મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા તણાવ વચ્ચે વૈશ્વિક ક્રૂડ ઓઇલ બજારમાં મોટો ફેરફાર જોવા મળ્યો છે. બ્રેન્ટ ક્રૂડ ઓઇલની કિંમત 80 ડોલર પ્રતિ બેરલથી નીચે પહોંચી ગઈ છે, જે છેલ્લા કેટલાક અઠવાડિયામાં પ્રથમ વખત બન્યું છે. આ ઘટાડા પાછળનું મુખ્ય કારણ હોર્મુઝ જળમાર્ગને લઈને સંભવિત રાજદ્વારી સમાધાનની આશા અને અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના નિવેદનો માનવામાં આવી રહ્યા છે. જોકે, ટ્રમ્પે ઈરાન સાથે પ્રગતિનો દાવો કર્યો હોવા છતાં ઈરાને સત્તાવાર રીતે તે દાવાને સમર્થન આપ્યું નથી, જેના કારણે અનિશ્ચિતતા હજુ યથાવત છે.
બ્રેન્ટ ક્રૂડ $80ની નીચે કેમ પહોંચ્યું?
તાજેતરના દિવસોમાં બજારમાં એવી ધારણા મજબૂત બની છે કે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે કતાર અને ઓમાન જેવા દેશોની મધ્યસ્થતાથી વાતચીત આગળ વધી રહી છે. જો હોર્મુઝ જળમાર્ગ ફરી સંપૂર્ણ રીતે ખુલશે તો વૈશ્વિક સ્તરે તેલ પુરવઠો સામાન્ય થઈ શકે છે. આ આશાએ રોકાણકારોમાં વિશ્વાસ વધ્યો અને બ્રેન્ટ ક્રૂડમાં સતત બીજા દિવસે પણ ઘટાડો નોંધાયો. મંગળવારે બ્રેન્ટમાં 5 ટકાથી વધુનો ઘટાડો નોંધાયો હતો અને બુધવારે તે આશરે 79.6 ડોલર પ્રતિ બેરલની આસપાસ સ્થિર રહ્યો.
ટ્રમ્પનો મોટો દાવો
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે તાજેતરમાં દાવો કર્યો હતો કે ઈરાન સાથે મહત્વપૂર્ણ પ્રગતિ થઈ રહી છે અને હોર્મુઝ જળમાર્ગને લઈને ઉકેલ નજીક છે. તેમણે આશા વ્યક્ત કરી હતી કે વેપારી જહાજોની અવરજવર ફરી સામાન્ય બની શકે છે અને સંઘર્ષ ઘટાડવા માટે રાજદ્વારી પ્રયાસો ચાલી રહ્યા છે.
ઈરાને કેમ વધાર્યો સસ્પેન્સ?
ટ્રમ્પના દાવા બાદ ઈરાને સીધી પુષ્ટિ કરી નથી. તેહરાનનું કહેવું છે કે ઓમાન સાથે કેટલીક ચર્ચાઓ થઈ રહી છે, પરંતુ અમેરિકાની જેમ વ્યાપક સમજૂતી થઈ ગઈ હોવાનો દાવો યોગ્ય નથી. ઈરાને હજુ સુધી અંતિમ સમાધાન અંગે કોઈ સત્તાવાર જાહેરાત કરી નથી, જેના કારણે બજારમાં અનિશ્ચિતતા યથાવત છે.
હોર્મુઝ જળમાર્ગ શા માટે એટલો મહત્વનો?
હોર્મુઝ જળમાર્ગ વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ ઊર્જા માર્ગોમાંનો એક છે. વૈશ્વિક સમુદ્રી માર્ગે થતો અંદાજે 20 ટકા તેલ અને ગેસનો વેપાર આ જળમાર્ગ પરથી પસાર થાય છે. અહીં કોઈપણ પ્રકારનો વિઘ્ન ઊભો થાય તો તેની સીધી અસર આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલના ભાવ પર પડે છે. છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓથી આ વિસ્તાર તણાવનું કેન્દ્ર રહ્યો છે.
ભારત પર શું થઈ શકે અસર?
ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું મોટાભાગનું કાચું તેલ આયાત કરે છે. જો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડના ભાવ લાંબા સમય સુધી 80 ડોલરથી નીચે રહે તો ભારત માટે આયાત ખર્ચમાં રાહત મળી શકે છે. તેના કારણે પેટ્રોલ, ડીઝલ અને અન્ય ઇંધણના ખર્ચ પર પણ સકારાત્મક અસર થવાની સંભાવના રહે છે, જોકે અંતિમ નિર્ણય આંતરરાષ્ટ્રીય બજાર, સરકારની નીતિ અને ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓની કિંમતી સમીક્ષા પર આધાર રાખશે.
બજાર હજુ પણ સાવચેત
વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે ભાવમાં ઘટાડો થયો હોવા છતાં પરિસ્થિતિ સંપૂર્ણપણે સામાન્ય થઈ નથી. જો અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચેની વાતચીત નિષ્ફળ જાય અથવા હોર્મુઝ વિસ્તારમાં ફરી કોઈ સૈન્ય અથડામણ થાય તો ક્રૂડના ભાવ ફરી ઝડપથી વધી શકે છે. બીજી તરફ જો રાજદ્વારી સમાધાન સફળ રહેશે તો વૈશ્વિક ઊર્જા બજારમાં વધુ સ્થિરતા આવી શકે છે.
હાલની સ્થિતિ
હાલ બજારની નજર ત્રણ મુદ્દાઓ પર છે:
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેની રાજદ્વારી વાતચીતનું પરિણામ.
હોર્મુઝ જળમાર્ગ સંપૂર્ણપણે સામાન્ય રીતે ખુલશે કે નહીં.
વૈશ્વિક તેલ પુરવઠામાં કેટલો ઝડપથી સુધારો થાય છે.
આ ત્રણેય મુદ્દાઓ આગામી દિવસોમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવની દિશા નક્કી કરશે. હાલમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડ 80 ડોલરની નીચે સરકતા વૈશ્વિક બજારોને રાહત મળી છે, પરંતુ ઈરાનના અસ્પષ્ટ વલણને કારણે અનિશ્ચિતતા હજુ પણ સમાપ્ત થઈ નથી.
