ગૃહ મંત્રાલય હેઠળ કાર્યરત ઇન્ડિયન સાયબર ક્રાઇમ કોઓર્ડિનેશન સેન્ટર (I4C)એ દેશભરના કોર્પોરેટ્સ, ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ્સ, કંપની ડિરેક્ટર્સ, ચીફ ફાઇનાન્સિયલ ઓફિસર્સ (CFOs) અને ફાઇનાન્સ વિભાગમાં કામ કરતા કર્મચારીઓ માટે મહત્વપૂર્ણ ચેતવણી જાહેર કરી છે. છેલ્લા કેટલાક સમયથી WhatsApp, SMS અને ઈ-મેલ મારફતે ફેલાતો એક નવો સાયબર હુમલો ઝડપથી વધી રહ્યો છે, જેને ‘બોસ સ્કેમ’ અથવા CEO ઇમ્પર્સનેશન ફ્રોડ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ ઠગાઈમાં સાયબર ગુનેગારો RBI, MCA અથવા એકાઉન્ટ સ્ટેટમેન્ટના નામે ZIP ફાઇલ મોકલી લોકોને ફસાવવાનો પ્રયાસ કરે છે. જો આ ફાઇલ કમ્પ્યુટરમાં ખોલવામાં આવે તો માલવેર ઇન્સ્ટોલ થઈ જાય છે અને WhatsApp Webનું સેશન હેક થઈ શકે છે. ત્યારબાદ ગુનેગારો હેક થયેલા એકાઉન્ટનો ઉપયોગ કરીને નાણાકીય છેતરપિંડી કરે છે.
I4Cના જણાવ્યા મુજબ છેલ્લા કેટલાક દિવસોમાં દિલ્હી, ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર અને રાજસ્થાન સહિત અનેક રાજ્યોમાંથી આવી ફરિયાદો મળી છે. આ હુમલાનો મુખ્ય હેતુ મોટી કંપનીઓના ફાઇનાન્સ વિભાગ અને નિર્ણય લેતા અધિકારીઓને નિશાન બનાવવાનો છે. સાયબર ગુનેગારો સૌથી પહેલાં પીડિતને WhatsApp, SMS અથવા ઈ-મેલ પર “Statement of Account.zip”, “RBI.zip”, “MCA.zip” અથવા આવી જ દેખાતી અન્ય ZIP ફાઇલ મોકલે છે. ઘણી વખત આ ફાઇલ સાથે એવો સંદેશ મોકલવામાં આવે છે કે તે બેંક સ્ટેટમેન્ટ છે અથવા RBI કે કોર્પોરેટ બાબતોના મંત્રાલય તરફથી તાત્કાલિક કાર્યવાહી કરવાની સૂચના છે.
આ ZIP ફાઇલની અંદર એક્ઝિક્યુટેબલ (.exe) અને DLL ફાઇલ છુપાયેલી હોય છે. જો વપરાશકર્તા તેને પોતાના Windows કમ્પ્યુટર અથવા લેપટોપમાં ખોલે તો ટ્રોજન માલવેર ઇન્સ્ટોલ થઈ જાય છે. ત્યારબાદ હુમલાખોરો WhatsApp Web સેશન પર કબજો મેળવી લે છે. એકાઉન્ટ હેક થયા પછી પીડિતના તમામ કોન્ટેક્ટ્સ અને ગ્રુપમાં આપમેળે એ જ માલવેર ફાઇલ મોકલવામાં આવે છે. ઘણી વખત તેમાં લખવામાં આવે છે કે આ ફાઇલ કંપનીના ફાઇનાન્સ મેનેજર અથવા એકાઉન્ટ્સ વિભાગને ચકાસણી માટે મોકલો. આ રીતે એક વ્યક્તિથી બીજી વ્યક્તિ સુધી માલવેર ઝડપથી ફેલાય છે.
સાયબર ઠગાઈનો સૌથી જોખમી તબક્કો ત્યારે શરૂ થાય છે જ્યારે ગુનેગારો હેક થયેલા WhatsApp એકાઉન્ટનો ઉપયોગ કરીને કંપનીના ફાઇનાન્સ કર્મચારીઓને પૈસા ટ્રાન્સફર કરવાની સૂચના આપે છે. કારણ કે મેસેજ કંપનીના વરિષ્ઠ અધિકારીના અસલી WhatsApp પરથી આવે છે, તેથી ઘણા કર્મચારીઓ તેને સાચો માની લે છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં હુમલાખોરો ફોનમાં પોતાના નિયંત્રણ હેઠળનો નંબર “CEO” અથવા અન્ય અધિકારીના નામથી સેવ કરી દે છે, જેથી કર્મચારીઓને કોઈ શંકા ન થાય. ત્યારબાદ તાત્કાલિક ચુકવણીના નામે મોટી રકમ મ્યુલ બેંક એકાઉન્ટમાં ટ્રાન્સફર કરાવી લેવામાં આવે છે.
I4Cના નેશનલ સાયબરક્રાઇમ થ્રેટ એનાલિટિક્સ યુનિટના પ્રાથમિક વિશ્લેષણ મુજબ આ હુમલો કોઈ એક વ્યક્તિનું કામ નથી પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે કાર્યરત સંગઠિત સાયબર ગેંગ દ્વારા ચલાવવામાં આવી રહ્યો છે. તેમાં આધુનિક માલવેર અને DLL સાઇડલોડિંગ જેવી ટેક્નિકનો ઉપયોગ થાય છે, જેના કારણે તેને શોધવો અને રોકવો વધુ મુશ્કેલ બને છે. હાલમાં સંબંધિત તપાસ એજન્સીઓ અને ટેક્નિકલ સંસ્થાઓ સાથે મળીને આ સમગ્ર નેટવર્કની તપાસ ચાલી રહી છે.
