બાંગ્લાદેશના પૂર્વ વડાપ્રધાન શેખ હસીનાના નવી દિલ્હીથી યોજાનારા વર્ચ્યુઅલ સંબોધનને લઈને ભારત અને બાંગ્લાદેશ વચ્ચે ફરી એક વખત કૂટનીતિક ચર્ચા શરૂ થઈ છે. બાંગ્લાદેશ સરકારે આ કાર્યક્રમ અંગે ભારત પાસે સત્તાવાર રીતે સ્પષ્ટતા માગી છે અને કહ્યું છે કે જો કોઈ દેશનિકાલમાં રહેલી અથવા ફરાર જાહેર કરાયેલી વ્યક્તિ અન્ય દેશની ધરતી પરથી રાજકીય પ્રવૃત્તિઓ કરે, તો તે બંને દેશોના સંબંધો પર અસર કરી શકે છે. આ મુદ્દો એવા સમયે સામે આવ્યો છે જ્યારે બંને દેશો છેલ્લા કેટલાક મહિનાથી પરસ્પર સંબંધોને સામાન્ય બનાવવા માટે પ્રયાસ કરી રહ્યા છે.
માહિતી મુજબ, આગામી 5 ઓગસ્ટે નવી દિલ્હીમાં ફોરિન કરસ્પોન્ડન્ટ્સ ક્લબ દ્વારા એક કાર્યક્રમનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે. આ કાર્યક્રમમાં શેખ હસીના વીડિયો લિંક દ્વારા સંબોધન કરશે. આ દિવસ બાંગ્લાદેશમાં તેમની સરકાર સામે થયેલા વિદ્યાર્થી આંદોલનની બીજી વર્ષગાંઠ તરીકે પણ જોવામાં આવે છે. આ કાર્યક્રમમાં શેખ હસીના પોતાના પુત્ર સાથે જોડાય તેવી પણ માહિતી સામે આવી છે. શેખ હસીના ઓગસ્ટ 2024માં બાંગ્લાદેશ છોડીને ભારત આવી ગયા હતા. ત્યારથી તેઓ ભારતમાં રહી રહ્યા છે. તેમની વિદાય બાદ બાંગ્લાદેશમાં સત્તા પરિવર્તન થયું હતું અને નવી સરકાર સત્તામાં આવી હતી. નવી સરકારે શેખ હસીના સામે અનેક કેસ નોંધ્યા છે અને ત્યારથી જ ભારત પાસે તેમના પ્રત્યાર્પણની માંગ કરી રહી છે. જોકે અત્યાર સુધી ભારત તરફથી આ મુદ્દે કોઈ નિર્ણય જાહેર કરવામાં આવ્યો નથી.
બાંગ્લાદેશના વિદેશ રાજ્યમંત્રી શમા ઓબેદ ઇસ્લામે જણાવ્યું છે કે તેમનો દેશ ભારત સાથે સારા સંબંધો જાળવવા માંગે છે અને બંને દેશો વચ્ચે ચાલી રહેલા સહયોગને કોઈ નુકસાન પહોંચે તેવું ઇચ્છતો નથી. પરંતુ તેમણે ભારપૂર્વક કહ્યું કે ભારતે આ મામલે પોતાનું વલણ સ્પષ્ટ કરવું જોઈએ. તેમના જણાવ્યા મુજબ, જો ભારતની ધરતી પરથી કોઈ રાજકીય સંદેશ આપવામાં આવે તો તેનાથી બંને દેશો વચ્ચે ગેરસમજ ઊભી થઈ શકે છે. તેમણે વધુમાં જણાવ્યું કે બાંગ્લાદેશે અગાઉ પણ ભારતને આ પ્રકારની ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. શેખ હસીના અને તેમના કેટલાક સાથીદારો દ્વારા ભારતમાંથી આપવામાં આવતા રાજકીય નિવેદનો અંગે ઢાકાએ વારંવાર વાંધો નોંધાવ્યો છે. બાંગ્લાદેશનું માનવું છે કે આવા નિવેદનો દેશની આંતરિક રાજનીતિને અસર કરે છે અને બંને દેશો વચ્ચેના વિશ્વાસ પર પણ અસર પડી શકે છે.
