નેપાળના ભયાનક પૂરમાં લાપતા લોકોમાં ગુજરાતના પ્રવાસીઓ હોવાની આશંકા વચ્ચે રાજ્ય વહીવટીતંત્ર એલર્ટ બન્યું છે. નેપાળ-ચીન સરહદ નજીક આવેલા રસુવા જિલ્લામાં ભોટેકોશી નદીમાં 26 ઓગસ્ટની સવારે અચાનક વિનાશક પૂર આવતા મોટી સંખ્યામાં યાત્રિકો અને પ્રવાસીઓનો સંપર્ક તૂટી ગયો હોવાનું સામે આવ્યું છે. ગુમ થયેલા લોકોમાં ભારતીય નાગરિકો ઉપરાંત અન્ય દેશોના પ્રવાસીઓ પણ સામેલ છે. હાલ બચાવ અને શોધખોળની કામગીરી યુદ્ધના ધોરણે ચાલી રહી છે. નેપાળ દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલી માહિતી અનુસાર, આ દુર્ઘટના બાદ ભારતના 105 યાત્રિકો સહિત કુલ 384 યાત્રિકોનો સંપર્ક તૂટી ગયો હતો. આ યાત્રિકોમાં ઓસ્ટ્રેલિયા, અમેરિકા, નેધરલેન્ડ, દક્ષિણ આફ્રિકા, બ્રિટન અને મલેશિયા સહિતના અન્ય દેશોના પ્રવાસીઓ પણ સામેલ હોવાનું જણાવાયું છે. આ ઉપરાંત 93 નેપાળી નાગરિકોનો પણ સમાવેશ થાય છે. કેટલાક લોકોની રાષ્ટ્રીયતા અંગે હજુ સંપૂર્ણ માહિતી મળી શકી નથી.
નેપાળ-તિબેટ સરહદ નજીક આવેલા વિસ્તારોમાં અચાનક આવેલા પૂરના કારણે અનેક રસ્તાઓ અને સંપર્ક વ્યવસ્થાને નુકસાન થયું છે. જેના કારણે ફસાયેલા અને ગુમ થયેલા લોકો સુધી પહોંચવું મુશ્કેલ બન્યું છે. બચાવ દળો સતત અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં શોધખોળ કરી રહ્યા છે અને સંપર્ક તૂટી ગયેલા પ્રવાસીઓની માહિતી એકત્ર કરવાની કામગીરી ચાલી રહી છે. આ વર્ષે કૈલાસ માનસરોવર યાત્રા માટે ભારતમાંથી ભારે માંગ જોવા મળી હતી. અગાઉ ભારત માટે નક્કી કરાયેલો વાર્ષિક ક્વોટા 2025માં 20 હજાર યાત્રિકોનો હતો, જે આ વર્ષે વધારીને 24 હજાર કરવામાં આવ્યો હતો. યાત્રાની ભારે માંગને કારણે આ ક્વોટા શરૂઆતના સમયગાળામાં જ ભરાઈ ગયો હોવાનું સામે આવ્યું હતું.
આ સ્થિતિમાં સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે ગુમ થયેલા યાત્રિકોમાં ગુજરાતના કેટલા લોકો સામેલ છે. હાલ આ અંગે કોઈ ચોક્કસ સત્તાવાર માહિતી સામે આવી નથી. જોકે રાજ્ય સરકાર અને સ્થાનિક વહીવટીતંત્ર દ્વારા ગુજરાતના પ્રવાસીઓ અંગે માહિતી મેળવવાની કામગીરી શરૂ કરવામાં આવી છે. પ્રવાસન ક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલા લોકોના જણાવ્યા પ્રમાણે, હાલ ગુજરાતના કોઈ મોટા જૂથના પૂરમાં ફસાયા હોવાની ચોક્કસ માહિતી મળી નથી. રાજકોટના એક ટૂર ઓપરેટરના જણાવ્યા મુજબ, રાજકોટથી આશરે 125 યાત્રિકો માનસરોવર યાત્રાએ ગયા હતા, પરંતુ તેઓ લગભગ એક મહિના પહેલાં જ સુરક્ષિત રીતે પરત આવી ગયા હતા.
