અમદાવાદની ઓળખ દેશના વિકસતા અને આધુનિક શહેર તરીકે થાય છે. ગુજરાતનું આ મહત્વનું શહેર વેપાર, ઉદ્યોગ અને રોજગારનું મોટું કેન્દ્ર છે. શહેરમાં કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવા માટે પોલીસ તંત્ર સતત કામગીરી કરતું હોવાના દાવા કરવામાં આવે છે. જોકે, ઇમરજન્સી હેલ્પલાઈન પર નોંધાયેલા કૉલના આંકડા શહેરમાં બનતા ઝઘડા, હુમલા અને હિંસાની એક અલગ જ તસવીર રજૂ કરી રહ્યા છે. ઓગસ્ટ 2025ના અંતથી જુલાઈ 2026 સુધીના 334 દિવસના ઇમરજન્સી કૉલના આંકડા મુજબ, અમદાવાદમાં કુલ 2,10,593 ઇમરજન્સી કૉલ નોંધાયા હતા. તેમાંથી 1,00,081 કૉલ શારીરિક માથાકૂટ, જાહેરમાં ઝઘડા, હુમલા અને અન્ય પ્રકારની હિંસા સાથે જોડાયેલા હતા. એટલે કે કુલ ઇમરજન્સી કૉલમાં મોટો હિસ્સો સીધી રીતે હિંસા અને વિવાદ સાથે સંબંધિત હતો.
આ આંકડાને દૈનિક સરેરાશમાં જોઈએ તો શહેરમાં દરરોજ સરેરાશ 299 જેટલા હિંસા કે ઝઘડા સંબંધિત કૉલ નોંધાયા હતા. એટલે કે સરેરાશ ગણતરી પ્રમાણે દર 4.8 મિનિટે એક હિંસક ઘટના અંગે પોલીસને જાણ કરવામાં આવી હતી. એક કલાકમાં સરેરાશ 12થી 13 જેટલા હિંસા સંબંધિત કૉલ આવતા હોવાનું આ આંકડા પરથી સામે આવે છે. હિંસા અને ઝઘડાના કૉલને અલગ-અલગ કેટેગરીમાં જોવામાં આવે તો જાહેર સ્થળે થતા વિવાદ અને ઝઘડાના 36,238 કૉલ નોંધાયા હતા. હુમલાની ફરિયાદો પણ લગભગ એટલી જ હતી. કુલ 36,161 કૉલ હુમલાની કેટેગરીમાં નોંધાયા હતા. આ ઉપરાંત દારૂના નશામાં થતા ઝઘડા અને બખેડાના 17,050 કૉલ નોંધાયા હતા. મહિલાઓ અને બાળકો પર શારીરિક હુમલાની 10,632 ફરિયાદો પણ નોંધાઈ હતી.
આ ચાર કેટેગરીને એકસાથે ગણવામાં આવે તો કુલ 1,00,081 કૉલ થાય છે. આ આંકડો માત્ર એકાદ-બે વિસ્તારમાં બનતી ઘટનાઓનો નથી, પરંતુ સમગ્ર શહેરમાં અલગ-અલગ વિસ્તારોમાંથી આવતી ફરિયાદોનું મોટું પ્રમાણ દર્શાવે છે. જાહેર સ્થળે થતા ઝઘડા અને હુમલા અમદાવાદ માટે ખાસ ચિંતાનો વિષય બની રહ્યા છે. સામાન્ય રીતે નાની બાબતોમાંથી શરૂ થતા વિવાદ ઘણી વખત મારામારી સુધી પહોંચી જાય છે. વાહન પાર્કિંગ, રસ્તા પરનો વિવાદ, પૈસાની લેવડદેવડ, વેપારી બાબતો, અંગત અદાવત અથવા અન્ય નાની બાબતોમાં બોલાચાલી બાદ લોકો વચ્ચે હાથાપાઈ થતી હોવાના કિસ્સા સામે આવે છે.
