વર્ષ 2026નું છેલ્લું ચંદ્રગ્રહણ હવે નજીક આવી રહ્યું છે. 28 ઓગસ્ટે થનારું આ ચંદ્રગ્રહણ વર્ષનું અંતિમ ચંદ્રગ્રહણ માનવામાં આવે છે. ખાસ વાત એ છે કે આ દિવસે શ્રાવણ પૂનમ અને રક્ષાબંધનનો પવિત્ર તહેવાર પણ ઉજવાશે. એક જ દિવસે તહેવાર અને ચંદ્રગ્રહણ આવતાં લોકોના મનમાં અનેક સવાલો ઊભા થયા છે. શું આ ચંદ્રગ્રહણ ભારતમાં જોવા મળશે? શું રક્ષાબંધનની ઉજવણી પર તેની કોઈ અસર પડશે? શું સૂતક કાળ માન્ય રહેશે? અને ગ્રહણ દરમિયાન કઈ સાવચેતી રાખવી? આવા તમામ સવાલોના જવાબ જાણવા લોકોમાં ઉત્સુકતા જોવા મળી રહી છે.
28 ઓગસ્ટે થનારું આ ચંદ્રગ્રહણ ગહન આંશિક ચંદ્રગ્રહણ હશે. આ દરમિયાન ચંદ્રનો લગભગ 96 ટકા ભાગ પૃથ્વીના પડછાયામાં ઢંકાઈ જશે. એટલે કે ચંદ્ર સંપૂર્ણ રીતે ઢંકાશે નહીં, પરંતુ તેનો મોટો ભાગ અંધકારમય દેખાશે. ખગોળીય દૃષ્ટિએ આ એક ખૂબ જ રસપ્રદ ઘટના માનવામાં આવે છે. ચંદ્રગ્રહણ ત્યારે થાય છે જ્યારે પૃથ્વી, સૂર્ય અને ચંદ્રની વચ્ચે આવી જાય છે અને પૃથ્વીનો પડછાયો ચંદ્ર પર પડે છે. પૃથ્વીના પડછાયામાં ચંદ્રનો કેટલો ભાગ આવે છે તેના આધારે ચંદ્રગ્રહણ આંશિક કે પૂર્ણ હોય છે.
ભારતીય સમય અનુસાર આ ચંદ્રગ્રહણનો આંશિક તબક્કો સવારે 8:04 વાગ્યે શરૂ થવાની શક્યતા છે. ત્યારબાદ સવારે 9:43 વાગ્યે ગ્રહણ તેની ચરમસીમા પર પહોંચશે. આ સમયે ચંદ્રનો સૌથી મોટો ભાગ પૃથ્વીના પડછાયામાં હશે. ત્યારબાદ ગ્રહણનો પ્રભાવ ધીમે ધીમે ઓછો થવા લાગશે અને સવારે 11:21 વાગ્યે આ ખગોળીય ઘટના પૂર્ણ થશે.
જોકે, ભારતીયો માટે સૌથી મહત્વનો સવાલ એ છે કે શું આ ચંદ્રગ્રહણ ભારતમાં જોઈ શકાશે? તેનો જવાબ છે નહીં. ભારતના મોટાભાગના વિસ્તારોમાં આ ગ્રહણ દૃશ્યમાન નહીં બને. તેનું કારણ એ છે કે ગ્રહણનો સમય ભારતમાં દિવસ દરમિયાનનો છે. જ્યારે ચંદ્રગ્રહણ ચાલી રહ્યું હશે ત્યારે ભારતમાં ચંદ્ર આકાશમાં જોવા નહીં મળે, કારણ કે તે ક્ષિતિજની નીચે હશે. તેથી ભારતમાંથી આ ખગોળીય ઘટનાને સીધી રીતે જોઈ શકાશે નહીં.
આ ચંદ્રગ્રહણ મુખ્યત્વે અમેરિકા, યુરોપ અને આફ્રિકાના અનેક વિસ્તારોમાં જોવા મળી શકે છે. જે વિસ્તારોમાં તે રાત્રિના સમયે અથવા ચંદ્ર ક્ષિતિજ પર દેખાતો હોય તે સમયે બનશે, ત્યાં લોકો આ અદ્ભુત નજારો જોઈ શકશે. ચંદ્રનો લગભગ 96 ટકા ભાગ પૃથ્વીના પડછાયામાં જતો હોવાથી આ દૃશ્ય સામાન્ય આંશિક ચંદ્રગ્રહણ કરતાં વધુ અસરકારક હોઈ શકે છે.