અમદાવાદ સહિત ગુજરાતના વિવિધ વિસ્તારોમાંથી જૂન મહિનામાં પણ ઘણા યાત્રિકોએ કૈલાસ માનસરોવર યાત્રા માટે પરમિટ મેળવી હતી. જોકે કેટલાક યાત્રિકોને સમયસર વિઝા ન મળતા તેમની યાત્રા સ્થગિત થઈ ગઈ હતી. આથી તેઓ નેપાળ અને તિબેટ સરહદના અસરગ્રસ્ત વિસ્તારો સુધી પહોંચ્યા જ નહોતા. રાજકોટથી આયોજન કરીને આશરે 20 એનઆરઆઈ પ્રવાસીઓનું એક જૂથ પણ કાઠમંડુ મારફતે યાત્રા પર જવાનું હતું. મળતી માહિતી મુજબ, આ જૂથ પણ યાત્રા પૂર્ણ કરીને સુરક્ષિત રીતે કાઠમંડુ પરત આવી ગયું છે. હાલ સુધી સૌરાષ્ટ્ર અથવા ગુજરાતના કોઈ પ્રવાસી પૂરમાં ફસાયા હોવાના સ્પષ્ટ અને સત્તાવાર અહેવાલ સામે આવ્યા નથી. તેમ છતાં, નેપાળમાં પરિસ્થિતિ અત્યંત ગંભીર હોવાથી રાજ્ય સરકાર દ્વારા કોઈ જોખમ ન લેતા સતર્કતા વધારવામાં આવી છે. ગુમ થયેલા લોકોમાં ગુજરાતનો કોઈ નાગરિક છે કે નહીં તે જાણવા માટે વિવિધ સ્તરે તપાસ શરૂ કરવામાં આવી છે. રાજ્યના જિલ્લા વહીવટીતંત્રને પણ આ મામલે એલર્ટ કરવામાં આવ્યું છે.
નેપાળ-તિબેટ સરહદ નજીક રસુવા જિલ્લામાં ભોટેકોશી નદીમાં આવેલા અચાનક પૂરની સાથે કેટલાક વિસ્તારોમાં ભૂસ્ખલનની પણ સ્થિતિ સર્જાઈ છે. પાણીના ભારે પ્રવાહ અને કાટમાળના કારણે અનેક વિસ્તારોમાં આવનજાવન બંધ થઈ ગઈ છે. આવી સ્થિતિમાં પ્રવાસીઓ સુધી પહોંચવામાં બચાવ દળોને ભારે મુશ્કેલીનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. આપત્તિમાં અનેક લોકોના મોત થયા હોવાના અહેવાલ વચ્ચે મોટી સંખ્યામાં લોકો હજુ પણ ફસાયેલા અથવા ગુમ છે. ભારતીય નાગરિકો સહિત વિદેશી પ્રવાસીઓનો સંપર્ક તૂટતાં તેમના પરિવારજનોમાં પણ ભારે ચિંતા જોવા મળી રહી છે. કૈલાસ માનસરોવર યાત્રા પર જતા ઘણા યાત્રિકો નેપાળ મારફતે મુસાફરી કરતા હોવાથી ભારતીય રાજ્યો પણ પોતાના નાગરિકોની માહિતી મેળવવા સક્રિય બન્યા છે.
ગુજરાત સરકાર દ્વારા પણ રાજ્યના સંભવિત અસરગ્રસ્ત પ્રવાસીઓ અંગે માહિતી એકત્ર કરવાની કામગીરી શરૂ કરવામાં આવી છે. ખાસ કરીને માનસરોવર યાત્રા માટે ગયેલા લોકોના પરિવારજનોને મદદ મળી શકે તે માટે વિવિધ જિલ્લા કલેક્ટર કચેરીઓ દ્વારા હેલ્પલાઈન વ્યવસ્થા ઉભી કરવામાં આવી છે. અમદાવાદ જિલ્લા કલેક્ટર કચેરીની ડિઝાસ્ટર શાખા દ્વારા પણ કંટ્રોલરૂમની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે. અમદાવાદ જિલ્લાના કોઈ પ્રવાસી નેપાળના અસરગ્રસ્ત વિસ્તારમાં ફસાયા હોય, ગુમ હોય અથવા તેમના વિશે કોઈ માહિતી ન મળી રહી હોય તો તેમના પરિવારજનો કંટ્રોલરૂમનો સંપર્ક કરીને માહિતી આપી શકે છે અથવા મદદ માંગી શકે છે.