કેટલાક કિસ્સામાં તો સામાન્ય વિવાદ પણ ટોળાની હિંસામાં ફેરવાઈ જાય છે. વસ્ત્રાલ વિસ્તારમાં બનેલી એક ઘટનામાં સામાન્ય વ્યવસાયિક વિવાદ બાદ મોટી સંખ્યામાં લોકો એકઠા થયા હતા. ટોળામાં રહેલા કેટલાક લોકો પાસે તલવાર અને લોખંડના પાઇપ જેવા હથિયારો હોવાના આક્ષેપ થયા હતા. SUV ચલાવતા વ્યક્તિ પર હુમલો કરવાની સાથે વાહનોમાં તોડફોડ કરવામાં આવી હતી. આવી ઘટનાઓ દર્શાવે છે કે નાનો વિવાદ પણ સમયસર કાબૂમાં ન લેવાય તો ગંભીર સ્વરૂપ ધારણ કરી શકે છે.
વાડજ વિસ્તારમાં પણ ટોળાની માનસિકતા કેટલી જોખમી બની શકે તેનું ગંભીર ઉદાહરણ સામે આવ્યું હતું. બાળક અપહરણ અંગેની અફવાઓ વચ્ચે એક ઓટોરિક્ષાને ટોળાએ ઘેરી લીધી હતી. રિક્ષામાંથી મહિલાઓને બહાર ખેંચવામાં આવી અને તેમની સાથે મારપીટ કરવામાં આવી હતી. આ ઘટનામાં એક મહિલાનું મોત પણ થયું હતું. અફવા અને ભીડની માનસિકતા કેવી રીતે જીવલેણ બની શકે તેનું આ કિસ્સો ગંભીર ઉદાહરણ છે.
હિંસાના આ આંકડામાં દારૂના નશામાં થતા ઝઘડાનો હિસ્સો પણ નોંધપાત્ર છે. ગુજરાતમાં દારૂબંધી હોવા છતાં ગેરકાયદે દારૂની હેરાફેરી અને સેવનના કિસ્સા સામે આવતા રહે છે. ઇમરજન્સી કૉલના આંકડા મુજબ 17,050 કૉલ નશામાં થયેલા ઝઘડા અથવા બખેડા સાથે જોડાયેલા હતા. જાહેર ઝઘડા અને હુમલાના કુલ 89,449 કૉલમાંથી લગભગ પાંચમો ભાગ નશામાં થયેલા બખેડા સાથે જોડાયેલો હોવાનું આ આંકડા પરથી દેખાય છે. તેનો અર્થ એ નથી કે દરેક હિંસક ઘટનાનું એકમાત્ર કારણ દારૂ છે, પરંતુ શહેરમાં ગેરકાયદે દારૂ અને નશા સાથે જોડાયેલી હિંસા પણ એક મહત્વનો મુદ્દો બની રહી છે. હિંસા માત્ર જાહેર રસ્તાઓ સુધી મર્યાદિત નથી. ઇમરજન્સી કંટ્રોલ રૂમમાં જીવના જોખમની ધમકી સંબંધિત 5,583 કૉલ નોંધાયા હતા. ગાળાગાળી અને મૌખિક દુર્વ્યવહારના 4,769 કૉલ આવ્યા હતા. ઘરેલુ હિંસા અંગે 3,749 ફરિયાદો નોંધાઈ હતી. મહિલાઓ અને બાળકોની સુરક્ષા સાથે જોડાયેલા 5,842 કૉલ પણ નોંધાયા હતા.
આ આંકડા શહેરમાં હિંસાના અલગ-અલગ સ્વરૂપો તરફ ધ્યાન દોરે છે. એક તરફ રસ્તા પર જાહેર ઝઘડા અને મારામારી છે, તો બીજી તરફ ઘરની ચાર દિવાલોમાં થતી હિંસા પણ ગંભીર સમસ્યા છે. મહિલાઓ અને બાળકોની સુરક્ષા સાથે જોડાયેલા હજારો કૉલ દર્શાવે છે કે સુરક્ષાનો મુદ્દો માત્ર જાહેર સ્થળો પૂરતો સીમિત નથી. આવી સ્થિતિમાં પોલીસ માટે પણ પડકાર વધી જાય છે. ઇમરજન્સી કૉલ મળ્યા બાદ પોલીસને ઘટનાસ્થળે પહોંચીને પરિસ્થિતિ શાંત કરવી પડે છે. ઘણી વખત બે પક્ષો વચ્ચેનો વિવાદ વધુ ન વધે તે માટે પોલીસની તાત્કાલિક હાજરી જરૂરી બને છે. શહેરના અલગ-અલગ વિસ્તારોમાં આવા કૉલનું પ્રમાણ વધારે હોય તો પોલીસ દળ પર સતત દબાણ રહે છે.
