ભારતીય નૌસેનાની દરિયાઈ સુરક્ષા ક્ષમતામાં વધુ એક મહત્વપૂર્ણ વધારો થયો છે. સબમરીન શોધવા, દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં દેખરેખ રાખવા અને દુશ્મન સામે તાત્કાલિક કાર્યવાહી કરવા માટે તૈયાર કરાયેલું નવું યુદ્ધ જહાજ ‘માંગરોળ’ ભારતીય નૌસેનાને સોંપવામાં આવ્યું છે. કોચિન શિપયાર્ડ લિમિટેડ દ્વારા બનાવવામાં આવેલું આ જહાજ ‘એન્ટી-સબમરીન વોરફેર શેલો વોટર ક્રાફ્ટ’ શ્રેણીનું છે. ‘માંગરોળ’ આ શ્રેણીનું ત્રીજું યુદ્ધ જહાજ છે. ખાસ વાત એ છે કે તેના નિર્માણમાં 80 ટકાથી વધુ સ્વદેશી સામગ્રીનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. આ કારણે જહાજ માત્ર ભારતીય નૌસેનાની તાકાત વધારતું નથી, પરંતુ સંરક્ષણ ક્ષેત્રે દેશની વધતી સ્વદેશી ક્ષમતાનું પણ ઉદાહરણ બની રહ્યું છે.
આ યુદ્ધ જહાજ ખાસ કરીને દરિયાની અંદર છુપાયેલી દુશ્મન સબમરીનને શોધવા અને જરૂર પડ્યે તેના પર કાર્યવાહી કરવા માટે તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે. ખાસ કરીને ઓછી ઊંડાઈ ધરાવતા દરિયાકાંઠાના અને છીછરા પાણીના વિસ્તારોમાં સબમરીન શોધવાનું કામ ખૂબ જ પડકારજનક હોય છે. આવા વિસ્તારોમાં સામાન્ય મોટા યુદ્ધ જહાજોની કામગીરી મર્યાદિત બની શકે છે. આ પડકારને ધ્યાનમાં રાખીને ‘માંગરોળ’ને ખાસ રીતે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું છે.
‘માંગરોળ’માં આધુનિક રડાર અને સોનાર સિસ્ટમ લગાવવામાં આવી છે. સોનાર ટેકનોલોજીની મદદથી દરિયાની અંદર રહેલી વસ્તુઓ અને ખાસ કરીને સબમરીનની હિલચાલ શોધવામાં મદદ મળે છે. સબમરીન પાણીની નીચે લાંબા સમય સુધી છુપાઈને આગળ વધી શકે છે, તેથી તેને શોધવા માટે અત્યાધુનિક ટેકનોલોજીની જરૂર પડે છે. આ જહાજમાં રહેલી આધુનિક સિસ્ટમ્સ શંકાસ્પદ સબમરીનની હિલચાલ પર નજર રાખવામાં નૌસેનાને મદદ કરશે.
આ જહાજ માત્ર દેખરેખ માટે જ નહીં, પરંતુ દુશ્મન સામે કાર્યવાહી કરવાની ક્ષમતા પણ ધરાવે છે. તેમાં આધુનિક ટોર્પિડો અને રોકેટ લોન્ચર્સ લગાવવામાં આવ્યા છે. જો દરિયામાં દુશ્મન સબમરીન અથવા અન્ય કોઈ ખતરો સામે આવે તો આ શસ્ત્ર પ્રણાલીઓ દ્વારા કાર્યવાહી કરી શકાય છે. સબમરીન વિરોધી યુદ્ધમાં દુશ્મનને ઝડપથી શોધવો અને તાત્કાલિક પ્રતિક્રિયા આપવી બંને ખૂબ મહત્વપૂર્ણ હોય છે.
‘માંગરોળ’માં દરિયાઈ બારુદી સુરંગો સામે પણ કામગીરી કરવાની ક્ષમતા છે. દરિયામાં બારુદી સુરંગો જહાજો અને વેપારી માર્ગો માટે ગંભીર ખતરો બની શકે છે. આવા જોખમોને ધ્યાનમાં રાખીને આ જહાજને માઇન વોરફેર સંબંધિત કામગીરી માટે પણ સક્ષમ બનાવવામાં આવ્યું છે.
