આગામી વર્ષના એપ્રિલ અને મે વચ્ચે પોલિમર અથવા પ્લાસ્ટિક નોટ્સ શરૂ કરવામાં આવશે. ગવર્નર સંજય મલ્હોત્રાએ RBI ની નાણાકીય નીતિ સમિતિ (MPC) ની ત્રણ દિવસીય બેઠક બાદ બુધવારે આ માહિતી શેર કરી. ઓસ્ટ્રેલિયા, કેનેડા, યુનાઇટેડ કિંગડમ (યુકે) અને ન્યુઝીલેન્ડ સહિત વિશ્વભરના 60 થી વધુ દેશોમાં પોલિમર નોટો પહેલેથી જ ચલણમાં છે.
તેમણે સમજાવ્યું કે ઓછી કિંમતની પોલિમર ચલણી નોટો શરૂઆતમાં જારી કરવામાં આવશે કારણ કે બજારમાં આ નોટો સૌથી વધુ પરિભ્રમણ અને ઉપયોગ દર્શાવે છે. તેમણે નોંધ્યું કે બ્રિટન, ઓસ્ટ્રેલિયા અને કેનેડા જેવા દેશોમાં પોલિમર ચલણી નોટોનો 30 વર્ષથી વધુ સમયથી સફળતાપૂર્વક ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે. ભારતમાં કાગળની નોટો ખાસ કરીને ₹10, ₹20 અને ₹50 જેવી નાની નોટો ખૂબ જ ઝડપથી ગંદી થઈ જાય છે અથવા ફાટી જાય છે.
રાજ્યપાલે જણાવ્યું કે પોલિમર નોટોની રજૂઆતથી તેમનું આયુષ્ય વધશે, પાણી કે ભેજથી તેમને નુકસાન થશે નહીં અને સરકારનો વારંવાર નવી નોટો છાપવા પરનો ખર્ચ ઘટશે. ભારતે અગાઉ 2012 માં ચલણની શેલ્ફ લાઇફ વધારવા માટે પોલિમર નોટો રજૂ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો પરંતુ તકનીકી કારણોસર આ પ્રોજેક્ટ અટકી ગયો હતો.
મીડિયા અહેવાલો અને RBI દસ્તાવેજોએ અગાઉ ટકાઉપણું વધારવા માટે પોલિમર નોટોના વિચારણા પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. જૂનમાં RBI ગવર્નર સંજય મલ્હોત્રાએ પુષ્ટિ આપી હતી કે પોલિમર નોટો માટેની દરખાસ્ત સમીક્ષા હેઠળ છે અને ખર્ચ-લાભ વિશ્લેષણ હાથ ધરવામાં આવી રહ્યું છે.
પોલિમર નોટો કાગળને બદલે એક ખાસ પ્રકારની પ્લાસ્ટિક સામગ્રી – પોલિમર સબસ્ટ્રેટ પર છાપવામાં આવે છે. જ્યારે તેઓ સ્પર્શ માટે સામાન્ય નોટો જેટલી હળવા લાગે છે ત્યારે તેઓ ભીના થવા પર વિઘટિત થતા નથી અને વધુ ટકાઉ હોય છે.
છાપણી ખર્ચમાં બચત
કાગળની નોટો ઝડપથી બગડે છે જે છાપકામ ખર્ચમાં વધારો કરે છે. નાણાકીય વર્ષ 25 માં RBI એ કાગળની નોટો છાપવા પર ₹6,372.8 કરોડ ખર્ચ્યા. પોલિમર નોટો લાંબા સમય સુધી ચાલશે જેનાથી વારંવાર ફરીથી છાપવાનો ખર્ચ ઘટશે.
