગ થતો હોવાથી તહેવારો પહેલાં તેની માંગ સામાન્ય દિવસો કરતાં વધી જાય છે. આ ઉપરાંત આ વર્ષે ખાંડના ઉત્પાદનમાં પણ સામાન્ય ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. હવામાનની સ્થિતિની અસર શેરડીના ઉત્પાદન પર પડી છે. બીજી તરફ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં પણ ખાંડના ભાવમાં લગભગ 16 ટકાનો વધારો થયો છે. આ તમામ કારણોને કારણે સ્થાનિક બજારમાં ખાંડના ભાવ પર દબાણ વધ્યું છે.
જોકે, દેશમાં ખાંડની વાસ્તવિક અછત હોવાનો દાવો યોગ્ય નથી. બજારમાં પૂરતો સ્ટોક ઉપલબ્ધ હોવા છતાં કેટલાક વેપારીઓ દ્વારા વધુ નફાની આશામાં ખાંડનો જથ્થો રોકી રાખવામાં આવતો હોવાની ફરિયાદો સામે આવી છે. આ પ્રકારની સંગ્રહખોરીને કારણે બજારમાં કૃત્રિમ તંગી જેવી સ્થિતિ ઊભી થઈ શકે છે. જ્યારે બજારમાં ખાંડનો પુરવઠો ઓછો દેખાય છે ત્યારે વેપારીઓ ઊંચા ભાવે માલ વેચવાનો પ્રયાસ કરે છે અને તેની સીધી અસર સામાન્ય ગ્રાહકો પર પડે છે.
ખાંડના ભાવ વધ્યા બાદ ઈથેનોલ ઉત્પાદનને લઈને પણ ચર્ચા શરૂ થઈ હતી. એવી ચર્ચા હતી કે શેરડીમાંથી મોટા પ્રમાણમાં ઈથેનોલ બનાવવામાં આવતું હોવાથી ખાંડનું ઉત્પાદન ઘટ્યું છે અને તેના કારણે ભાવમાં વધારો થયો છે. જોકે, ખાંડ ઉદ્યોગ સાથે જોડાયેલા સંગઠન દ્વારા આ દાવાને નકારી કાઢવામાં આવ્યો છે. તેના જણાવ્યા મુજબ દેશમાં ઈથેનોલના ઉત્પાદનમાં અનાજનો હિસ્સો લગભગ 75 ટકા છે. તેથી માત્ર ઈથેનોલ બ્લેન્ડિંગ કાર્યક્રમને ખાંડના ભાવ વધવા માટે જવાબદાર ગણવું યોગ્ય નથી.
બજારમાં ખાંડના ભાવને નિયંત્રણમાં રાખવા માટે સરકાર દ્વારા પણ અનેક પગલાં લેવામાં આવી રહ્યા છે. દેશમાં ખાંડનો પૂરતો પુરવઠો જળવાઈ રહે તે માટે 10 લાખ મેટ્રિક ટન ડ્યુટી-ફ્રી કાચી ખાંડની આયાત કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવી છે. આ નિર્ણયથી સ્થાનિક બજારમાં ખાંડનો પુરવઠો વધવાની આશા છે. બજારમાં વધુ જથ્થો ઉપલબ્ધ થતાં માંગ અને પુરવઠા વચ્ચેનું સંતુલન જળવાઈ શકે છે અને ભાવ પરનું દબાણ ઘટી શકે છે.
સંગ્રહખોરી રોકવા માટે પણ વેપારીઓના સ્ટોક પર નજર રાખવામાં આવી રહી છે. વેપારીઓ પાસે કેટલો ખાંડનો જથ્થો છે તેની મર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી છે. સાથે જ GSTના રેકોર્ડ અને વાસ્તવિક રીતે ઉપલબ્ધ ખાંડના સ્ટોકની સાપ્તાહિક તપાસ કરવામાં આવી રહી છે. આ ઉપરાંત ડિલરો માટેની સ્ટોક મર્યાદા ઘટાડવાની ભલામણ પણ કરવામાં આવી છે. હાલમાં ડિલરો 400 ટન સુધીનો સ્ટોક રાખી શકે છે, જેને ઘટાડીને 200 ટન કરવાની ભલામણ કરવામાં આવી છે.
આ પગલાંનો મુખ્ય હેતુ એ છે કે કોઈ વેપારી મોટી માત્રામાં ખાંડનો જથ્થો ખરીદીને તેને બજારમાંથી રોકી ન રાખે. જો બજારમાં પૂરતો સ્ટોક ઉપલબ્ધ રહેશે તો કૃત્રિમ અછત ઊભી કરવી મુશ્કેલ બનશે અને ગ્રાહકોને પણ રાહત મળશે.