જોકે બાંગ્લાદેશ સરકારે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ કાર્યક્રમ ભારત સરકાર દ્વારા આયોજિત કરવામાં આવ્યો નથી. તેમ છતાં, કારણ કે કાર્યક્રમ ભારતની રાજધાનીમાં યોજાઈ રહ્યો છે, તેથી આ મુદ્દે ભારતનું વલણ જાણવું જરૂરી છે. ઢાકા આ સમગ્ર મામલો કૂટનીતિક માધ્યમો દ્વારા ભારત સમક્ષ ઉઠાવશે અને સત્તાવાર જવાબની રાહ જોશે. શેખ હસીનાના પ્રત્યાર્પણનો મુદ્દો પણ બંને દેશો વચ્ચે ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે. બાંગ્લાદેશ સરકાર લાંબા સમયથી તેમને પરત મોકલવાની માંગ કરી રહી છે. નવી સરકારનું કહેવું છે કે તેમની સામે ગંભીર આરોપો છે અને કાયદાકીય કાર્યવાહી માટે તેમની હાજરી જરૂરી છે. બીજી તરફ શેખ હસીનાએ પોતાના પર લાગેલા તમામ આરોપોને રાજકીય પ્રેરિત ગણાવ્યા છે અને તેઓ સતત તેને નકારી રહ્યા છે.
અહેવાલો અનુસાર, વર્ષ 2025માં બાંગ્લાદેશની એક અદાલતે માનવતા વિરુદ્ધના ગુનાઓના કેસમાં શેખ હસીનાને મૃત્યુદંડની સજા ફટકારી હતી. આ કેસ તેમની સરકાર દરમિયાન થયેલા દમન સાથે જોડાયેલો હોવાનું કહેવાય છે. તે સમય દરમિયાન થયેલી હિંસામાં અંદાજે 1,400 લોકોના મોત થયા હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો. જોકે શેખ હસીનાએ આ તમામ આરોપોને પાયાવિહોણા ગણાવ્યા છે અને અદાલતના નિર્ણયને પણ સ્વીકારવાનો ઇનકાર કર્યો છે. શેખ હસીનાએ અગાઉ જાહેરમાં જણાવ્યું હતું કે તેઓ ડિસેમ્બર મહિનામાં બાંગ્લાદેશ પરત ફરવાની યોજના ધરાવે છે. જોકે હાલની રાજકીય અને કાનૂની સ્થિતિને જોતા તેમની વાપસી કેવી રીતે શક્ય બનશે તે અંગે હજુ કોઈ સ્પષ્ટતા નથી. તેમની વાપસીને લઈને પણ બાંગ્લાદેશમાં અલગ-અલગ રાજકીય પ્રતિક્રિયાઓ જોવા મળી રહી છે.
રાજકીય વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે 5 ઓગસ્ટનું આ વર્ચ્યુઅલ સંબોધન માત્ર એક સામાન્ય કાર્યક્રમ નહીં, પરંતુ બાંગ્લાદેશની રાજનીતિ પર પણ તેની અસર પડી શકે છે. જો શેખ હસીના પોતાના ભાષણમાં વર્તમાન સરકાર અથવા રાજકીય પરિસ્થિતિ અંગે કોઈ મહત્વપૂર્ણ નિવેદન આપે, તો તેની અસર બંને દેશોના સંબંધો પર પણ પડી શકે છે. ભારત અને બાંગ્લાદેશ વચ્ચે વેપાર, સુરક્ષા, સરહદી સહયોગ અને કનેક્ટિવિટી જેવા અનેક મહત્વના મુદ્દાઓ પર સતત સહકાર રહ્યો છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં બંને દેશોએ સંબંધોને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે અનેક મહત્વપૂર્ણ પગલાં લીધાં છે. પરંતુ શેખ હસીનાના દેશ છોડ્યા બાદ કેટલાક મુદ્દાઓને લઈને બંને દેશો વચ્ચે મતભેદ પણ જોવા મળ્યા છે.
તાજેતરમાં નવી સરકાર સત્તામાં આવ્યા પછી બંને દેશો વચ્ચે સંબંધો સુધારવાના પ્રયાસો શરૂ થયા છે. બંને દેશો કૂટનીતિક સ્તરે સતત સંપર્કમાં છે અને વિવિધ મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરી રહ્યા છે. આવી સ્થિતિમાં શેખ હસીનાના વર્ચ્યુઅલ સંબોધનનો મુદ્દો ફરી એક વખત ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવ્યો છે. હાલ ભારત સરકાર તરફથી આ મુદ્દે કોઈ સત્તાવાર નિવેદન આપવામાં આવ્યું નથી. હવે સૌની નજર એ વાત પર છે કે ભારત આ મામલે શું વલણ અપનાવે છે અને બાંગ્લાદેશને કેવી સ્પષ્ટતા આપે છે. બીજી તરફ 5 ઓગસ્ટે યોજાનારા કાર્યક્રમમાં શેખ હસીના શું કહે છે, તેના પર પણ બંને દેશોના રાજકીય વર્તુળો તેમજ આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયની નજર રહેશે. આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ આગામી દિવસોમાં ભારત-બાંગ્લાદેશના કૂટનીતિક સંબંધો માટે મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે.
