અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધતા તણાવને કારણે વૈશ્વિક ઊર્જા બજારમાં ચિંતા વધી રહી છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો બંને દેશો વચ્ચેનો વિવાદ વધુ ઉગ્ર બનશે અથવા યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ સર્જાશે તો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં મોટો ઉછાળો આવી શકે છે. એનર્જી રિસર્ચ ફર્મ ‘રિસ્ટાડ એનર્જી’ના અહેવાલ મુજબ ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ પ્રતિ બેરલ 150 ડોલર સુધી પહોંચી શકે છે, જે વૈશ્વિક અર્થતંત્ર માટે ગંભીર પડકાર ઉભો કરી શકે છે. તાજેતરના સમયમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે તણાવ સતત વધી રહ્યો છે. બંને દેશો વચ્ચે એપ્રિલમાં થયેલી શાંતિની કોશિશો હવે નબળી પડતી જોવા મળી રહી છે. રાજકીય અને સૈન્ય સ્તરે વધી રહેલી અનિશ્ચિતતાની સીધી અસર વૈશ્વિક કોમોડિટી બજારો અને શેરબજારો પર જોવા મળી રહી છે. રોકાણકારોમાં ભય વધતા અનેક દેશોના શેરબજારોમાં ઘટાડો નોંધાયો છે.
મિડલ ઈસ્ટ વિશ્વના સૌથી મોટા ઓઇલ ઉત્પાદક વિસ્તારોમાં સામેલ છે. આ વિસ્તારમાં કોઈપણ પ્રકારનો સંઘર્ષ વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનને અસર કરે છે. અહેવાલ મુજબ ખાડી ક્ષેત્રના છ મુખ્ય ઓઇલ ઉત્પાદક દેશોના આશરે 11.8 મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસના ઉત્પાદન પર અસર પડી છે. ઊર્જા બજારના આધુનિક ઇતિહાસમાં તેને સૌથી મોટી સપ્લાય કટોકટીમાંથી એક માનવામાં આવી રહી છે. નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, હાલના સંજોગોમાં આગામી કેટલાક દિવસો અત્યંત મહત્વપૂર્ણ રહેશે. જો રાજદ્વારી પ્રયાસો સફળ નહીં થાય તો ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં વધુ તેજી આવી શકે છે. અગાઉ જ્યાં વિવાદના શાંતિપૂર્ણ ઉકેલની શક્યતા લગભગ 40 ટકા માનવામાં આવતી હતી, ત્યાં હવે તે ઘણી ઓછી થઈ ગઈ હોવાનું માનવામાં આવે છે.
અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે સંઘર્ષ શરૂ થયા પછી માત્ર ત્રણ મહિનામાં જ વૈશ્વિક બજારમાંથી અંદાજે 1 અબજ બેરલ ક્રૂડ ઓઇલનો પુરવઠો ઓછો થયો છે. આ જથ્થો અમેરિકાના વ્યૂહાત્મક પેટ્રોલિયમ ભંડાર કરતાં પણ ઘણો વધારે ગણાય છે. પુરવઠામાં આવી રહેલા ઘટાડાને કારણે બજારમાં માંગ અને સપ્લાય વચ્ચેનું સંતુલન બગડી રહ્યું છે. જોકે ચીન દ્વારા ઓઇલની આયાતમાં ઘટાડો અને સાઉદી અરેબિયાના કેટલાક વૈકલ્પિક નિકાસ માર્ગો દ્વારા પુરવઠો જાળવવાના પ્રયાસો થઈ રહ્યા છે, છતાં જો તણાવ લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહેશે તો બજાર પર તેનો મોટો પ્રભાવ પડી શકે છે. ગુરુવારે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તેની અસર સ્પષ્ટ જોવા મળી હતી. બ્રેન્ટ ક્રૂડના ભાવમાં 2 ટકાથી વધુનો વધારો નોંધાયો હતો અને તે પ્રતિ બેરલ 95 ડોલરની આસપાસ પહોંચ્યું હતું. બીજી તરફ અમેરિકન બેન્ચમાર્ક WTI ક્રૂડ લગભગ 4 ટકાના ઉછાળા સાથે 93.64 ડોલર પ્રતિ બેરલ સુધી પહોંચી ગયું હતું.
ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં વધારો માત્ર ઊર્જા ક્ષેત્ર પૂરતો મર્યાદિત રહેતો નથી. તેની સીધી અસર પેટ્રોલ, ડીઝલ, ગેસ, પરિવહન ખર્ચ અને રોજિંદી વપરાશની ચીજવસ્તુઓના ભાવ પર પણ પડે છે. જો ક્રૂડ ઓઇલ ખરેખર 150 ડોલર પ્રતિ બેરલ સુધી પહોંચશે તો વિશ્વભરમાં મોંઘવારી વધવાની શક્યતા છે. ભારત જેવા દેશોમાં પણ પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ પર દબાણ વધી શકે છે, જેના કારણે સામાન્ય લોકોના ઘરખર્ચ પર અસર પડી શકે છે. અર્થશાસ્ત્રીઓનું માનવું છે કે ઊર્જા બજારમાં લાંબા સમય સુધી અસ્થિરતા રહે તો વૈશ્વિક વૃદ્ધિ દર પર પણ તેની અસર થઈ શકે છે. ઉદ્યોગો માટે ઉત્પાદન ખર્ચ વધશે, પરિવહન મોંઘું બનશે અને મોંઘવારીને કાબૂમાં રાખવી સરકારો માટે વધુ મુશ્કેલ બની શકે છે. જો બંને દેશો વાતચીત દ્વારા ઉકેલ શોધવામાં સફળ રહેશે તો બજારમાં સ્થિરતા આવી શકે છે, પરંતુ તણાવ વધુ વધશે તો ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં મોટો વિસ્ફોટ જોવા મળી શકે છે, જેની અસર સમગ્ર વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર પડશે.
