ઇઝરાયલના વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહુ અને ન્યૂયોર્કના મેયર ઝોહરાન મામદાની વચ્ચે શરૂ થયેલો વિવાદ હવે આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણમાં ચર્ચાનો કેન્દ્ર બન્યો છે. આંતરરાષ્ટ્રીય ફોજદારી અદાલત (ICC) દ્વારા જારી કરાયેલા ધરપકડ વોરંટના મુદ્દે બંને નેતાઓ વચ્ચે જાહેરમાં શબ્દયુદ્ધ શરૂ થયું છે. મામદાનીએ નેતન્યાહુને “યુદ્ધ અપરાધી” ગણાવીને તેમની સામે કાર્યવાહી કરવાની માંગ કરી હતી. તેના જવાબમાં નેતન્યાહુએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું છે કે તેઓ સપ્ટેમ્બરમાં યોજાનારી સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભા (UN General Assembly)માં ભાગ લેવા માટે ન્યૂયોર્ક જરૂર આવશે અને આવા નિવેદનો તેમને રોકી શકશે નહીં. આ સમગ્ર વિવાદની શરૂઆત ત્યારે થઈ જ્યારે ન્યૂયોર્કના મેયર ઝોહરાન મામદાનીએ સોશિયલ મીડિયા પર એક નિવેદન જાહેર કર્યું. તેમાં તેમણે કહ્યું કે ઇઝરાયલના વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહુ સામે આંતરરાષ્ટ્રીય ફોજદારી અદાલતે ધરપકડ વોરંટ જાહેર કર્યો છે અને તેનો સન્માન થવો જોઈએ. તેમણે નેતન્યાહુને “યુદ્ધ અપરાધી” તરીકે સંબોધતા કહ્યું કે ન્યૂયોર્ક શહેરમાં તેમનું સ્વાગત નથી.
મામદાનીએ પોતાના નિવેદનમાં એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે ન્યૂયોર્ક શહેરની સ્થાનિક સરકાર પાસે કોઈ વ્યક્તિની ICCના વોરંટના આધારે ધરપકડ કરવાની કાનૂની સત્તા નથી. જોકે, તેમણે જણાવ્યું કે અમેરિકાની ફેડરલ સરકાર પાસે જરૂરી અધિકાર છે અને જો જરૂરી લાગે તો તે આ મામલે યોગ્ય કાર્યવાહી કરી શકે છે. તેમણે અમેરિકી સરકારને ICC સાથે સહકાર આપવા અપીલ પણ કરી હતી. મામદાનીના નિવેદન બાદ ઇઝરાયલના વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહુએ તાત્કાલિક પ્રતિક્રિયા આપી હતી. તેમણે જણાવ્યું કે તેઓ સપ્ટેમ્બરમાં યોજાનારી સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભામાં ભાગ લેવા માટે ન્યૂયોર્ક જશે અને કોઈ પણ પ્રકારના રાજકીય દબાણ અથવા નિવેદનથી તેઓ પોતાના કાર્યક્રમમાં ફેરફાર કરવાના નથી. તેમણે કહ્યું કે તેઓ આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ પર ઇઝરાયલનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા રહેશે.
નેતન્યાહુએ ICC દ્વારા તેમના વિરુદ્ધ કરવામાં આવેલા આરોપોને સંપૂર્ણપણે ફગાવી દીધા. તેમણે કહ્યું કે આ આરોપો રાજકીય પ્રેરિત છે અને તેનો હકીકતો સાથે કોઈ સંબંધ નથી. તેમના મતે ઇઝરાયલે ગાઝામાં જે કાર્યવાહી કરી છે તે આતંકવાદ સામે આત્મરક્ષાના અધિકાર હેઠળ કરવામાં આવી હતી. તેમણે દાવો કર્યો કે ઇઝરાયલ પોતાની સુરક્ષા માટે જરૂરી તમામ પગલાં લેવાનો અધિકાર ધરાવે છે. ICCનો આ સમગ્ર વિવાદ ગાઝા યુદ્ધ સાથે જોડાયેલો છે. ઓક્ટોબર 2023માં હમાસ દ્વારા ઇઝરાયલ પર હુમલો કરવામાં આવ્યો હતો, ત્યારબાદ ઇઝરાયલે ગાઝામાં વ્યાપક સૈન્ય કાર્યવાહી શરૂ કરી હતી. આ કાર્યવાહી દરમિયાન મોટી સંખ્યામાં જાનહાનિ અને માનવતાવાદી સંકટ સર્જાયું હોવાના આરોપો આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે લાગ્યા હતા. ત્યારબાદ આંતરરાષ્ટ્રીય ફોજદારી અદાલતે યુદ્ધ અપરાધો અને માનવતા વિરુદ્ધના કથિત ગુનાઓની તપાસ શરૂ કરી હતી અને તેના આધારે નેતન્યાહુ વિરુદ્ધ ધરપકડ વોરંટ જાહેર કરવામાં આવ્યો હતો.