ખાંડના ભાવ ઘટાડવામાં નવા પિલાણ સત્રની પણ મહત્વની ભૂમિકા રહેશે. સામાન્ય રીતે શેરડીનું પિલાણ ઓક્ટોબર મહિનાની આસપાસ શરૂ થાય છે. જોકે, આ વર્ષે નવા પિલાણ સત્રને 10થી 15 દિવસ વહેલું શરૂ કરવાની તૈયારી ચાલી રહી છે. તામિલનાડુ અને કર્ણાટકમાં કેટલાક વિસ્તારોમાં વિશેષ પિલાણ શરૂ પણ થઈ ગયું છે.
નવા પિલાણ સત્ર સાથે ખાંડના ઉત્પાદનમાં પણ મોટો વધારો થવાની શક્યતા છે. સામાન્ય રીતે ઓક્ટોબર મહિનામાં આશરે 4 લાખ મેટ્રિક ટન ખાંડનું ઉત્પાદન થાય છે. પરંતુ આ વર્ષે ઓક્ટોબર 2026માં ઉત્પાદન વધીને લગભગ 10 લાખ મેટ્રિક ટન સુધી પહોંચવાની ધારણા છે. જો ઉત્પાદન અપેક્ષા મુજબ વધશે તો બજારમાં ખાંડનો નવો જથ્થો મોટા પ્રમાણમાં ઉપલબ્ધ થશે.
નવો સ્ટોક બજારમાં આવતાં હાલની તંગી જેવી સ્થિતિમાં ઘટાડો થઈ શકે છે. પુરવઠો વધતાં વેપારીઓ પર પણ ઊંચા ભાવે ખાંડ વેચવાનું દબાણ ઘટશે. તેની અસર ધીમે ધીમે જથ્થાબંધ અને ત્યારબાદ છૂટક બજારના ભાવમાં જોવા મળી શકે છે. આથી હાલ ખાંડના ભાવમાં થયેલો વધારો લાંબા સમય સુધી રહેવાની શક્યતા ઓછી હોવાનું માનવામાં આવી રહ્યું છે.
તહેવારો દરમિયાન ખાંડની માંગ સામાન્ય રીતે વધી જાય છે. ગણેશોત્સવ, નવરાત્રી, દિવાળી સહિતના તહેવારો નજીક આવતાં મીઠાઈ અને અન્ય ખાદ્ય વસ્તુઓનું ઉત્પાદન વધે છે. આવી સ્થિતિમાં ખાંડના ભાવ ઊંચા રહે તો તેની અસર મીઠાઈ સહિત અનેક વસ્તુઓના ભાવ પર પડી શકે છે. પરંતુ હાલમાં દેશમાં ખાંડના સ્ટોકની કોઈ મોટી કે માળખાકીય અછત નથી, તેથી ગ્રાહકોએ અછતના ભયથી મોટી માત્રામાં ખાંડ ખરીદવાની જરૂર નથી.
હાલના ભાવ વધારા પાછળ તહેવારો પહેલાં વધેલી માંગ, ઉત્પાદન પર પડેલી અસર, હવામાન, આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ભાવવધારો અને કેટલાક વેપારીઓ દ્વારા કરવામાં આવતી સંગ્રહખોરી જેવા પરિબળો જવાબદાર હોવાનું માનવામાં આવી રહ્યું છે. બીજી તરફ સરકાર દ્વારા ડ્યુટી-ફ્રી આયાત, સ્ટોક નિયંત્રણ અને તપાસ જેવા પગલાં લેવામાં આવી રહ્યા છે. નવા પિલાણ સત્રથી સ્થાનિક ઉત્પાદન વધવાની પણ આશા છે.
આ તમામ પગલાંના કારણે આગામી દિવસોમાં ખાંડના ભાવમાં ઘટાડો થવાની શક્યતા છે. ખાસ કરીને તહેવારો પહેલાં બજારમાં નવો સ્ટોક આવવા લાગશે તો ગ્રાહકોને મોટી રાહત મળી શકે છે. એટલે હાલ ખાંડના ભાવમાં વધારો થયો હોવા છતાં દેશમાં ખાંડની ખરેખર અછત નથી અને બજારમાં પુરવઠો વધતાં સ્થિતિ ફરી સામાન્ય થવાની આશા છે.