આ વખતે સૌથી વધુ ચર્ચાનો વિષય રક્ષાબંધન અને ચંદ્રગ્રહણ એક જ દિવસે આવવાનું છે. 28 ઓગસ્ટે શ્રાવણ પૂનમના દિવસે રક્ષાબંધન ઉજવાશે. સામાન્ય રીતે જ્યારે કોઈ ગ્રહણ તહેવારના દિવસે આવે છે ત્યારે સૂતક કાળ, પૂજા-પાઠ, મંદિર દર્શન અને શુભ કાર્યોને લઈને લોકોમાં મૂંઝવણ સર્જાય છે. ઘણા લોકોના મનમાં સવાલ છે કે શું ચંદ્રગ્રહણના કારણે રક્ષાબંધનની ઉજવણીમાં કોઈ ફેરફાર કરવો પડશે?
ભારતમાં આ ચંદ્રગ્રહણ દેખાવાનું નથી, તેથી અહીં તેની ધાર્મિક અસરને લઈને અલગ માન્યતા જોવા મળે છે. સામાન્ય ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર જે ગ્રહણ કોઈ ચોક્કસ સ્થળેથી દૃશ્યમાન ન હોય ત્યાં તેનો સૂતક કાળ માન્ય ગણાતો નથી. કારણ કે 28 ઓગસ્ટે ભારતમાં ગ્રહણ દરમિયાન દિવસનો સમય રહેશે અને ચંદ્ર ક્ષિતિજની નીચે હશે, તેથી ભારતમાં રહેતા લોકોએ ગ્રહણના કારણે રક્ષાબંધનની ઉજવણી અટકાવવાની જરૂર નથી.
આથી ભાઈ-બહેનનો પવિત્ર તહેવાર સામાન્ય રીતે અને આનંદપૂર્વક ઉજવી શકાય છે. બહેનો ભાઈને રાખડી બાંધી શકે છે, તિલક કરી શકે છે અને પરંપરા મુજબ પૂજા-પાઠ પણ કરી શકે છે. ઉપલબ્ધ સમયગાળાને ધ્યાનમાં રાખીને સવારે 5:57 વાગ્યાથી સવારે 9:48 વાગ્યા સુધીનો સમય રાખડી બાંધવા માટે શુભ માનવામાં આવે છે. આ સમયગાળા દરમિયાન ભદ્રાનો પ્રભાવ સૂર્યોદય પહેલાં જ પૂર્ણ થઈ ગયો હોવાનું માનવામાં આવે છે, જેના કારણે બહેનો માટે રાખડી બાંધવામાં કોઈ ધાર્મિક અડચણ રહેતી નથી.
જોકે, અલગ-અલગ પ્રદેશો અને પરિવારોમાં ધાર્મિક પરંપરાઓ અલગ હોઈ શકે છે. તેથી કેટલાક લોકો પોતાના કુટુંબની પરંપરા અથવા ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર સમય નક્કી કરી શકે છે. પરંતુ ભારતમાં ગ્રહણ દેખાવાનું ન હોવાથી સામાન્ય રીતે રક્ષાબંધનના તહેવાર પર તેની કોઈ નકારાત્મક અસર માનવામાં આવતી નથી.
જ્યોતિષીય માન્યતાઓ મુજબ આ ચંદ્રગ્રહણ કુંભ રાશિ અને શતભિષા નક્ષત્રમાં થવાનું જણાવવામાં આવે છે. જ્યોતિષમાં ચંદ્રને મન, ભાવનાઓ અને માનસિક સ્થિતિનો કારક માનવામાં આવે છે. જ્યારે ગ્રહણને રાહુ-કેતુ સાથે જોડીને પણ જોવામાં આવે છે. આ કારણે કુંભ રાશિ અને શતભિષા નક્ષત્રમાં જન્મેલા લોકો માટે આ સમયને ખાસ માનવામાં આવે છે.
જ્યોતિષીય માન્યતા અનુસાર આવા લોકો ગ્રહણના સમયગાળા દરમિયાન માનસિક શાંતિ જાળવવાનો પ્રયાસ કરી શકે છે અને બિનજરૂરી તણાવથી દૂર રહી શકે છે. જોકે, કોઈપણ વ્યક્તિ પર ગ્રહણની અસર તેની સંપૂર્ણ જન્મકુંડળી, ગ્રહોની સ્થિતિ અને અન્ય જ્યોતિષીય પરિબળો પર આધારિત હોવાનું માનવામાં આવે છે. તેથી માત્ર રાશિના આધારે દરેક વ્યક્તિ માટે એકસરખો પ્રભાવ નક્કી કરી શકાય નહીં.
જે દેશો અને વિસ્તારોમાં આ ચંદ્રગ્રહણ દેખાશે, ત્યાં લોકો પોતાની ધાર્મિક પરંપરા અનુસાર સૂતક કાળ અને અન્ય નિયમોનું પાલન કરી શકે છે. ઘણી પરંપરાઓમાં ચંદ્રગ્રહણ પહેલાંથી જ પૂજા-પાઠ અને ભોજન સંબંધિત કેટલીક સાવચેતીઓ રાખવામાં આવે છે. કેટલાક લોકો ગ્રહણના લગભગ 9 કલાક પહેલાંથી સૂતક કાળનું પાલન કરે છે. આ દરમિયાન નવા અથવા શુભ કાર્યો ટાળવાની પણ પરંપરા છે.