આ યુદ્ધ જહાજની એક મહત્વપૂર્ણ ખાસિયત તેની વોટરજેટ ટેકનોલોજી છે. આ ટેકનોલોજીની મદદથી જહાજ ઓછી ઊંડાઈ ધરાવતા પાણી અને દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં વધુ અસરકારક રીતે કામ કરી શકે છે. દરિયાકાંઠાની નજીકનું પાણી ઘણીવાર ઊંડા સમુદ્ર કરતાં અલગ પડકારો ઉભા કરે છે. અહીં પાણીની ઊંડાઈ ઓછી હોઈ શકે છે અને સબમરીનની હિલચાલ પર નજર રાખવી પણ મુશ્કેલ બની શકે છે. આવા વિસ્તારોમાં ઝડપ, નિયંત્રણ અને સરળ હિલચાલ ધરાવતું જહાજ ખૂબ જરૂરી બને છે. ‘માંગરોળ’ નામ ગુજરાત માટે ખાસ ગર્વની વાત છે. આ નવા યુદ્ધ જહાજનું નામ ગુજરાતના જૂનાગઢ જિલ્લામાં આવેલા ઐતિહાસિક દરિયાકાંઠાના શહેર અને બંદર ‘માંગરોળ’ના નામ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે. ભારતીય નૌસેનાએ આ નામ આપીને ગુજરાતના દરિયાઈ વારસા અને ઐતિહાસિક ઓળખને સન્માન આપ્યું છે.
આ નામ સાથે ભારતીય નૌસેનાનો જૂનો ઇતિહાસ પણ જોડાયેલો છે. અગાઉ પણ ‘INS માંગરોળ’ નામનું માઇનસ્વીપર જહાજ ભારતીય નૌસેનામાં સેવા આપી ચૂક્યું છે. તે વર્ષ 2004 સુધી દેશની સેવા કરતું રહ્યું હતું. હવે નવા અને આધુનિક યુદ્ધ જહાજને ફરી ‘માંગરોળ’ નામ આપીને નૌસેનાએ આ ઐતિહાસિક વારસાને નવી ઓળખ આપી છે.
આ યુદ્ધ જહાજનું નિર્માણ સંરક્ષણ ક્ષેત્રે ભારતની વધતી સ્વદેશી ક્ષમતાને પણ દર્શાવે છે. તેમાં 80 ટકાથી વધુ ભારતીય સામગ્રીનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. ભારત હવે સંરક્ષણ ક્ષેત્રે વિદેશી સાધનો પરની નિર્ભરતા ઘટાડીને દેશમાં જ આધુનિક રક્ષણ સાધનો વિકસાવવા પર ભાર મૂકી રહ્યું છે. આવા સ્વદેશી યુદ્ધ જહાજોના નિર્માણથી ભારતીય ઉદ્યોગોને પ્રોત્સાહન મળે છે અને ટેકનોલોજી તથા મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્રમાં પણ નવી તકો ઊભી થાય છે.
ભારત પાસે વિશાળ દરિયાકાંઠો અને મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ વેપાર માર્ગો છે. દેશની સુરક્ષા અને અર્થતંત્ર બંને માટે દરિયાઈ માર્ગોની સુરક્ષા અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. આવા સમયે સબમરીન વિરોધી કામગીરીમાં નિષ્ણાત ‘માંગરોળ’ જેવા જહાજો નૌસેનાની કામગીરીને વધુ મજબૂત બનાવશે. ખાસ કરીને ઓછી ઊંડાઈ ધરાવતા દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં સબમરીન શોધવા અને તેના પર નજર રાખવાની ક્ષમતા ભારતીય નૌસેના માટે ખૂબ મહત્વપૂર્ણ છે. આધુનિક સોનાર, રડાર, ટોર્પિડો અને અન્ય શસ્ત્ર પ્રણાલીઓથી સજ્જ ‘માંગરોળ’ દરિયાઈ સુરક્ષામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી શકે છે.
એકંદરે, નવા યુદ્ધ જહાજ ‘માંગરોળ’નું ભારતીય નૌસેનામાં સામેલ થવું દેશની દરિયાઈ સુરક્ષા માટે મહત્વપૂર્ણ પગલું છે. 80 ટકાથી વધુ સ્વદેશી સામગ્રીથી બનેલું આ યુદ્ધ જહાજ ‘આત્મનિર્ભર ભારત’ના સંકલ્પને પણ મજબૂત બનાવે છે. ગુજરાતના ઐતિહાસિક બંદર ‘માંગરોળ’ના નામ પરથી રાખવામાં આવેલા આ યુદ્ધ જહાજથી ગુજરાતનું નામ હવે ભારતીય નૌસેનાની આધુનિક દરિયાઈ તાકાત સાથે પણ જોડાઈ ગયું છે.