અમદાવાદમાં ગેંગ અથવા મોટા સંગઠિત ગુનાના બનાવો અન્ય કેટલાક મોટા શહેરોની સરખામણીમાં ઓછા હોઈ શકે છે. પરંતુ સામાન્ય નાગરિકો વચ્ચે થતા ઝઘડા, મારામારી, નશામાં બખેડા અને ટોળાની હિંસા પણ શહેરની જાહેર સુરક્ષા માટે એટલી જ મહત્વની છે. કારણ કે આવી ઘટનાઓમાં સામાન્ય લોકો સીધી રીતે ભોગ બની શકે છે. ખાસ કરીને સોશિયલ મીડિયા અને અફવાઓના સમયમાં ટોળાની માનસિકતા વધુ જોખમી બની શકે છે. કોઈ વ્યક્તિ કે ઘટના અંગેની ખોટી માહિતી ઝડપથી ફેલાય અને લોકો તપાસ કર્યા વગર એકઠા થઈ જાય તો સ્થિતિ કાબૂ બહાર જઈ શકે છે. તેથી માત્ર પોલીસની કાર્યવાહી પૂરતી નથી. લોકોમાં પણ કાયદો હાથમાં ન લેવાની સમજણ અને અફવા પર વિશ્વાસ ન કરવાની જાગૃતિ જરૂરી છે.
ઇમરજન્સી હેલ્પલાઈનના આ આંકડા શહેરની સંપૂર્ણ ગુનાખોરીની તસવીર નથી. એક કૉલનો અર્થ હંમેશા ગુનો સાબિત થયો એવો પણ નથી. કેટલીક ફરિયાદો માત્ર પ્રાથમિક માહિતી અથવા મદદ માટે કરવામાં આવી શકે છે. તેમ છતાં 1 લાખથી વધુ હિંસા અને વિવાદ સંબંધિત કૉલનો આંકડો શહેરમાં જાહેર સુરક્ષા અને સામાજિક વ્યવસ્થા અંગે ગંભીર ચર્ચાની જરૂરિયાત ચોક્કસ ઊભી કરે છે. શહેરને સુરક્ષિત બનાવવા માટે માત્ર મોટા ગુનાઓ સામે કાર્યવાહી કરવી પૂરતી નથી. રોજિંદા જીવનમાં થતા નાના ઝઘડા મોટા હુમલામાં ન ફેરવાય, દારૂ અને નશા સાથે જોડાયેલી હિંસા પર નિયંત્રણ આવે, મહિલાઓ અને બાળકોની સુરક્ષા મજબૂત બને અને ટોળાશાહી સામે ઝડપી કાર્યવાહી થાય તે જરૂરી છે.
સાથે જ પોલીસ દ્વારા વારંવાર ઝઘડા થતા વિસ્તારોની ઓળખ કરીને ત્યાં વધુ પેટ્રોલિંગ વધારવું, સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાં CCTV અને ઝડપી પ્રતિસાદની વ્યવસ્થા મજબૂત કરવી તથા સ્થાનિક સ્તરે વિવાદોનું સમયસર નિરાકરણ લાવવું પણ મહત્વનું બની શકે છે. અમદાવાદની ‘સેફ સિટી’ તરીકેની છબી જાળવી રાખવા માટે આ આંકડાઓને માત્ર ફરિયાદોની સંખ્યા તરીકે જોવાને બદલે ચેતવણી તરીકે જોવાની જરૂર છે. શહેરમાં વિકાસ અને આધુનિક સુવિધાઓ સાથે નાગરિકોની સુરક્ષા પણ એટલી જ મહત્વની છે. 112 પર આવતા આ કૉલ માત્ર આંકડા નથી, પરંતુ તેમની પાછળ કોઈ વ્યક્તિનો ડર, પરિવારનો વિવાદ, રસ્તા પર થયેલી મારામારી અથવા જીવને જોખમમાં મૂકતી ઘટના હોઈ શકે છે. તેથી આ આંકડાઓ શહેરની સુરક્ષા વ્યવસ્થાને વધુ અસરકારક બનાવવાની દિશામાં ગંભીર વિચાર કરવાની જરૂરિયાત દર્શાવે છે.