I4Cએ જણાવ્યું છે કે આ માલવેર માત્ર Windows આધારિત કમ્પ્યુટરમાં સક્રિય થાય છે. તેથી ઓફિસમાં ડેસ્કટોપ અથવા લેપટોપનો ઉપયોગ કરતા ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ્સ, કંપની ડિરેક્ટર્સ, CFOs તેમજ ફાઇનાન્સ અને એકાઉન્ટ્સ વિભાગમાં કામ કરતા કર્મચારીઓ માટે ખાસ જોખમ છે. તમામ કંપનીઓને પોતાના કર્મચારીઓને આ પ્રકારની ઠગાઈ વિશે જાગૃત કરવા અને કોઈ પણ નાણાકીય સૂચના મળ્યા પછી તેની અલગથી ફોન અથવા રૂબરૂ પુષ્ટિ કરવાની સલાહ આપવામાં આવી છે.
આ વધતા જોખમને ધ્યાનમાં રાખીને I4Cએ અનેક મહત્વના પગલાં લીધા છે. ફરિયાદોના આધારે ઓળખાયેલા પીડિતો અને સંભવિત પીડિતોને સીધો સંપર્ક કરીને તેમના WhatsAppના Linked Devicesમાંથી લોગઆઉટ કરવા અને એકાઉન્ટ સુરક્ષિત કરવાની સલાહ આપવામાં આવી રહી છે. ઉપરાંત માલવેર સંબંધિત ટેક્નિકલ માહિતી CERT-In, Microsoft Defender, Quick Heal, K7 Computing, Net Protector સહિત અનેક સુરક્ષા સંસ્થાઓ સાથે શેર કરવામાં આવી છે જેથી આ ફાઇલોને ઝડપથી ઓળખી બ્લોક કરી શકાય.
I4Cએ વધુમાં જણાવ્યું છે કે ‘સહયોગ’ પોર્ટલની મદદથી માલવેરના Command and Control (C2) સર્વર્સને જીઓ-બ્લોક કરવામાં આવી રહ્યા છે. અત્યાર સુધીમાં આ કામગીરીના કારણે 10 હજારથી વધુ ભારતીયોને આ સાયબર હુમલાથી બચાવી શકાયા છે. ઉપરાંત છેલ્લા 30 દિવસ દરમિયાન ‘I4CMHA-G’ નામના SMS હેડર દ્વારા 58 હજારથી વધુ સંભવિત પીડિતોને ચેતવણી મોકલવામાં આવી છે. જો કોઈને આ હેડર પરથી મેસેજ મળે તો તેને ગંભીરતાથી લઈ તેમાં આપેલી સૂચનાઓનું પાલન કરવું જોઈએ.
I4Cએ નાગરિકો અને કંપનીઓ માટે કેટલીક મહત્વપૂર્ણ સલાહ પણ આપી છે. કોઈ અજાણ્યા વ્યક્તિ પાસેથી મળેલી ZIP ફાઇલ અથવા EXE ફાઇલ ક્યારેય ડાઉનલોડ કે ઓપન કરવી નહીં. RBI, MCA અથવા અન્ય સરકારી સંસ્થાઓ WhatsApp પર સોફ્ટવેર, એકાઉન્ટ સ્ટેટમેન્ટ અથવા સિક્યોરિટી અપડેટ મોકલતી નથી. WhatsAppમાં સમયાંતરે Settings > Linked Devicesમાં જઈને કયા ડિવાઇસ જોડાયેલા છે તેની તપાસ કરવી અને જે ઉપયોગમાં ન હોય તેમાંથી લોગઆઉટ કરી દેવું જોઈએ.
કંપનીઓના સિસ્ટમ એડમિનિસ્ટ્રેટર્સને અજાણ્યા EXE અને DLL ફાઇલોના ઉપયોગ પર નિયંત્રણ મૂકવાની અને તમામ Windows કમ્પ્યુટરમાં અપડેટેડ એન્ટી-વાયરસ રાખવાની સલાહ આપવામાં આવી છે. જો કોઈનું WhatsApp એકાઉન્ટ હેક થઈ જાય તો તરત જ તમામ Linked Devicesમાંથી લોગઆઉટ કરવું, પોતાના તમામ સંપર્કોને ચેતવણી આપવી કે કોઈ પણ ફાઇલ ન ખોલે અને કમ્પ્યુટરને અપડેટેડ એન્ટી-વાયરસથી સ્કેન કરાવવું જરૂરી છે.
I4Cએ જણાવ્યું છે કે જો કોઈ વ્યક્તિ આવી સાયબર છેતરપિંડીનો ભોગ બને અથવા શંકાસ્પદ ફાઇલ કે મેસેજ મળે તો વિલંબ કર્યા વગર નેશનલ સાયબર ક્રાઇમ હેલ્પલાઇન 1930 પર ફરિયાદ કરવી અથવા નેશનલ સાયબર ક્રાઇમ રિપોર્ટિંગ પોર્ટલ પર જાણ કરવી જોઈએ. સમયસર ફરિયાદ કરવાથી નાણાકીય નુકસાન અટકાવવાની શક્યતા વધી શકે છે. વધતા ડિજિટલ જોખમ વચ્ચે સાવચેતી અને જાગૃતિ જ સૌથી મોટું સુરક્ષા કવચ બની શકે છે.