ઇઝરાયલ સતત આ તમામ આરોપોને નકારી રહ્યું છે. ઇઝરાયલ સરકારનું કહેવું છે કે તેમની સૈન્ય કાર્યવાહી આતંકવાદી સંગઠન હમાસ સામે હતી અને તેનો હેતુ દેશની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવાનો હતો. બીજી તરફ અનેક આંતરરાષ્ટ્રીય માનવાધિકાર સંસ્થાઓ અને કેટલાક દેશોએ ગાઝાની સ્થિતિ અંગે ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. આ સમગ્ર મામલાને વધુ જટિલ બનાવતો એક મહત્વનો મુદ્દો એ છે કે અમેરિકા ICCનું સભ્ય દેશ નથી. તેથી ICCના નિર્ણયનો અમલ અમેરિકામાં કેવી રીતે થઈ શકે તે અંગે કાનૂની ચર્ચા ચાલી રહી છે. આ જ કારણ છે કે મામદાનીએ પણ સ્વીકાર્યું હતું કે ન્યૂયોર્ક શહેર પાસે સીધી કાર્યવાહી કરવાની સત્તા નથી અને અંતિમ નિર્ણય ફેડરલ સરકારના અધિકારક્ષેત્રમાં આવે છે.
નેતન્યાહુએ પોતાના નિવેદનમાં મામદાનીની ટીકા કરતાં કહ્યું કે આવા નિવેદનો સમાજમાં વિભાજન અને નફરતનું વાતાવરણ ઊભું કરે છે. તેમના મતે ઇઝરાયલ વિરુદ્ધ સતત ઝેર ફેલાવવાનો પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે, જેના કારણે વિશ્વભરના યહૂદી સમુદાય સામે પણ નકારાત્મક ભાવનાઓને બળ મળી શકે છે. તેમણે કહ્યું કે રાજકીય મતભેદ હોવા છતાં જવાબદાર નેતાઓએ સંયમિત ભાષાનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ. હવે સમગ્ર વિશ્વની નજર સપ્ટેમ્બરમાં યોજાનારી સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભા પર કેન્દ્રિત થઈ ગઈ છે. વિશ્વના અનેક દેશોના વડાઓ અને પ્રતિનિધિઓ આ બેઠકમાં ભાગ લેશે. જો નેતન્યાહુ આયોજન મુજબ ન્યૂયોર્ક પહોંચશે તો તેમની મુલાકાત દરમિયાન વિરોધ પ્રદર્શન, સુરક્ષા વ્યવસ્થા અને રાજદ્વારી ચર્ચાઓ પર વિશેષ ધ્યાન રહેશે. રાજકીય નિરીક્ષકોનું માનવું છે કે આ મુલાકાત માત્ર કૂટનીતિક નહીં પરંતુ રાજકીય રીતે પણ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
મામદાનીના નિવેદન બાદ અમેરિકાની અંદર પણ રાજકીય ચર્ચા તેજ બની છે. કેટલાક નેતાઓએ તેમના નિવેદનનું સમર્થન કર્યું છે અને કહ્યું છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય કાનૂનનું પાલન થવું જોઈએ. જ્યારે કેટલાક અન્ય નેતાઓનું માનવું છે કે સ્થાનિક ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિઓએ આંતરરાષ્ટ્રીય કૂટનીતિ જેવા સંવેદનશીલ મુદ્દાઓ પર આવી ભાષાનો ઉપયોગ ટાળવો જોઈએ. સોશિયલ મીડિયા પર પણ આ મુદ્દે બંને પક્ષના સમર્થકો વચ્ચે ઉગ્ર ચર્ચા જોવા મળી રહી છે.
ઇઝરાયલ-ગાઝા યુદ્ધ હજુ પણ વૈશ્વિક રાજકારણનો સૌથી સંવેદનશીલ મુદ્દો છે. એક તરફ ઇઝરાયલ પોતાની કાર્યવાહી આતંકવાદ સામેની લડાઈ ગણાવે છે, જ્યારે બીજી તરફ અનેક દેશો અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓ ગાઝામાં સર્જાયેલી માનવતાવાદી સ્થિતિ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી રહ્યા છે. આ પરિસ્થિતિમાં ICCની કાર્યવાહી અને હવે નેતન્યાહુ તથા ન્યૂયોર્કના મેયર વચ્ચેનો વિવાદ આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણને વધુ ગરમાવી રહ્યો છે. ફિલહાલ નેતન્યાહુએ સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે તેઓ ન્યૂયોર્કની મુલાકાત રદ કરવાના નથી, જ્યારે મેયર મામદાની પણ પોતાના નિવેદન પર અડગ છે. આગામી દિવસોમાં આ મુદ્દે રાજકીય, કાનૂની અને રાજદ્વારી સ્તરે વધુ ચર્ચા થવાની શક્યતા છે. ખાસ કરીને સપ્ટેમ્બરમાં યોજાનારી સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભા દરમિયાન સમગ્ર વિશ્વની નજર આ ઘટનાક્રમ પર રહેશે.