હેલ્પલાઈન દ્વારા ફસાયેલા અથવા ગુમ થયેલા પ્રવાસીઓનું નામ, સરનામું, સંપર્ક નંબર, પ્રવાસનો માર્ગ અને તેમની છેલ્લી જાણીતી સ્થિતિ જેવી વિગતો એકત્ર કરવામાં આવશે. આ માહિતીના આધારે સંબંધિત વિભાગો અને એજન્સીઓ સાથે સંકલન કરીને આગળની કાર્યવાહી કરવામાં આવશે. વહીવટીતંત્ર દ્વારા ગુજરાતના લોકોને અપીલ કરવામાં આવી છે કે નેપાળમાં રહેલા તેમના પરિવારજનો અથવા પરિચિતો સાથે સંપર્ક તૂટ્યો હોય તો તાત્કાલિક સંબંધિત જિલ્લા કંટ્રોલરૂમ અથવા હેલ્પલાઈનને જાણ કરે. આવી માહિતી સમયસર મળવાથી ગુમ થયેલા લોકોની વિગતો એકત્ર કરવામાં અને તેમની શોધખોળમાં મદદ મળી શકે છે. હાલ સુધી ગુજરાતના કેટલા લોકો અસરગ્રસ્ત છે તે અંગે સ્પષ્ટ આંકડો ઉપલબ્ધ નથી. ટૂર ઓપરેટર્સ પાસેથી પણ માહિતી મેળવવામાં આવી રહી છે કે ગુજરાતમાંથી તાજેતરમાં કેટલા યાત્રિકો કૈલાસ માનસરોવર અથવા નેપાળના અન્ય વિસ્તારોમાં ગયા હતા.
નેપાળમાં આવેલા અચાનક પૂરે સમગ્ર વિસ્તારમાં અફરાતફરી સર્જી છે. સંપર્ક અને માર્ગ વ્યવસ્થા ખોરવાઈ જતાં બચાવ કામગીરી વધુ મુશ્કેલ બની છે. અનેક યાત્રિકો અને પ્રવાસીઓ પહાડી વિસ્તારોમાં હોવાના કારણે તેમની ચોક્કસ સ્થિતિ જાણવા પણ સમય લાગી રહ્યો છે. આ સ્થિતિમાં ગુજરાતનું વહીવટીતંત્ર એલર્ટ મોડ પર છે. રાજ્યમાંથી કોઈ પ્રવાસી ગુમ થયો હોવાની માહિતી સામે આવે તો તેના પરિવારજનોને મદદ અને જરૂરી સંકલન મળી શકે તે માટે તંત્ર દ્વારા કામગીરી શરૂ કરવામાં આવી છે.
હાલ રાહતની વાત એ છે કે સૌરાષ્ટ્ર અને ગુજરાતના પ્રવાસીઓ પૂરમાં ફસાયા હોવાના કોઈ સ્પષ્ટ સત્તાવાર અહેવાલ મળ્યા નથી. રાજકોટથી માનસરોવર યાત્રાએ ગયેલા 125 યાત્રિકો પહેલેથી જ સુરક્ષિત રીતે પરત આવી ગયા છે, જ્યારે રાજકોટથી આયોજન કરાયેલા 20 એનઆરઆઈ પ્રવાસીઓનું જૂથ પણ યાત્રા પૂર્ણ કરીને કાઠમંડુ પરત ફરી ગયું હોવાનું જાણવા મળ્યું છે. જોકે નેપાળમાં બચાવ અને શોધખોળની કામગીરી હજુ ચાલુ હોવાથી આગામી સમયમાં વધુ માહિતી સામે આવી શકે છે. વહીવટીતંત્ર સતત પરિસ્થિતિ પર નજર રાખી રહ્યું છે અને ગુજરાતના પ્રવાસીઓ અંગે કોઈ માહિતી મળે તો તાત્કાલિક જરૂરી કાર્યવાહી કરવા માટે તંત્ર સજ્જ છે.