ગ્રહણના સમય દરમિયાન ભગવાનનું સ્મરણ અને મંત્રજાપ કરવાની પણ માન્યતા છે. ઘણા લોકો આ સમયે ‘ઓમ નમઃ શિવાય’ મંત્રનો જાપ કરે છે. આ ઉપરાંત પોતાના ઈષ્ટદેવનું સ્મરણ, ધ્યાન અને પ્રાર્થના પણ કરવામાં આવે છે. ગ્રહણ પૂર્ણ થયા બાદ સ્નાન કરીને ઘરની સફાઈ કરવી અને પછી પૂજા-પાઠ કરવાની પરંપરા પણ અનેક પરિવારોમાં જોવા મળે છે.
ધાર્મિક માન્યતાઓ મુજબ ગ્રહણ પૂર્ણ થયા પછી ચોખા, લોટ, દાળ, ફળો અથવા અન્ય જરૂરી વસ્તુઓનું દાન કરવું પણ શુભ માનવામાં આવે છે. કેટલાક લોકો જરૂરિયાતમંદ લોકોને ભોજન કરાવે છે. જોકે, આ તમામ બાબતો વ્યક્તિગત શ્રદ્ધા અને પરંપરા સાથે જોડાયેલી છે.
ભારતમાં રહેતા લોકો માટે સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે આ ચંદ્રગ્રહણ અહીં દૃશ્યમાન નહીં બને. તેથી ગ્રહણના કારણે ડરવાની કે રક્ષાબંધનનો તહેવાર મુલતવી રાખવાની કોઈ જરૂર નથી. લોકો પોતાના પરિવાર સાથે પરંપરા મુજબ તહેવાર ઉજવી શકે છે.
આ વર્ષનું અંતિમ ચંદ્રગ્રહણ ખગોળવિજ્ઞાનમાં રસ ધરાવતા લોકો માટે પણ ખાસ મહત્વ ધરાવે છે. ચંદ્રનો લગભગ 96 ટકા ભાગ પૃથ્વીના પડછાયામાં ઢંકાઈ જવાનો હોવાથી જે દેશોમાં આ ઘટના દેખાશે ત્યાં લોકો માટે તે એક યાદગાર આકાશીય દૃશ્ય બની શકે છે. ખગોળીય ઘટનાઓ આપણને પૃથ્વી, ચંદ્ર અને સૂર્યની ગતિ અને તેમની સ્થિતિ વિશે વધુ સમજવામાં મદદ કરે છે.
આ ઘટનાને લઈને સોશિયલ મીડિયા પર પણ ચર્ચા વધી રહી છે. કેટલાક લોકો ખગોળીય દૃષ્ટિએ આ ઘટનાને લઈને ઉત્સુક છે, જ્યારે કેટલાક લોકો ધાર્મિક અને જ્યોતિષીય માન્યતાઓના કારણે રક્ષાબંધન પર તેની અસર વિશે જાણવા માંગે છે. પરંતુ ભારતમાં ગ્રહણ દૃશ્યમાન નહીં હોવાને કારણે રક્ષાબંધનની ઉજવણી સામાન્ય રીતે કરવામાં કોઈ મોટી અડચણ નથી.
ટૂંકમાં કહીએ તો 28 ઓગસ્ટે વર્ષ 2026નું છેલ્લું ચંદ્રગ્રહણ થશે અને તેમાં ચંદ્રનો લગભગ 96 ટકા ભાગ પૃથ્વીના પડછાયામાં આવશે. ભારતીય સમય અનુસાર આંશિક ગ્રહણ સવારે 8:04 વાગ્યે શરૂ થશે, સવારે 9:43 વાગ્યે તેની ચરમસીમા આવશે અને સવારે 11:21 વાગ્યે તે પૂર્ણ થશે. અમેરિકા, યુરોપ અને આફ્રિકાના કેટલાક વિસ્તારોમાં આ નજારો જોવા મળી શકે છે, પરંતુ ભારતમાં દિવસનો સમય હોવાથી ચંદ્ર ક્ષિતિજની નીચે રહેશે અને ગ્રહણ દેખાશે નહીં.
આ જ દિવસે રક્ષાબંધન હોવાથી લોકોમાં રહેલી મૂંઝવણ પણ ઘણી હદ સુધી દૂર થઈ જાય છે. ભારતમાં ગ્રહણ દૃશ્યમાન ન હોવાથી અહીં સૂતક કાળ માન્ય ન ગણાય તેવી ધાર્મિક માન્યતા છે. તેથી ભાઈ-બહેનનો પવિત્ર તહેવાર સામાન્ય રીતે ઉજવી શકાય છે. રાખડી બાંધવા, પૂજા-પાઠ કરવા અને પરિવાર સાથે તહેવારની ખુશીઓ માણવામાં ગ્રહણ કોઈ અવરોધ ઊભો કરશે નહીં.
